Als media aan zelfcensuur doen, winnen de terroristen

Medewerkers van het Franse persbureau Agence France-Presse (AFP) tonen zich solidair met Charlie Hebdo Beeld afp

Toonaangevende media in de Verenigde Staten plaatsen bewust geen cartoons van Charlie Hebdo die mensen voor het hoofd kunnen stoten. Onbegrijpelijk, volgens critici.

'Dit is waar zij voor stierven!' Negen covers van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo sierden de voorpagina van de Franse krant La Tribune. Andere Europese kranten plaatsten eigen cartoons, zoals een dikke middelvinger, of zetten grote cartoons van Charlie Hebdo op hun voor- en achterpagina.

'Beschrijven cartoons is voldoende'
Ondertussen reageert de pers in de Verenigde Staten een stuk terughoudender. Nieuwssites als The Daily Beast, Slate en Huffington Post publiceerden wel cartoons waar Mohammed op afgebeeld staat, maar die spotprenten worden vermeden door toonaangevende kranten als The New York Times en grote persbureaus als Reuters en Associated Press.

Lezers hoeven de spotprenten niet te zien om het nieuws te kunnen begrijpen, bepaalde de New York Times. "Het omschrijven van de desbetreffende cartoons biedt voldoende informatie voor de lezers om het nieuws te begrijpen," stelde een woordvoerder.

The New York Daily News zocht een tussenweg: op de site stond wel een archieffoto van de vermoorde Stephane Charbonnier, maar een deel van de de cover van de Charlie Hebdo die hij vasthoudt is onzichtbaar gemaakt. Ook de Britse Telegraph maakte delen van de cartoons onzichtbaar.

Wat nu precies zo schokkend is aan de cartoons van Charlie Hebdo, blijft onzichtbaar voor de lezers van The New York Daily News. Beeld NFP/New York Daily News

Solidariteit
The Washington Post plaatst juist wel een cartoon op haar opiniepagina. "Om lezers te helpen het verhaal te begrijpen en uit solidariteit met zij die vermoord werden", gaf een journalist van de krant aan. Ook de Wall Street Journal drukte een cartoon af.

The New York Daily News zocht een tussenweg: ze plaatste wel een archieffoto van de vermoorde Stephane Charbonnier, maar de Charlie Hebdo-cover die hij vasthoudt is deels onzichtbaar gemaakt.

Kritiek

Er is veel kritiek op de terughoudendheid. 'Dit de essentie van het nieuws. Dit is het hart van vrijheid van meningsuiting. Het is journalistiek!', stelt professor journalistiek Jeff Jarvis op Twitter. 'Deze journalisten zijn gestorven voor die afbeeldingen.'

Ook Cees van der Laan, hoofdredacteur van Trouw, heeft zijn bedenkingen. "Ik heb hier mijn vraagtekens bij. Een krant schuurt, doet soms pijn. Ze legt verbanden, beschouwt zowel het aangename als het pijnlijke. Het hoort er beiden bij." Trouw plaatste zelf geen Charlie Hebdo-cartoon op de voorpagina. "Dat hebben we wel overwogen", vertelt Van der Laan. "Maar uiteindelijk hebben we ervoor gekozen om de emotie van het moment te tonen. Er staat wel een foto van een Charlie Hebdo-cartoon op de voorpagina van de Verdieping en in dit katern staan ook verschillende cartoons."

Angst speelde geen rol?
'We zijn zeker niet terughoudend uit angst voor een aanslag. Wij laten ons niet het zwijgen opleggen. Trouw heeft in het verleden scherpe cartoons geplaatst, we doen dat vandaag en blijven dat doen in de toekomst. Hier speelt mee dat Trouw van oorsprong een verzetskrant is, die hecht aan vrijheid van meningsuiting. In augustus herdachten wij dat zeventig jaar geleden 23 medewerkers van Trouw werden geëxecuteerd. Gisteren kwamen opnieuw journalisten om die streden voor de vrijheid van meningsuiting. Wat mij betreft is er een relatie tussen die twee.'

'Heeft iemand de Hebdo-cartoons gezien op een Amerikaanse nieuwszender?', vroeg Jarvis zijn volgers op Twitter. Ook verschillende televisiezenders ontweken de cartoons. CNN twijfelt nog wat de beste manier is om het onderwerp aan te snijden. Fox News toonde eerst wel een cartoon, maar gaf daarna aan niet meer tekeningen te zullen tonen. Ook de NBC News Group, waaronder ook MSNBC en CNBC vallen, heeft besloten geen koppen of cartoons te plaatsen die geïnterpreteerd kunnen worden als ongevoelig of aanstootgevend. "Verschrikkelijk, journalistiek gezien", baalt Jarvis.

Persvrijheid
Welke gevolgen ziet Cees van der Laan voor de persvrijheid? "Persoonlijk denk ik dat de persvrijheid in Europa eerder versterkt is dan dat de pers zich censureert. Maar je kan niet uitsluiten dat het op de lange termijn wel meespeelt in het achterhoofd van cartoonisten en journalisten. Ik hoop wel dat media zichzelf geen beperkingen gaan opleggen, zoals in de Verenigde Staten. Dan hebben de terroristen gewonen. Het vrije woord moet altijd gehoord worden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden