Als koningin was Leyla Gencer vocaal onverslaanbaar

Vorige week vrijdag werd haar as verstrooid over de Bosporus bij Istanbul. Het was haar laatste wens. Op het net waren er al snel filmpjes van te zien. Op de kade voerden een orkest en koor het Lacrymosa uit Mozarts Requiem uit. Drommen fans verdrongen zich aan de waterkant, turend naar het schip dat in het midden van de zee-engte afgemeerd lag. Stille, chique genodigden en familie op het dek wachtten geduldig en waardig op hét moment. Het was mooi weer.

Toen knielden twee vrouwen bij de reling neer en heel behoedzaam schudden zij de as uit de urn. De wind verspreidde die in sluiers over het water. Een bloemenkrans en talloze losse bloemen werden er achteraan gegooid en dobberden langzaam uit beeld. Er klonk iets van het Turkse volkslied.

Het was zo al met al een mooi afscheid van operazangeres Leyla Gencer, bijgenaamd La diva Turca. Een week eerder was ze in haar woonplaats Milaan overleden – 79 jaar oud. Ik acht het niet waarschijnlijk dat u La Gencer kent. Een week voor haar overlijden was ik nog te gast in het Radio 4-programma ’Opera Live’ en had ik een opname van haar meegenomen om er een fragment van te draaien. Ook bij Radio 4 kende men haar niet.

De carrière van Gencer speelde zich vooral af in de Italiaanse operatheaters. Door platenmaatschappijen werd ze, net als haar collega Magda Olivero, volledig genegeerd. Die hadden genoeg aan Callas en Tebaldi, Sutherland en Caballé. En toch was Gencer net zo’n grootheid, misschien nog wel groter omdat ze welbeschouwd de karakteristieke eigenschappen van de vier hierboven genoemde sopranen in zich verenigde.

Ik hoorde Leyla Gencer voor het eerst op een piratenopname van Donizetti’s ’Anna Bolena’ uit 1958. Callas’ opname van een jaar eerder uit de Scala kende ik al, maar ik hoorde hier iets wat me nóg meer aangreep. Ik werd op slag een Genceriano, zoals men de fans van de diva in Italië noemt. En Genceriani moeten het doen met de vele liveopnamen die van haar circuleren. Nog steeds duiken die af en toe op. Gelukkig!

Gencer had een Poolse moeder, die in Litouwen was opgegroeid en buiten Istanbul in een soort Poolse enclave woonde. De enige officiële opname van Gencer is van liederen van Chopin – gezongen in het Pools. Mooi spul, maar je wilt Gencer toch vooral horen als Lady Macbeth, als Elisabeth I of als Mary Stuart – mét alle geluiden die bij een illegale liveopname horen. De manier waarop Gencer in Donizetti’s ’Maria Stuarda’ als Schotse koningin haar rivale Elisabeth I als bastaard wegzet, is een onvergetelijk moment in de geschiedenis van de opera. Had Callas deze Gencer-scène ooit gehoord of gezien, ik wed dat een van haar wenkbrauwen omhoog gegaan was. Heel licht, maar toch!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden