Als PDS verdwijnt, is Stoiber binnen

De kans neemt toe dat de vroegere communistische partij van Oost-Duitsland, de PDS, minder dan vijf procent van de stemmen haalt op 22 september. Dan zou deze partij uit het parlement verdwijnen. Een verkiezingsoverwinning voor Stoibers christen-democraten is dan zeker.

SCHWERIN - De lijsttrekster poogt de vraag nog te ontwijken. ,,Ik ga ervan uit dat de PDS zeker de vijf-procentdrempel over komt'', zegt Angelika Gramkow, nummer één van de PDS in de deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren. Tot haar zichtbare ergernis gaat partijgenote Martina Bunge wel op de vraag in. Hoe moet het verder als de partij niet meer in de Bondsdag komt? ,,Dat kunnen we helemaal niet aan'', zegt Bunge geëmotioneerd. De partij verliest dan op landelijk niveau tal van faciliteiten, waardoor de PDS-mensen in de deelstaat het werk niet meer aan kunnen.

En in Mecklenburg-Voorpommeren heeft de PDS genoeg werk te doen, want de partij regeert hier sinds vier jaar mee. Helmut Holter (PDS), net als Martina Bunge deelstaat-minister, ziet een lichtpuntje. ,,We scoren in werkelijkheid altijd hoger dan de peilingen voorspellen: mensen die PDS stemmen, geven dat, om welke reden dan ook, niet aan in enquêtes.''

Toch ligt een reden voor de hand: de PDS is de voortzetting van de partij die ooit de DDR regeerde. De partij is intussen ingrijpend veranderd. Dat bevestigt ook Wolfgang Leonhard. Op 30 april 1945 zat hij in het vliegtuig dat aanstaand dictator Walter Ulbricht van Moskou naar Berlijn vloog om een communistisch Oost-Duitsland op te richten. Leonhard vluchtte, na enkele jaren trouwe dienst aan de partij, naar het westen en groeide uit tot communisme-kenner bij uitstek. Nu benadrukt hij dat de PDS niet op zichzelf staat, maar een van zo vele voormalige communistische partijen in Europa is die zich hebben veranderd in gewone linkse partijen. Hij trekt de vergelijking met GroenLinks en de SP in Nederland.

De twee thema's waar deze gewoon links geworden partij nu op hamert, zijn 'sociale rechtvaardigheid', waarmee ze de werkloosheid in het oosten van Duitsland op de agenda zet, en 'vrede', waarmee ze bedoelt dat ze de oorlog tegen terrorisme afwijst.

Maar hoe meer de strijd tussen bondskanselier Schröders SPD en de CDU/CSU van uitdager Stoiber zich toespitst, des te kleiner wordt de ruimte voor kleine partijen. In sommige peilingen haalt de PDS, die alleen in het oosten noemenswaardige aanhang heeft, over heel Duitsland genomen nog maar vier procent. Om in het parlement een zetel te mogen innemen, is vijf procent het minimum.

Er is nog een ontsnappingsclausule. Een partij kan met minder dan vijf procent toch in het parlement komen, als ze in ten minste drie kieskringen de grootste wordt. Vroeger lukte dat makkelijk, omdat de partij altijd scoort in de kieskringen in het oosten van Berlijn, waar de elite van de oude DDR woont. Omdat nu echter het aantal parlementsleden wordt teruggebracht, zijn de kieskringen groter gemaakt. Daarbij zijn in Berlijn enkele kieskringen in het oosten van de stad samengevoegd met kringen in het westen, waar de PDS geen kans maakt. Nog slechts twee kieskringen, beide in de uitgestrekte flatwijken van het oosten, lijken geheide overwinningen voor de PDS op te leveren. Dat is één kieskring te weinig.

De christen-democratische CDU/CSU plus de liberale FDP staan momenteel in de peilingen rond de 49 procent. Zou 4 procent van de stemmen naar de PDS gaan en geen zetel opleveren, dan is 49 procent van de stemmen voldoende voor een absolute meerderheid. Sommige PDS'ers gebruiken dat nu als argument: wie Schröder wil houden als bondskanselier, moet dus PDS stemmen.

Wat er in de Bondsdag ook gebeurt, in Mecklenburg-Voorpommeren, waar op 22 september tevens een nieuw deelstaatparlement wordt gekozen, willen PDS en SPD samen doorregeren. Deelstaat-premier Harald Ringstorff (SPD) prijst de vroegere communisten. ,,Ze hebben zich verontschuldigd bij de slachtoffers en ze hebben de grondwet van de Bondsrepubliek aanvaard.'' De CDU daarentegen, waarvan velen voor 1989 het regime hebben ondersteund, hangt zichzelf nu medailles om als waren het allemaal verzetshelden, zegt Ringstorff. ,,Maar dat hebben we na 1945 ook gezien.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden