'Als vroedman sta je met 1-0 achter'

Beeld herman engbers

Hoewel het aantal typische mannen- en vrouwenberoepen gestaag afneemt, is de mannelijke verloskundige nog altijd een zeldzaam fenomeen. Vier mannen vertellen over hun werk in een onmiskenbare vrouwenwereld. 'We zullen altijd witte raven blijven.'

Nee, ook als kind wilde hij geen voetballer of brandweerman worden. De beroepskeuze van Jasper de Jong (25) uit Hengelo stond al op jeugdige leeftijd vast. Waar andere kinderen vermoedelijk wegkropen achter de bank, zag hij het tv-programma 'De Bevalling' op SBS 6 en was verkocht. "Ik heb nog steeds oude vriendenboekjes met daarin mijn droomberoep: verloskundige."

De Jong moest wel ergens doorheen voordat hij koos voor een wereld met bijna alleen vrouwen. Als student kreeg hij regelmatig flauwe vragen en 'kansloze opmerkingen' naar zijn hoofd geslingerd. Dat hij zeker de hele dag naar vrouwen wilde kijken, bijvoorbeeld. "Dat was pittig, want ik deed mijn opleiding vol passie. Ik was blij dat ik af en toe bij een mannelijke docent mijn hart kon luchten."

Maar De Jong liet zich niet zomaar uit het veld slaan. Hij rondde zijn opleiding vorig jaar cum laude af en werkt nu samen met vier vrouwelijke collega's in een praktijk in Hengelo. Van vooroordelen merkt hij inmiddels weinig meer. 

Al willen aanstaande vaders hem bij de eerste ontmoeting wel eens verwarren met een huis-aan-huisverkoper, zegt hij lachend. "Soms moeten ze aan het idee wennen. Als ze zien dat ik verstand van zaken heb, vinden de meesten het geen probleem dat ik een man ben. Er is maar één keer een cliënt naar iemand anders gegaan omdat haar partner het niet prettig vond."

Er zijn twee redenen waarom vrouwen liever niet naar een mannelijke verloskundige gaan, weet Kees van Lente (52), die achttien jaar als verloskundige in Beverwijk werkte. Vanwege hun religie of omdat hun man, zoals hij het zelf zegt, een 'haantje' is. Hij herinnert zich een islamitische vrouw wier baby hij op de tast moest halen - onder een deken - zodat hij geen intieme lichaamsdelen kon zien. "Dat was vrij bizar en onpraktisch. Maar gelukkig ging het goed. Na die eerste bevalling was er meer vertrouwen: bij haar tweede baby hoefde het niet meer op die manier."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Jasper de Jong Beeld herman engbers

Vrouwenzaak

Een paar eeuwen geleden reageerden de meeste vrouwen nog met angst en beven op een man aan het kraambed. Bevallingen waren van oudsher een strikte vrouwenzaak waarbij zelfs de vader niet welkom was. Er bestonden weliswaar 'vroedmeesters', maar dat waren chirurgijnen die alleen werden opgetrommeld als het slecht dreigde af te lopen. Als de 'bode des doods' eraan te pas moest komen, dan was de kans groot dat het laatste uur van moeder of kind had geslagen.

Dat angstwekkende imago kleeft gelukkig allang niet meer aan mannelijke verloskundige, maar de 'vroedman' is nog altijd schaars. Van de ruim drieduizend verloskundigen in Nederland zijn er slechts veertig man, blijkt uit cijfers van gezondheidsinstituut Nivel (zie grafiek boven). Daarmee past de verloskundige naadloos in het rijtje typische vrouwenberoepen als verpleegkundige, apothekersassistent en secretaresse.

Kees van Lente herinnert zich dat hij in de jaren tachtig de nodige wenkbrauwen deed fronsen bij zijn toelatingsgesprek voor de Verloskunde Academie Amsterdam, toen nog de 'Rijkskweekschool voor Vroedvrouwen'. Hoewel de opleiding toegankelijk was voor mannen, werd hem op strenge toon gevraagd wat hij dacht dat hij in deze vrouwenwereld te zoeken had. Een intimiderende ervaring, waarop Van Lente uitweek naar Rotterdam.

Pas twintig jaar later, in 2004, veranderde de Rijkskweekschool voor Vroedvrouwen in Amsterdam haar naam in het neutralere Verloskunde Academie. Wel zo prettig voor de mannen, vindt François Hesseling (39), die zelf in 2002 afstudeerde aan de toenmalige vroedvrouwenschool in Kerkrade. Ook die opleiding heeft inmiddels een andere naam: de Verloskunde Academie Maastricht. "In Nederland is verloskundige nu een gangbare term", zegt Hesseling, die een praktijk heeft in Raalte. "In veel andere landen heeft het beroep nog steeds een veel minder neutrale naam. Kijk naar het Engelse woord midwife of het Franse sage-femme. Dat is heel rolbevestigend."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Jasper de Jong Beeld herman engbers

Homo

Zelf heeft Hesseling er geen enkele moeite mee om zich als man in een vrouwenwereld te bewegen, al vindt hij wel dat je in dit vak als man 'met 1-0 achterstaat'. Dat ligt niet aan de houding van zijn cliënten, maar puur aan het fysieke aspect: hij zal zelf nooit ervaren hoe het is om een kind te krijgen.

Eigenlijk wilde Hesseling geneeskunde studeren, 'maar dat zat er helaas niet in'. Via een klasgenoot op de middelbare school kwam hij in contact met een verloskundige die zijn interesse wekte voor het vak. "Waar de meeste mensen in het ziekenhuis belanden omdat ze een probleem hebben, is dat bij verloskunde niet zo. Zwangerschap is een leuk iets."

Ondanks zijn enthousiasme krijgt Hesseling, net als Van Lente en De Jong, nog steeds wel eens met vooroordelen te maken. "In de wandelgangen hoor je vaak: als man zul je wel homo zijn, of je wilt zeker de hele dag naar naakte vrouwen kijken. Dat probeer ik dan te weerleggen. Een vrouwelijke vrachtwagenchauffeur is toch ook niet per se lesbisch?"

Als vrouwen bezwaar maken tegen een mannelijke verloskundige - om religieuze redenen of omdat ze bijvoorbeeld een vervelende seksuele ervaring hebben gehad - gaat Hesseling met ze in gesprek. Hij heeft nog nooit meegemaakt dat een cliënt na zo'n gesprek toch wilde overstappen naar een vrouwelijke collega. "Ik stel ze gerust. Het draait allemaal om vertrouwen. Mensen merken snel dat ik integer en oprecht ben. Het is echt niet zo dat ik een vrouw zie binnenkomen en denk: hee, wat een mooie!"

Aan de andere kant heeft het ook voordelen dat hij als man een typisch vrouwenvak uitoefent in een kleine gemeente als Raalte. Het ging al snel rond dat er een mannelijke verloskundige in de praktijk zit, zegt Hesseling, waardoor vrouwen soms juist benieuwd naar hem zijn. Dat hij als man in een praktijk met vier vrouwen werkt, zorgt bovendien voor een mooi tegenwicht. "Een man denkt met het hoofd, vrouwen meer met het hart. Ik ben iets strenger en draai minder om zaken heen. Dat vinden vrouwen vaak wel prettig."

Clubje

Contact met zijn mannelijke collega's heeft Hesseling nauwelijks. Hij ziet ze alleen op vergaderingen en congressen. "We hebben geen T-shirts of een clubje. Maar het lijkt me goed als er wat meer mannen bij zouden komen. Het verloskundig systeem gaat op de schop. Nu zitten de verloskundigen in de eerste lijn en de gynaecologen in de tweede lijn. Het idee is dat die schotten verdwijnen en dat we straks allemaal verregaand gaan samenwerken. Onderaan de streep is het dan belangrijk dat je je eigen gebied afbakent. In die onderhandelingen kunnen we qua samenwerking met gynaecologen nog veel verbeteren. Ik denk dat mannen een wat rationeler licht op de zaak kunnen werpen."

Hoewel er bij gynaecologen - van oudsher een mannenberoep - al een tijdje een kentering gaande is in de man-vrouwverhouding, verwacht Hesseling niet dat dat bij verloskundigen snel zal gebeuren. Van de verloskundigen is nog geen 2 procent man. Dat percentage zou misschien omhooggaan als er een universitaire opleiding verloskunde zou komen, denkt Hesseling. "Dat lijkt me een heel goed idee. De opleiding schurkt nu toch al tegen het academische aan."

Dat niet meer mannen belangstelling voor verloskunde hebben is jammer, vindt Tom Bus (61), een van de eerste tien mannelijke verloskundigen in Nederland. "Het is ook een prachtig mannenvak. Hoeveel huisartsen hebben niet met pijn in hun hart afscheid genomen van de verloskunde? De bevalling is iets vrolijks tussen alle ellende op het spreekuur."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Jasper de Jong Beeld herman engbers

Hopeloze bevalling

Zijn liefde voor de verloskunde begon ironisch genoeg met een hopeloze bevalling. "Een gek verhaal. Als kind had ik schapen. Ik herinner me mijn eerste schaap dat moest bevallen van een groot, dik lam. Dat eindigde in een grote teleurstelling. Het lam kwam er dood uit."

Dat wilde Bus geen tweede keer laten gebeuren. De keren daarna bleef hij bij de bevalling tot de lammetjes geboren waren. "Ik had gezien hoe het faliekant mis kon gaan. Daar waar nodig, hielp ik een beetje op gevoel. Mijn ouders weten nog precies hoe ik om de twee uur mijn wekker zette."

Hij overwoog even om dierenarts te worden, maar koos uiteindelijk toch voor de mens. "Ik was verwonderd door het feit dat er zomaar uit zo'n schaap zo'n mooi lammetje komt. Het was de verwondering van de geboorte. Dat is iedere keer een mirakel."

In 1980 studeerde hij af in Heerlen en inmiddels zit hij al 36 jaar in dezelfde praktijk. "De dames en heren die hier nu komen, zijn voor een deel door mij gehaald", zegt hij. "Die vinden het vanzelfsprekend dat ik een man ben. Ik kan me voorstellen dat de dames het soms een beetje eng vinden, maar ik ervaar mijn man-zijn niet als een belemmering. Ik voel me thuis in deze vrouwengemeenschap."

Als vreemde eend in de bijt hebben de mannelijke 'verlossers' in ieder geval één ding gemeen, denkt Hesseling. "De mannen die voor dit vak kiezen, zijn extra gemotiveerd. Het moet echt in je hart liggen om dit te gaan doen. Dat geldt voor mannen nog meer dan vrouwen - voor ons is er toch een drempel. Het valt me op dat mijn mannelijke stagiairs heel minutieus en gedreven zijn. Ze gaan er voor de volle honderd procent tegenaan. Maar we zullen altijd witte raven blijven."

Meer jongens bij universitaire studie verloskunde

"Wij juichen diversiteit zeker toe, zowel in gender als in culturele achtergrond", reageert Gea Vermeulen, directeur van de Academie Verloskunde Amsterdam en Groningen (Avag). "Maar we hebben geen speciale campagnes om mannen te werven. De inhoudelijke selectiecriteria, zoals cognitieve kwaliteiten en goed kunnen samenwerken, staan voorop. Daar doen we geen concessies aan."

Vermeulen ziet wel mannen op de open dagen, maar meestal schrijven er zich maar één of twee per jaar in. "En uiteindelijk stoppen jongens vaker voortijdig dan vrouwelijke studenten. Uit onderzoek blijkt dat er meer animo komt onder jongens als verloskunde een academische opleiding wordt. Het is deels een statuskwestie, maar ook de diversiteit van een universitaire opleiding spreekt mannen aan. Dat vergroot de carrièremogelijkheden."

Er bestaat nu al een academische specialisatie verloskunde aan de Vrije Universiteit (VU), als onderdeel van de studie health sciences. Vermeulen: "In het najaar dienen we een aanvraag in voor een zelfstandige master aan de VU. Die zou op zijn vroegst in september 2018 kunnen starten. Dat er dan misschien meer mannen voor verloskunde kiezen, is een prettige bijkomstigheid."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden