Column

Alsof brexit geen Brits ideetje was, maar de vooropgezette vernedering van een trotse natie

Beeld Trouw

Trees is boos. Vol verwachting was ze naar het feestje van haar voetbalvriendjes gekomen. Niet dat ze zo van voetbal hield, maar daar was wel een mouw aan te passen, dacht ze. 

Waarom gaan we niet tennissen in plaats van voetballen?, had ze maandenlang gezeurd. Desnoods noemen we het voetbal, maar dat wel met rackets. Daarmee, vond Trees, deed zal al een flinke concessie. Ze dacht zelfs het pleit te hebben gewonnen. Maar eenmaal op het feestje kreeg ze te horen: voetbal is voetbal, met rackets wordt het een zootje.

En nu is Trees boos - en haar hele familie met haar. Schande spreken ze ervan: zo ga je niet om met iemand die je uitgenodigd hebt en die zich zo soepel heeft opgesteld. Het is maar goed, zeggen ze in de familie, dat we binnenkort sowieso gaan verhuizen. Naar een buurt waar iedereen dol is op tennis en niks moet hebben van een ordinaire teamsport waarin je je te schikken hebt naar wat de hele ploeg ervan vindt.

Harde brexit

Deze week is, naar ik vrees, in Salzburg een harde brexit onontkoombaar geworden. Wie nog mocht denken dat het allemaal wel met een sisser zou aflopen, moeten de schellen van de ogen zijn gevallen. Niet eens vanwege de domheid, halsstarrigheid, arrogantie of kortzichtigheid van één of desnoods beide partijen. Maar omdat brexit niet goed kán aflopen. Daarvoor roept hij te veel onoplosbare problemen op – zelfs wanneer beide partijen precies zouden weten wat ze willen.

Voor de EU is dat laatste helder. Maar het VK is zo hopeloos verdeeld dat het zichzelf, met of zonder rackets, bij voorbaat veroordeelt tot paniekvoetbal. Onwillekeurig denk je aan een oude Peanuts-strip, waarin Charlie Brown terugkijkt op zijn laatste wedstrijd. ‘One moment victory was within our grasp!’ roept hij. ‘And then,’ zuchtend, ‘the game started.’

In onderhandelen, creatief uitstel en het vinden van compromissen is de EU van oudsher een meester. Politiek gezien is het zoiets als de Europese core business. Wie de westerse democratie het alternatief voorhoudt van het Afrikaanse palaveren - eindeloos praten onder een schaduwrijke boom tot iedereen akkoord is – hoeft niet verder te zoeken. In Brussel en Straatsburg is het dagelijkse kost.

Kooigevecht

Twee dingen zijn daarbij wel verondersteld: een zekere mate van redelijkheid en een niet minder redelijk zelfinzicht. Precies op dat punt gaat het bij de brexit fout. Groot-Brittannië denkt een wedstrijd te spelen met dezelfde rechten en plichten aan beide kanten van het veld. Het verlaat een organisatie over de regels waarvan het niettemin meent te kunnen meepraten. En houdt dapper de schijn op van één wil (‘brexit is brexit’) terwijl diezelfde wil tegelijk ondermijnd wordt door een binnenlands partijtje pootje-lichten met de regelloosheid van een kooigevecht.

Dan kun je als Europa van de overblijvende 27 lidstaten onverstoorbaar blijven doorpraten, maar met zo’n onderhandelingspartner kom je niet ver. Na een stampvoetende persconferentie van Treesje May betuigde Donald Tusk opnieuw diplomatiek zijn respect en vertrouwen, maar vermoedelijk hebben hij en EU-onderhandelaar Barnier de moed opgegeven. Ze zullen ijverig blijven bemiddelen, want een harde brexit is ook voor de EU een slechte zaak. Maar veel fut zit er niet meer in.

Intussen bereidt het VK zich al voor op de hardst mogelijke brexit door in columns en krantenkoppen de schuld bij voorbaat in Europese schoenen te schuiven. Nog voordat de effecten van de Britse uittreding zich werkelijk doen gevoelen, zet rancune er de toon – alsof de hele operatie niet een Brits ideetje was geweest, maar een vooropgezette vernedering van een terecht trotse natie. Het knagende besef dat op dat laatste inmiddels nogal wat af te dingen is, lijkt in die verongelijktheid heimelijk al te zijn ingecalculeerd. Het doet het ergste vrezen voor het moment waarop het VK onder ogen moet zien wat het werkelijk in de wereld voorstelt.

Levert niets op

Moet de EU daarom Groot-Brittannië tegen zichzelf beschermen – zoals hier en daar wel is opgemerkt? Moet het uitstel geven, eventueel instemmen met een ommekeer op het laatste moment, blijven pappen het nathouden zoals het sinds de toetreding van het land tot ‘Europa’ altijd gedaan heeft?

De spreekwoordelijke Europese voorzichtigheid zou daarvoor pleiten. Maar iets opleveren zal het niet. Geef het VK twee jaar uitstel en als het zover is zijn we precies weer waar we nu zijn. Doe concessies, desnoods met gevaar voor de eigen Europese regels, en Albion weet opnieuw dat Rupsje Nooitgenoeg aan het langste eind trekt. Erkentelijkheid zal het in zijn zelfoverschatting ook dan niet opbrengen; verongelijktheid des te meer.

Daarom moeten we een harde brexit maar aanvaarden. Het is spijtig, maar het is niet anders – en dan kan het beter zo snel mogelijk voorbij zijn. We zullen Treesje met haar rackets vriendelijk uitzwaaien – en blijven voetballen zoals het hoort. 

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees al zijn stukken in ons dossier. 

Lees ook:

Gekrenkte Theresa May eist een alternatief van de EU in het brexit-overleg

“We zitten in een impasse.” De Britse premier Theresa May was een dag na haar nederlaag op de Europese top in Salzburg, nog altijd stomverbaasd over de reactie van de Europese Unie op haar plan voor een brexit.

De Britten worden aardiger en normaler van de brexit, denkt deze sociaal-geograaf

Sociaal-geograaf Danny Dorling denkt dat het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU ook kansen biedt. Het kan de immense ongelijkheid in het land rechter trekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden