'Als Paul iets zwarts doet, wil ik wit'

interview | Met een speciaal balletprogramma staan Paul Lightfoot en Sol León stil bij de 25 jaar dat ze samen choreograferen voor het Nederlands Dans Theater.

Het is een bekend fenomeen dat kunstenaars met de jaren onzekerder worden over hun werk. Ook al hebben ze succes op succes gestapeld en wil iedereen met ze werken. Choreograaf Rudi van Dantzig had er last van, zelfs de inmiddels 83-jarige balletmaestro Hans van Manen heeft die knagende onzekerheid bij elke nieuwe creatie.

Het choreografenduo Paul Lightfoot en Sol León van het Nederlands Dans Theater (NDT) is daar geen uitzondering op. Zo'n eerste dag in de studio, waarop de dansers voor ze staan, zo van: wat gaan we doen? Paul Lightfoot: "Dan ben ik veel nerveuzer dan toen ik begon met choreograferen. Wél heb ik de strijd om het perfect te krijgen meer kunnen loslaten, ik heb mijn imperfecties omarmd. Ik kan een enorme chaoot zijn in de studio, of totaal euforisch, maar ik heb geleerd mijn mond te houden. Ook tegen Sol." Sol León: "In het begin kon het dagen, maanden duren voordat ik durfde te zeggen: dit is wat ik wil, dus Paul houd je kop en geef me de ruimte. Het is nu bij ons beiden meer van béng, recht op ons doel af."

Met een balletprogramma rond hun werk voor Nederlands Dans Theater 2, de satellietgroep van NDT met jonge dansers, staan ze stil bij de 25 jaar dat ze samen choreograferen voor het Haagse gezelschap. Een bewogen kwart eeuw, waarin ze van gezichtsbepalende NDT-dansers, vaak opgevoerd als duo, naar huischoreografen evolueerden; van partners in werk en liefde naar louter partners op de studiovloer. Hun samenwerking staat bekend als explosief. Ze zijn als yin en yang als je ze ontmoet. Zij, Sol León (Cordoba, geboortejaar is geheim), de wat gereserveerde, mysterieuze Spaanse met donkere doordringende ogen. Spiritueel, bedachtzaam pratend, elk woord krijgt gewicht. Hij, Paul Lightfoot (Kingsley, 1966), de extraverte Brit, down to earth. Spraakwaterval, met een kwinkslag hier, kwinkslag daar.

Lightfoot: "Wij waren tegengestelden vanaf het begin. Ook als danspartners. Nooit het idee gehad dat we samen zouden kunnen choreograferen. Maar het gebeurde gewoon, onontkoombaar. León: "Ik kan ook zelfstandig een stuk maken hoor, dat vind ik zelfs erg fijn, zo 'alleen' af te dalen in mijn brein, maar ik heb die andere kant nodig. Die verschaft Paul. En die kanten transformeren steeds. Als Paul iets zwarts doet, wil ik wit, de tegenkracht. En andersom. Wit met een schrijnend randje, zwart met een happy boodschap."

Groeipijnen

Lightfoot en León zijn sinds een aantal jaar geen levenspartners meer. Het verdriet over die breuk verdiepte hun werk. Lightfoot: "Het heeft pijn gedaan zo intensief met iemand samen te zijn die je partner niet meer is. Want dan moet je dingen onderkennen, het is een confrontatie met jezelf. Ik ben door alle emoties heen gegaan: verdriet, jaloezie, had letterlijk groeipijnen. Want elke verandering ís groei." León: "Je weet: de pijn gaat weg. En je komt er verder door. Maar alleen als je echt, écht trouw bent aan jezelf, jezelf geen sprookjes voorhoudt. Bovendien: we zijn méér samen dan ooit. En de liefde blijft."

Meer dan vijftig choreografieën maakten ze tot nu toe voor NDT. Veruit de meeste titels beginnen met de letter S, als ode aan Sol, Lightfoots muze, en hun dochter Saura. Ze vielen meermalen in de dansprijzen, waaronder diverse Zwanen en de internationale 'Oscar van de dans', de Benois de la Danse. Als grillig en grotesk wordt hun danstaal omschreven. Er kan sprake zijn van stripachtige kolder, maar de tragische ondertoon is nooit ver weg. Grimassen, ledematen die gepassioneerd zwiepen, personages die komen en gaan, schrijdend in de mist. De laatste jaren zijn hun balletten uitgesproken emotioneel en theatraal, en zelden licht van toon.

León reageert grappend op het laatste: "Ja, that is art, my dear." Lightfoot, sinds 2011 ook artistiek directeur van NDT: "De toon in ons werk is met de jaren van speels naar cerebraal gegaan. Het ballet 'Sad Case' maakten we in 1998, toen Sol ver in haar zwangerschap zat van onze dochter Saura; de hormonen vlogen overal heen. Dat ballet, onderdeel van het jubileumprogramma, is gezet op vrolijke mambo's. Een ander onderdeel is 'Subject to Change' uit 2003, gecreëerd op Schuberts 'Der Tod und das Mädchen'; fantastisch hoe de componist de schoonheid van zoiets definitiefs, de dood, heeft verklankt."

León: "Ons werk is donkerder geworden, maar dat wil niet zeggen dat we somber of zwaar op de hand zijn. Ik wil niet denken in zwart of wit, daarom doen we beide. Dat idee komt terug in het toneeldesign. Graag willen we alleen met licht versus donker werken. Maar licht is er bij de gratie van reflectie en daarvoor hebben we objecten nodig. Het is bij ons nooit een decor, altijd de manier waarop licht tot ons kan komen."

Desalniettemin werkt het duo vaak met een indrukwekkend toneeldesign: mobiele wanden die het perspectief veranderen, projecties op gigantische filmschermen, vloeren die dansers opslokken of 'uitspugen'.

Überesthetisch

Slowmotion en bevriezing in beweging zijn stijlmiddelen die in vrijwel al hun balletten terugkomen. Voortvloeiend uit beider fascinatie voor de zwijgende film en fotografie wellicht? León: "Ons werk gaat óók over tijd, hoe ideeën en gesteldheden van generatie op generatie worden overerfd en doorwerken. Filmbeelden en foto's leggen precies dat ene bepalende moment vast; tijd en ruimte komen samen in één punt. Daar gaat een enorme waarheid vanuit." Lightfoot: "Daarbij zijn we überesthetisch. En esthetiek zit 'm in het fotografische detail." León: "Maar al die details moeten symbool staan voor iets, een betekenis hebben. Een waarom."

Juist dat 'waarom' bleek in het instuderen van de balletten met de nieuwe generatie jonge dansers van NDT 2 het spannendst. Sol León: "De dansers van nu hebben een betere techniek dan ooit, maar ze zijn de bron, het waarom, wat uit het oog aan het verliezen. Logisch, in deze informatiemaatschappij, waarin zo veel prikkels aandacht opeisen. Informatie is als ruis voor het brein, het heeft geen enkel raakvlak met de kern, de simpliciteit waar het leven om vraagt."

Lightfoot: "We wilden voor dit jubileum daarom ook geen retrospectief maken of gewaardeerde kunstenaars terugbrengen. Jonge dansers zijn tegenwoordig veel meer door ambitie gedreven, of ze wel een solo krijgen, of iets speciaals kunnen doen. Terwijl wij werken vanuit het idee: wie ben jij als persoon, en hoe bereiken wij dingen sámen?" León: "Vandaag had ik dat magische moment in de studio met hen; dat iedereen het doel omarmt. Samen, als één lichaam. De afgelopen 25 jaar hebben bepaald geen fortuin gebracht, geen roem, geen naam die iedereen kent, maar wel dít: dat je met de dansers door alle grenzen kunt gaan. Dat voelt als een enorme ademteug, als een hart dat warm wordt."

'25 Years León & Lightfoot' door Nederlands Dans Theater 2. Vanaf vanavond t/m 8/11 in Lucent Danstheater Den Haag, daarna tournee, voor speellijst zie www.ndt.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden