Portret

Als Timmermans het zegt, klinkt het anders. Intenser.

Beeld afp

Frans Timmermans vertolkte als geen ander de gevoelens waar Nederland mee worstelde. Een portret van de minister die zich deze  week als een ware staatsman ontpopte.

Als Frans Timmermans op zijn Facebook-pagina een bericht plaatst over een concert op Pinkpop, krijgt hij rond de veertig reacties. Plaatst hij foto's en stukjes over zijn fietstocht door Brabant en Limburg, dan springt de teller naar een paar honderd. Aardige cijfers, maar ze verbleken bij het aantal reacties na zijn toespraak van maandag in de VN-Veiligheidsraad. Meer dan 20.000 mensen lieten een bericht achter onder het stukje dat hij erover schreef.

Eensgezind prijzen facebookers, jong en oud, zijn rede. Respect, trots, waardering en bewondering zijn terugkerende woorden. Een greep uit de reacties: 'Dankuwel minister Timmermans, niemand had ons gevoel beter kunnen verwoorden dan u.' 'Diepe buiging!' 'Trots op een man die ons vertegenwoordigt en eens werkelijk op een grootse manier verwoordt wat iedereen denkt en zou willen zeggen.' 'Held!' 'Wat bent u een kanjer!'

Met zijn emotionele speech, voorgedragen in zeer goed Engels, drong Timmermans door tot menig huiskamer. Terwijl nog veel onduidelijkheid bestond over de repatriëring van de slachtoffers en kritiek opborrelde dat Nederland zich te veel inhield, liet de minister van buitenlandse zaken op het wereldtoneel zien dat Nederland zeer ontdaan is.

Te midden van afvaardigingen uit de hele wereld sprak Timmermans in New York over het verdriet, de woede en de wanhoop in zijn land. Over het gat dat in het hart van Nederland is geboord door het verlies van bijna tweehonderd landgenoten. "Tot aan mijn sterfdag zal ik niet begrijpen dat het zo lang moest duren voordat de reddingswerkers toegestaan werd hun moeilijke werk te doen, en dat menselijke overblijfselen gebruikt worden in een politiek spel", sprak hij. "Ik hoop dat de wereld hier niet nogmaals getuige van hoeft te zijn."

De reis naar New York was een van de vele reizen die Timmermans sinds de vliegramp maakte. De vrijdag na de crash vloog hij naar Kiev om te onderhandelen over vrije toegang tot het rampgebied. Zondag vertrok hij naar New York om steun te vergaren voor een resolutie over onafhankelijk onderzoek. Na zijn toespraak reisde hij naar Brussel, waar hij dinsdag met collega's sprak over nieuwe sancties tegen Rusland. Om woensdag weer op tijd in Nederland te zijn voor de aankomst van de eerste slachtoffers in Eindhoven. De dag erna vloog hij naar Kiev, gisteren naar Charkov.

Hart onder de riem
Lange nachten kan hij sinds die fatale MH17-vlucht niet hebben gemaakt en dat is hem aan te zien. Toch gaat het nauwelijks ten koste van zijn kracht: politiek zijn waar het moet, persoonlijk waar het kan.

Na dagen internationaal schaken, stak hij woensdag op de vliegbasis van Eindhoven een nabestaande een hart onder de riem. Hij omhelsde een vrouw die uit het voor de media afgeschermde vak was gestapt. Timmermans sloeg zijn armen om haar heen, zij deed hetzelfde. Haar gezicht verdween in zijn zwarte colbert. Een beetje troost te midden van veel verdriet.

Het is in crisissituaties als deze dat de kwaliteiten van Timmermans goed zichtbaar zijn. Hij beheerst meerdere talen tot in de finesses, is belezen, staat bekend als een begenadigd spreker die zijn emoties niet verbergt, kan rondreizen zonder kennelijk al te moe te worden en kan daarbij ook nog eens snel schakelen. Al die kwaliteiten samen maken hem in moeilijke tijden tot een indrukwekkend politicus. Zijn optredens van de laatste dagen doen op sociale media dan ook de vraag rijzen of Timmermans niet geschikter is voor de rol van premier dan de meer ingetogen Rutte.

Beeld REUTERS

Nu zegt Timmermans niet totaal andere dingen dan Rutte. Hun politieke lijn is dezelfde, met het terughalen van de slachtoffers, onafhankelijk onderzoek en berechting van de daders als hoofdprioriteiten. Ze staan ook samen de pers te woord en zijn samen in Eindhoven als het eerste vliegtuig met slachtoffers uit Charkov landt. Het verschil zit in wie ze zijn en hoe ze communiceren. Ook Rutte zegt aangedaan te zijn en probeert er zoveel als kan te zijn voor de nabestaanden. Maar als Timmermans het zegt, klinkt het net anders. Intenser.

Dat Timmermans opvalt, heeft ook met de rolverdeling binnen het crisisteam van het kabinet te maken. Rutte is er om vanuit Den Haag de ontwikkelingen te coördineren, de Nederlandse lijn duidelijk te maken en de hoofden koel te houden. Minister Ivo Opstelten van veiligheid en justitie kruipt weer in zijn rol van burgervader. En Timmermans, die reist voor het oog van talloze camera's de wereld rond.

Daarbij heeft hij een ongecompliceerde, begrijpelijke boodschap voor een minister in een situatie als deze: hij wil respect voor de doden, hij wil de lichamen terug en hij wil een onderzoek naar de toedracht. Een boodschap die, goed gebracht, op internationale complimenten kan rekenen. Nieuwszender CNN noemde Timmermans' speech in New York 'erg krachtig' en ook de Amerikaanse ex-president Bill Clinton verwees ernaar. Die complimenten halen weer het Nederlandse nieuws, zodat de bewondering voor Timmermans wordt gevoed.

Onverdraagzaamheid
Het is niet voor het eerst dat de PvdA-minister, die in 2012 onder Rutte-II aantrad, indruk maakt. In mei nog oogstte hij in de Tweede Kamer een daar ongewoon applaus na een rede tegen antisemitisme en onverdraagzaamheid tegen minderheden in Europa. De zaterdag ervoor waren vier mensen gedood bij een schietpartij bij het Joods Museum in Brussel.

Een week eerder schoof Timmermans aan bij tv-programma 'De Wereld Draait Door'. Aan de vooravond van de Europese verkiezingen poogde hij aan de hand van tv-fragmenten en een schilderij van Van Gogh de Europese verworvenheden te laten zien. Ook met een sketch van het Britse komediegezelschap Monty Python. Daarin blijven drie mannen uit Judea ontkennen dat de Romeinen iets voor de samenleving hebben betekend, ook al zorgden ze voor onderwijs, gezondheidszorg en riolering. Zo denken veel mensen ook over Europa, zei de eurofiele Timmermans. De verworvenheden worden ontkend, al doet iedereen er dagelijks zijn voordeel mee.

Europa is een thema dat de Limburger graag aansnijdt en waar hij ook al eens een boek aan wijdde: 'Glück Auf! Het relaas van een Limburgse Europeaan'. De titel verwijst naar een groet uit de mijnbouw, de sector waarin zijn grootouders werkten. Er is sindsdien ongelooflijk veel veranderd en we moeten ons er terdege van bewust van zijn hoe dat is gekomen, is de strekking. De grenzen zijn open, voor Kaffee und Kuchen kun je in het weekend even naar Duitsland fietsen, Europa is economisch gezien succesvol en brengt de inwoners welvaart. Prachtig toch? Hoe kun je daar op tegen zijn?

Niet vreemd dus dat Timmermans vooraan staat om die Europese waarden te verdedigen. Zoals in Oekraïne. In december stond de sociaal-democraat op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev, de Maidan, om te zien hoe mensen protesteerden tegen de pro-Russische koers van de machthebbers. "Los het samen op", was zijn boodschap, "dan staan wij klaar om met jullie verder te gaan." Ook hier verschilt Timmermans overigens weer vooral van toon met premier Rutte, niet van inhoud.

De afgelopen dagen was Timmermans weer twee keer in Kiev, om heel andere redenen. Het zullen niet zijn laatste bezoeken zijn geweest. Alles wijst erop dat onderzoek, opsporing en vervolging van de daders van de vliegramp lange tijd in beslag zullen nemen. Zo lang die zaken lopen, zal er veel contact zijn tussen Nederland en Oekraïne en zal Timmermans zich het liefst ter plekke bij laten praten, zodat hij zijn invloed aan kan wenden.

Het vertrouwen in de minister is bij voorbaat groot, ook vanuit de Kamer. Die steunde de kabinetskoers deze week eensgezind. Steun is er ook van de Nederlandse bevolking. Tijdens het schrijven van dit stuk verschenen er op de facebookpagina van Timmermans weer honderden nieuwe steunbetuigingen. Daarin klinkt ook enige bezorgdheid door. 'Past u wel goed op uw gezondheid?', vraagt Aafje Blumink. 'Het kan ook te gek hoor, dat reizen.'

===
biografie
Frans Timmermans werd in 1961 geboren in Maastricht, ging in België naar de basisschool en in Rome en Heerlen naar het atheneum. Dit vanwege zijn vader, die werkte bij de diplomatieke dienst. Hij studeerde Franse letterkunde en Europees recht in Nijmegen en Nancy. Daarna bekleedde hij diverse functies bij Buitenlandse Zaken, onder meer als secretaris op de ambassade in Moskou. Hij werkte even voor CDA-eurocommissaris Hans van den Broek en vervolgens voor de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).

Timmermans werd in 1985 lid van D66, maar stapte in 1990 over naar de PvdA. Voor die partij werd hij in 1998 Kamerlid. Hij stond op plaats 18 van de kandidatenlijst. Onder Balkenende-IV was hij staatssecretaris van buitenlandse zaken. Na een kortstondig Kamerlidmaatschap tijdens Rutte-I werd hij in het huidige kabinet minister van buitenlandse zaken. Timmermans woont in Heerlen, is getrouwd en heeft twee zoons en twee dochters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden