Reportage

Als vrouw naar de stembus in Pakistan? 'Een schande'

Bij de vorige Pakistaanse verkiezingen was in sommige districten de opkomst onder vrouwen lager dan 5 procent. Beeld AFP

Weinig vrouwen in Pakistan gaan stemmen. Een nieuwe kieswet moet daar verandering in brengen, maar op het conservatieve platteland zal dat lastig worden.

Rani Bibi is lerares op de meisjesbasisschool van Jahan Khan, een dorpsgemeenschap van zo'n 10.000 inwoners in de Pakistaanse provincie Punjab. Ze is een van de weinige hoger opgeleide vrouwen in het dorp. Maar dat wil niet zeggen dat de gang naar de stembus woensdag voor haar vanzelfsprekend is. Geen enkele vrouw in Jahan Khan heeft ooit gestemd. "Het is een maatschappij waarin de mannen domineren", verklaart Bibi.

Beeld Louman & Friso

Jahan Khan is een van de vele dorpen in Pakistan waar vrouwen traditioneel niet stemmen. Tijdens de nationale verkiezingen in 2013 waren er daardoor in Punjab alleen al zeven kiesdistricten - bestaand uit een paar honderd dorpen - waar de opkomst onder vrouwen lager was dan 5 procent.

Door heel Pakistan zijn er twaalf miljoen minder vrouwen dan mannen geregistreerd als kiezer. Deze keer moet een nieuwe kieswet voor een hogere opkomst onder vrouwen zorgen. Als minder dan 10 procent van de vrouwen in een kiesdistrict stemt, zal de uitslag ongeldig zijn.

Of de nieuwe wet in Jahan Khan voor verandering zal zorgen, is nog maar de vraag. Er zijn nauwelijks vrouwen te vinden in het dorp, behalve dan nieuwsgierig glurend door een kiertje van de voordeur. Hier en daar zitten groepjes mannen te kletsen, maar de meesten willen niet over het onderwerp praten.

"Dit is lang geleden besloten door de dorpsoudsten", zegt Hafis Manzoor Ahmed. Hij zit met twee andere oudere heren op een bamboe bed op een stoffige binnenplaats een grote waterpijp te roken in de verkoelende wind van een roestige ventilator. "We zijn conservatieve mensen. We laten de vrouwen ook niet op het veld werken. Naar buiten gaan om te stemmen wordt als onfatsoenlijk gezien, een schande voor de hele familie."

Lage geletterdheid

Volgens Rana Zafar, het gekozen hoofd van de dorpsraad, is gebrek aan onderwijs het probleem. "De meeste vrouwen hier zijn ongeletterd." Naast de basisschool voor meisjes, een klein en afbrokkelend gebouw, zijn er in de wijde omgeving geen hogere onderwijsinstellingen voor meisjes.

Maar de lage opkomst onder vrouwen komt niet alleen voor in dorpen met een lage geletterdheid. Een ander voorbeeld van een lage opkomst onder vrouwen is Dhurnal, een dorp zo'n 400 kilometer verderop, waar wel een aparte middelbare school en college voor meisjes zijn.

Gevraagd naar de vrouwen in zijn eigen familie, moet Zafar toegeven dat zij tot nu toe ook nooit stemden. Schoorvoetend gebruikt hij, net als Ahmed, het woord eergevoel. Maar, zo verzekert hij: "Dit jaar neem ik ze persoonlijk mee naar de stembus, en ik vertel ook alle andere families dat ze hun vrouwen moeten laten stemmen." Gevraagd of een van zijn vrouwelijke familieleden misschien in de buurt is, schudt hij lachend zijn hoofd. "Nee, ze zullen geen interview geven. Ze zijn verlegen, en weten niet hoe ze zich moeten uitdrukken."

Dankzij een vrouwenquotum zit er sinds vorig jaar wél een vrouw in de lokale dorpsraad. Sabira Bibi gaat van deur tot deur om vrouwen naar de stembus te krijgen - ook omdat haar man een onafhankelijke kandidaat is in de verkiezingen en de extra stemmen goed kan gebruiken. "Maar dat is niet de voornaamste reden", zegt de 28-jarige moeder van drie, die met haar gezin in een huis van één kamer woont. "Als vrouwen niet stemmen, geven de politici ook geen aandacht aan zaken die belangrijk zijn voor vrouwen, zoals onderwijs. Daarom is stemmen belangrijk."

Stenen en stokken

"We hopen op verandering dit jaar", zegt Sadiq Bhat, een activist uit de nabijgelegen stad Sahiwal. Met zijn organisatie Punjab Lok Sujag probeert hij vrouwen in de regio te mobiliseren. "In de andere dorpen krijgen we veel medewerking. Maar in Jahan Khan blokkeerden jonge mannen de weg toen we een toneelstuk voor de vrouwen wilden opvoeren. Ze hadden stokken en gooiden met stenen. De vrouwen waren wel geïnteresseerd, en met de hulp van de politie hebben we het toch kunnen opvoeren."

Nek-aan-nekrace

Mochten de vrouwen van Jahan Khan woensdag gaan stemmen, dan komt dat volgens Bhat niet door de nieuwe wet of omdat de mannen ineens hun eergevoel hebben aangepast. "De verkiezingen zijn erg gepolariseerd dit jaar. Elke stem telt. Daarom zullen de mannen ook hun vrouwen meenemen naar de stembus."

De laatste peilingen laten zien dat het een nek-aan-nekrace gaat woorden tussen de Pakistan Muslim League (Nawaz), de huidige regeringspartij, en de Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI), de partij van voormalig cricket-idool Imran Khan.

Ahmed, de oudere man, wil graag dat de PTI wint. "Daarom laat ik mijn vrouw en dochter dit jaar stemmen. Maar alleen als ze voor de PTI stemmen, anders niet."

Lees ook:

Meer vrijheid voor vrouwen in Saudi-Arabië, of toch niet?

Heel voorzichtig krijgen Saudische vrouwen meer vrijheden, ziet Midden-Oostendeskundige Annemarie van Geel. Of die trend doorzet, is onzeker want de regering verstevigt haar greep op het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden