Alsnog gelukt: één integriteitscode voor de hele Eerste Kamer

Helmi Huijbrechts in de Eerste Kamer. Beeld ANP

Na lang morren krijgt de Eerste Kamer een vaste gedragscode voor integriteit. De fracties bepalen niet langer zelf hoe ze omgaan met bijvoorbeeld nevenfuncties, maar onderwerpen zich aan toezicht.

De nieuwe leden van de Eerste Kamer, die half juni aan de slag gaan, krijgen meteen te maken met nieuwe regels voor hun integriteit. Voor het eerst zijn het niet meer de fracties zelf die toezien op de integriteit van Eerste Kamerleden. Alle fracties moeten zich onderwerpen aan toezicht.

Met een eigen gedragscode voor alle senatoren hoopt de huidige Eerste Kamer een einde te maken aan terugkerende kritiek op dubbele petten en gebrek aan transparantie. Ook krijgt de Eerste Kamer al jaren vanuit de Raad van Europa het verwijt dat de bestaande gedragsregels te vrijblijvend zijn.

Volgens de nieuwe gedragscode moeten senatoren veel gedetailleerder beschrijven welke andere banen en bestuursfuncties ze hebben naast hun taak als volksvertegenwoordiger. Tot nu toe konden ze volstaan met het vermelden van de naam van het bedrijf of organisatie waar ze andere dagen van de week actief voor zijn. Dat moet transparanter, vindt de commissie van zes senatoren onder leiding van VVD-senator Helmi Huijbregts die de gezamenlijke gedragscode heeft ontworpen.

Dubbele belangen

Andere nieuwe eisen zijn dat senatoren vermelden of ze betaald worden voor nevenfuncties, al hoeven ze het bedrag niet te vermelden. Als bij een wetsvoorstel concrete dubbele belangen kunnen spelen, moeten ze dat voorafgaand aan een debat melden. Er komt een onafhankelijke vertrouwenspersoon van buiten, waar Kamerleden, fracties maar ook burgers kwesties aan kunnen voorleggen. Het dagelijks toezicht op de nieuwe gedragsregels komt te liggen bij de voorzitter en de ondervoorzitters van de Eerste Kamer. Die zullen hun oordelen openbaar maken.

Een gezamenlijke gedragscode leek een paar maanden geleden nog onhaalbaar. De PVV was een paar maanden geleden nog mordicus tegen, maar is om. De partij was dinsdag één van de aanbieders van de ontwerp-gedragscode. Ook CDA en VVD zetten hun aanvankelijke scepsis opzij tegen een gezamenlijke code met toezicht. Bij de VVD zal hebben meegespeeld dat die fractie al twee keer negatief in het nieuws kwam door vragen over de dubbele petten van VVD-senator Anne-Wil Duthler, tegen wie de VVD nu een eigen integriteitsonderzoek heeft lopen.

De code gaat minder ver dan sommige linkse partijen hadden gewild. Maar een gezamenlijke code “is een stap vooruit”, zegt GroenLinks-fractievoorzitter Tineke Strik. “Het wordt transparanter. Burgers krijgen meer mogelijkheden om dingen aan de kaak te stellen.”

Hoewel de nieuwe code een stuk verder gaat dan het huidige reglement van orde, houden de politieke partijen uiteindelijk zelf het laatste woord over de integriteit van Eerste Kamerleden. Er komt nu wel gezamenlijk toezicht, maar zonder sancties. Er komt een gezamenlijke scheidsrechter (de Kamervoorzitter met de ondervoorzitters), maar die mag geen straffen uitdelen, alleen een inhoudelijk oordeel vellen. Of een Kamerlid kan aanblijven, blijft een beslissing van de politieke partijen zelf.

Lees ook:

De nevenfuncties zijn eigenlijk hun echte baan. 

De Eerste Kamer had nooit behoefte aan uitgebreide regels. Tot nog toe vond ze een informele code genoeg. Dubbele petten zijn in de Eerste Kamer niet te vermijden. Zouden nevenfuncties onmogelijk worden, dan moet de Eerste Kamer gaan werven bij kandidaten die geen enkele andere functie hebben.

Of Forum straks de hamer krijgt in de senaat is nog geen uitgemaakte zaak

Wie komt er zoal voor Forum voor Democratie in de Eerste Kamer? En levert de grootste partij ook nu de voorzitter?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden