Als je zingt, maak je geen ruzie

Zingen, muziekles? Daar maken scholen nauwelijks meer tijd voor. Sommige juffen kunnen zelf niet eens zingen en zetten daarom de radio maar aan.

De 'blokfluitcultuur' ligt op haar gat, de harmonie en fanfare hebben moeite jeugd te werven. Allemaal te wijten aan een tekort aan goede muziekles op de basisschool, zegt Anja van Keulen, hoofd educatie en participatie van het Amsterdamse Concertgebouw. "Er wordt op school te weinig gezongen. Terwijl dat voor kinderen een natuurlijke bezigheid is, ze worden er vrolijk van. Als je zingt, maak je geen ruzie. Straks houden we slechts een flinterdunne cultuur over."

De focus ligt al jarenlang op rekenen en taal. Bij de overheid, en dus ook bij de lerarenopleidingen. Sport heeft wél weer wat meer aandacht gekregen, zegt Van Keulen bijna jaloers. "Het gebrek aan beweging bij kinderen is ook veel zichtbaarder. Door de dikke kinderen. Iedereen is het erover eens dat muziekles ook belangrijk is voor de ontwikkeling van kinderen en een mooie plek verdient in het curriculum voor het basisonderwijs. Maar door al die aandacht voor rekenen en taal, al die toetsen, door de afrekencultuur op basis van cijfertjes, staat dat curriculum zwaar onder druk."

Basisscholen werken met kerndoelen die worden voorgeschreven door het ministerie van OCW. Het betreft 'streefdoelen' die aangeven wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Muziekles valt onder 'kunstzinnige oriëntatie'. Kerndoel 54 is wel heel algemeen gesteld: de leerlingen leren beelden, muziek, taal, spel en beweging te gebruiken, om er gevoelens en ervaringen mee uit te drukken en om er mee te communiceren. "Daaraan voldoe je als juf of meester al door af en toe gewoon een radio aan te zetten in plaats van echt muziekles te geven", zegt Van Keulen.

"Er is dus wel een kerndoel, maar het probleem is dat er niet wordt getoetst of er aan is voldaan. Er is helaas geen 'Citotoets' voor het deelgebied kunstzinnige oriëntatie", zegt Chantal de Bonth van het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA). "Scholen worden afgerekend op andere leergebieden en zorgen er dan dus vaak voor dat die de meeste aandacht krijgen."

Uit de Monitor Cultuureducatie bleek dat leerlingen in groep 4 gemiddeld één uur per week muziekles krijgen. IVA beleidsonderzoek en advies beschrijft in 'Muziekeducatie in het primair onderwijs' de worsteling van schooldirecteuren.

Ze zoeken naar een balans tussen de eisen om beter taal- en rekenonderwijs te geven en de andere vakken, waaronder muziek, ook voldoende aandacht te geven. 'De inzet van financiële middelen zijn hier voor een groot deel op afgestemd. Bijscholing op het gebied van taal en rekenen wordt eerder ingezet dan bijscholing op het gebied van muziekeducatie', stellen de IVA-onderzoekers. En een vakdocent muziek staat vaak helemaal onder aan het prioriteitenlijstje.

Eigenlijk werkt zij er een beetje aan mee, erkent Van Keulen. Het Concertgebouw biedt lesprogramma's aan met taal- en rekenliedjes voor de muziekles op basisscholen. Rekentafels op muziek, raps over vulkanen, klapoefeningen.

Er gebeurt nog wel wat, qua muziekles, met projecten in samenwerking met de plaatselijke muziekschool, dankzij particuliere of commerciële initiatieven. Het koor van basisschool De Octopus uit Zwolle Zuid, bestaande uit dertig kinderen uit de groepen 6, 7 en 8, zong vorige week twee 'ruimtevaartliedjes' voor astronaut André Kuipers.

De Papendrechtse Beatrixschool haalde muziekvereniging Excelsior in huis, de scholieren maakten kennis met de bugel, trompet, schuiftrombone en tuba. Groep 6 kreeg een trommelworkshop en leerde 'We will rock you' van Queen spelen. En in Amsterdam stelt Bol Piano's & Vleugels honderd piano's voor de helft van het geld beschikbaar ter ondersteuning van het muziekonderwijs op de basisschool.

"Muziekles maakt te vaak geen deel meer uit van de schoolcultuur. Al die projecten zijn druppels op een gloeiende plaat", verzucht Van Keulen van het Concertgebouw dat maandag (virtueel) gastheer is van een gigakoor van 70.000 zingende kinderen (zie hiernaast). Ook al zo'n project dus.

De onderzoekers van IVA stellen ook dat veel groepsleerkrachten onzeker zijn over hun eigen muzikaliteit en zich niet goed genoeg voelen zelf muziekles te geven. Ze wijten dat aan 'de afnemende tijd en moeite die er op lerarenopleidingen aan muziek wordt besteed'.

Muziek is als vak bij ons niet ondergesneeuwd, zegt Gert-Jan Jansen, instituutsdirecteur van de HAN Pabo, in Arnhem en Nijmegen. "Het is bij ons een vast onderdeel van het programma en geen keuzevak." Toch, vervolgt Jansen, is de kritiek wel herkenbaar. "In elke klas zitten studenten die niet durven zingen. Dat is nu zo, maar dat was tien en twintig jaar geleden ook zo. Dat is de reden dat zingen bij ons speciaal aandacht krijgt: wekelijks in een koorklas en ondersteunende lessen indien nodig."

Directeur Ingeborg Janssen Reinen van De Nieuwste Pabo in Sittard vindt het beeld dat er op pabo's alleen nog maar aandacht is voor rekenen en taal onterecht: "Wij doen nog wel degelijk veel aan de creatieve en expressieve vakken. Het helpt daarbij zeer zeker dat wij een groep docenten in huis hebben die met zeer veel passie deze vakken geven. Daarbij hechten we niet alleen aan de 'eigen vaardigheid' - niet elke aankomende leerkracht hoeft een nachtegaaltje te zijn - maar besteden we ook veel aandacht aan de didactiek: hoe geef je dit soort lessen?"

"Dat klinkt best goed", zegt Van Keulen. De geluiden die haar bereiken, zijn anders én worden bevestigd door het IVA-onderzoek. "Schooldirecteuren hebben de sleutel in handen", zegt De Bonth. "Als zij muziek belangrijk vinden, zien we dat het gebeurt. Beter zou zijn als we wetgeving zouden hebben, met een inspectie die daar op controleert."

'Zing met ons Mee' met 'het grootste kinderkoor van Nederland' is maandag 25 maart om 11.15 uur live te volgen op www.concertgebouw.nl/live

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden