'Als we 1 januari ietsje zouden verschuiven, veranderen de seizoenen altijd op de eerste van de maand. Veel logischer toch?'

Jan Beuving. Beeld Maartje Geels

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Dag Daan! 

Gelukkig nieuwjaar! Dat wensen we elkaar eens per jaar, maar het moment waarop is eigenlijk tamelijk toevallig: gebaseerd op een kalender die honderden jaren geleden is vastgesteld. Zoals zoveel cijfermatige zekerheden in ons leven ooit door iemand bedacht zijn, om vervolgens vanaf een bepaald moment nooit meer te veranderen. Denk aan hoe we tijd indelen (in dagen van 24 uren van 60 minuten), wegen (in (kilo)grammen) of afstanden meten (het metrieke stelsel). Vroeger verschilde het van dorp tot dorp, hoe afstanden of gewichten werden gedefinieerd - nu zijn de verschillen veeleer per land of werelddeel. Waar je aan gewend bent, hangt maar net af van waar je geboren wordt. Grappig toch, dat zoveel wat je dagelijkse ritme bepaalt, in zekere zin willekeurig bepaald is.

Nu ik je zo willekeurig een gelukkig nieuwjaar heb gewenst, is het goed om stil te staan bij de willekeur van een wiskundig jaar.

Je kunt nauwelijks zeggen of er grote wiskundige ontdekkingen aan zitten te komen in 2018. Wiskunde is een wonderlijk vak. Vorderingen worden alleen gemaakt als iemand een briljant inzicht heeft, en dat inzicht vervolgens ontwikkelt.

Er wordt samengewerkt, maar hoewel twee mensen sneller een briljant inzicht hebben dan één, kun je het inzicht niet forceren. Misschien dat iemand morgen een groot probleem oplost - misschien is het over tien jaar. Wie waaraan werkt is ook altijd een beetje geheim. Wiskundigen komen vaak pas naar buiten als ze helemaal klaar zijn.

Hoe anders is dat in de natuurkunde. Ook daar zijn natuurlijk mensen in het diepste geheim dingen aan het ontwikkelen, maar daar valt iets te forceren. Wie de grootste deeltjesversneller ooit bouwt, weet dat er nieuwe dingen aan het licht zullen komen als deze in werking treedt. Hetzelfde gold voor de zwaartekrachtgolven, waarvoor vorig jaar de Nobelprijs werd uitgereikt: hun bestaan was voorspeld, en toen het experiment om hun bestaan te verifiëren was opgetuigd, waren er al gauw opgetogen geluiden.

Terwijl verwachting een wiskundig begrip is, is het juist de natuurkunde waarvan je eerder weet wat er te verwachten valt. Dus, Daan: wat gaat 2018 ons op natuurkundig vlak brengen?

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Maartje Geels

Ha Jan ...

Jij ook de beste wensen voor het nieuwe jaar. Ik had een zelfde soort gedachte in de Oudejaarsnacht. Niet waarom 1 januari de eerste dag van het jaar is, want dat is inderdaad het werk van Julius Caesar met zijn juliaanse kalender, maar waarom 1 januari op zo'n willekeurig moment in ons rondje rond de zon valt.

Per jaar zijn er vier posities van de aarde in haar baan om de zon die opvallen en in zekere zin dus betekenisvoller zijn dan andere dagen. Zo zijn op 21 maart en 21 september dag en nacht overal op aarde even lang (ongeveer, maar dat is een detail waar ik je niet mee lastig ga vallen). Op 21 juni zijn de daglengtes op het noordelijk halfrond maximaal en op het zuidelijk halfrond minimaal. En op 21 december is dat precies andersom.

Als we 1 januari nou verschuiven naar één van deze vier data - om het even welke - en verder alles hetzelfde laten, dan veranderen de seizoenen op de eerste van de maand, en valt Oud en Nieuw samen met één van die seizoensovergangen. Dat zou toch veel logischer zijn? Maar goed, zo'n verandering is een hoop gedoe en ik ben geen Julius Caesar, dus dit idee zal ik er wel niet door krijgen.

Je vroeg me echter om een voorspelling voor natuurkundige doorbraken in 2018. De grote natuurkundige Niels Bohr heeft ooit gezegd dat voorspellen moeilijk is, zeker als het de toekomst betreft. Maar ik zal een poging wagen. Ik vermoed dat we dit jaar weer veel gaan horen over kunstmatige intelligentie en over de rol daarvan in onze samenleving, kwantumcomputers worden steeds volwassener en er zullen weer nieuwe zwaartekrachtsgolven ontdekt gaan worden.

En in de deeltjesfysica, mijn eigen vakgebied, hoop ik dat we eindelijk iets gaan ontdekken wat we niet verwachten. Tot nu toe voldoen nog steeds alle waarnemingen bij de Large Hadron Collider aan het zogenoemde standaardmodel, waarvan we weten dat het werkt, maar incompleet is. Het wachten is op een waarneming die daarmee niet in overeenstemming is, zodat we eindelijk een hint krijgen hoe we het standaardmodel moeten uitbreiden. Dus als de natuur even mee wil werken: graag!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden