naschrift

Als vertaalster raakte Mirjam Pressler (1940-2019) gefascineerd door de grootsheid van Anne Frank

Mirjam Pressler Beeld DPA

De harde realiteit van het leven vormde een belangrijk thema in het oeuvre van de Duitse kinderboekenschrijver Mirjam Pressler. Ze schreef uit ervaring.

Een leven zonder lezen, Mirjam Pressler kon het zich niet voorstellen. Altijd had ze een boek voor haar neus, ze las er jaarlijks honderd tot tweehonderd. Zelfs toen ze als kind kachelhout hakte, stond op een zaagblok voor haar een opengeslagen boek.

Als een van de succesvolste Duitse schrijvers van jeugdboeken zei ze medelijden te hebben met elk analfabeet kind. “Hoe kunnen ze zich een wereldbeeld vormen als ze niet kunnen lezen?”, zei ze in Die Welt.

Voor haarzelf was lezen in die fase een therapie, zoals schrijven dat op latere leeftijd werd: “De redding van het zwijgende kind dat ik eens was”. Als buitenechtelijk kind van een Joodse moeder groeide ze op bij arme pleegouders in een milieu zonder compassie. Daar werd gescholden en geslagen en ze werd gepest door andere kinderen. Ze overleefde er wel de Holocaust.

Het was deze harde realiteit van het leven die een belangrijk thema vormt in haar oeuvre van meer dan veertig(kinder)boeken.

In Duitsland werd ze voorts op handen gedragen als vertaalster uit het Nederlands, Engels, Afrikaans en Hebreeuws van meer dan driehonderd boeken, onder anderen van John Steinbeck, Peter van Gestel en Amos Oz. Anne Frank werd haar fascinatie tijdens het vertalen van de wetenschappelijke editie van ‘Het Achterhuis’ vanuit het Nederlands naar Duits.

Ze kreeg daarna de eervolle opdracht voor het samenstellen van een nieuwe editie. De gekuiste versie werd met een derde uitgebreid met onder meer stukken over haar seksuele ontwikkeling. Daarvoor ging ze aan het werk met beide versies die Frank had geschreven, eerst het normale dagboek en twee jaar later een transcriptie daarvan. “Het was enorm spannend om te overwegen wat zij zou hebben toegevoegd en weggelaten. Zoiets ervaar je bij andere auteurs nooit. Toch was dat werk soms benauwend, omdat je het einde kent.”

Toen zat Presslers hoofd zo vol van Anne Frank, dat ze niet anders kon dan met haar volgende boek bij dat onderwerp blijven. Ze schreef het levensverhaal van de onderduikster die aan het einde van de oorlog slachtoffer werd van de Holocaust. Ook schreef ze ‘Groeten en liefs aan allen’ over de familie Frank.

Haar eigen realistische werk ging ook vaak over mensen met een moeilijk leven zonder verwachting of hoop. Autobiografische thema’s die ook opduiken in haar jeugdboeken, waarin ze een serieuze kijk wilde geven op de kinderwereld met alle problemen.

Een troosteloos leven

Pressler was ervan overtuigd dat Anne Frank tot grootse dingen in staat was geweest. “Een meisje van net 13 of 14 dat zoveel kon halen uit zo weinig. In de achterkamer waar zij met haar familie zat ondergedoken, was niets. Het was saai, er was geen vertier. Toch slaagde zij erin daar een hele wereld uit te creëren. In wat een ongelooflijk eerlijk pubertijdboek is, dat ook door de jeugd van nu wordt herkend. En met een altijd actueel thema van mensen die op de vlucht zijn en vervolgd worden.”

Tot haar schrijverschap leidde Press­ler een troosteloos leven. Na het asociale pleeggezin woonde ze vanaf haar elfde in een tehuis. Daar wekte een non haar belangstelling op voor literatuur en beeldende kunst, en kon ze studeren.

Na een verblijf in een kibboets, haar huwelijk met een Israëliër en de komst van drie dochters, stond ze er na de scheiding alleen voor. Ze deelde met haar kinderen een flat met een andere alleenstaande moeder, begon in München een eigen spijkerbroekenwinkel en werd tot wanhoop gedreven toen dat mislukte.

Haar eerste, uit nood geboren (jeugd)roman ‘Bittere Chocolade’, over een meisje dat aan boulimia leed, was een schot in de roos. Als veertigjarige won ze er de eerste van vele prijzen mee, maar belangrijker was dat ze in schrijven haar levensgeluk vond.

Mirjam Pressler werd als Mirjam Gunkel op 18 juni 1940 geboren in Darmstadt en overleed op 16 januari 2019 in Landshut.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden