Als je vriend zelfmoord pleegt: 'Aan Dominic kon je niets zien'

Beeld Hollandse Hoogte

Het aantal zelfdodingen onder jongeren is vorig jaar ineens flink gestegen. Vaak gaat het om oudere jongeren, die voor het eerst zelfstandig worden, belangrijke keuzes moeten maken. Op jezelf staan betekent ook hulp durven vragen.

Dominic stond bekend als een vrolijke feestganger. Wat er echt in hem omging wist hij goed te verbergen. Hij was 20 toen hij in december vorig jaar een eind aan zijn leven maakte. Een sfeermaker met een aanstekelijke lach, memoreert het Alfa-college in de rouwadvertentie.

Dominic was de grapjas van de vriendengroep, vertelt zijn beste vriend Patrick (20). Als de jongens met elkaar op stap waren, werd er vooral veel gelachen en veel gedronken. Praten over serieuzere zaken was niet gebruikelijk. Patrick: “Heel eerlijk: als ik uit ben, ga ik ook niet vertellen waar ik mee zit. We hadden vooral een leuke tijd met elkaar.”

Dat Dominic al maanden niet naar school ging, was niet bekend bij zijn beste vriend, ook niet bij zijn moeder. Rob (19) wist het wel, hij zat met Dominic op de mbo-opleiding engineering in Groningen - metaal bewerken, ontwerpen, onderhoud van machines. “Verzuim was op zich niets nieuws”, vertelt Rob. “Dominic was blijven zitten in het tweede jaar, toen was zijn motivatie wel weg.”

Geheim

De belangrijkste reden dat zowel de vrienden als school meewerken aan een verhaal, is de verwachting dat het preventief kan werken voor anderen. Oudere broer Camiel wilde ook wel praten, maar is voor zijn werk in het buitenland. Hij zocht al eerder de publiciteit na de dood van zijn broertje. Begin juni deed de student mee aan de ringvaartregatta van Leiden via Schiphol naar Delft. Hij roeide 13 kilometer meer dan de gebruikelijke 100 en zamelde zo 15.000 euro in voor Stichting 113 Zelfmoordpreventie. Bij dat platform zitten professionele hulpverleners en vrijwilligers 24/7 klaar om te bellen of chatten met mensen met suïcidale gedachten.

Het is geen gemakkelijk gesprek voor de twee vrienden, meer jongens nog dan mannen. Al gauw verruilen ze het zonnige Groningse terras voor een besloten caféruimte: de jachtzaal. Daar kijkt alleen een opgezet zwijn vanaf de wand. Er zit een grens aan het delen van privézaken, daar zijn ze duidelijk in. Achteraf leek het erop dat Dominic een geheim met zich meedroeg, iets wat hij met niemand durfde te delen uit schaamte. Dat blijft geheim.

Misschien speelde er nog meer. Dominic ging de laatste tijd steeds meer blowen en drinken. Het verzuim op school was ook geen goed teken, beaamt Rob. Maar zijn vriend had al nieuwe plannen. “Hij wilde de zeevaartschool gaan doen. Als hij het daar over had, zag je hem oplichten.”

De ouders van Dominic waren gescheiden, maar volgens de vrienden had hij met beiden een goede band. En de jongen miste Thailand, waar hij een paar jaar bij zijn vader had gewoond en waar hij Patrick leerde kennen op de internationale school. “Hij hield heel erg van de zon en het tropische klimaat”, lacht die.

Wat het ook was, Rob realiseerde zich pas achteraf hoe moeilijk Dominic het had. “Dat is hoe hij was. Aan Dominic kon je niets zien.” Forgive me, stond er op het briefje dat hij achterliet.

Gerichte hulp

De moeder van Dominic is vorige week geïnterviewd door het Algemeen Dagblad, naar aanleiding van het nieuws dat er vorig jaar een flinke stijging was in het aantal zelfdodingen onder jongeren. Dat doet ze nu liever niet nog een keer. Ze vindt aandacht voor het onderwerp wel belangrijk. “Jongeren moeten weten dat er gerichte en anonieme hulp is waar ze direct terechtkunnen als ze negatieve gedachten hebben. In de veilige omgeving van 113Online durven ze zich misschien wel kwetsbaar op te stellen.”

Vlak na de dood van haar zoon schreef ze een brief aan het Alfa-college. Ze drukte de klasgenoten van Dominic op het hart: “Ook al heb je nare gedachten die je leven beheersen, er zijn altijd mensen die je willen helpen.”

Sander Kalsbeek, opleidingsmanager van het Alfa-college, vermoedt dat zijn school voldoende uitstraalt dat ze hulp kan bieden. Mentoren gaan vier keer per jaar in gesprek met leerlingen, er zijn loopbaancoaches, vertrouwenspersonen. En er is schoolpastor Sanne van Neijenhof, een unieke functie in het onderwijs. Ze is speciaal opgeleid in zaken als zingeving en levensvragen. Ze laat zich het eerste jaar in alle klassen zien. “Studenten weten dat ze bij mij terechtkunnen.” Maar hoe veilig je een school ook inricht, je kunt alleen hopen dat studenten er gebruik van maken, zegt Kalsbeek.

Toestemming ingetrokken

Bij het begin van zijn opleiding kwam Dominic samen met zijn moeder kennismaken. Hij gaf toen aan dat school zijn ouders mocht informeren als er iets was. Op zijn negentiende trok hij die toestemming in. Hoe wordt een volwassen student zelf aangesproken bij verzuim? Dat is bij Dominic meermaals gebeurd. Het loopbaancentrum van de school is erbij betrokken geweest, evenals de gemeenteambtenaar die controleert of jongeren hun startkwalificatie halen. 

Manager Kalsbeek is zich ervan bewust dat langdurig verzuim een voorspeller is van problemen. “Juist bij verzuim vraag je door.” Maar Dominic beloofde keer op keer dat hij weer naar de les zou komen. “Hij vond zijn studie niet leuk, dat was duidelijk, maar zelfs al hadden we meer contact met de ouders, dan hadden we zijn situatie niet als zorgelijk bestempeld.”

De mbo engineering is een echte jongensschool, vol techneuten. Maar pastor Sanne van Neijenhof gelooft niet in het cliché dat deze studenten moeilijk over hun gevoelens praten. Ze merkt er in de praktijk weinig van. “Als leerlingen eenmaal bij mij zitten, ligt hun hele verhaal zo op tafel. De kunst is om een ingang te vinden.”

Sander Kalsbeek: “Leerlingen komen hier binnen met zestien jaar en gaan weg als ze twintig zijn. Ze leren op zichzelf staan, we leiden ze op in een zelfstandig beroep. Maar op jezelf staan, betekent niet dat je alles zelf moet oplossen. Dat is ook iets dat je in het leven moet leren.”

Verlinken

Rob en Patrick vinden school niet de aangewezen plek om problemen te bespreken. Op een mbo ben je echt zelf verantwoordelijk, vindt Rob. “Bij verzuim vraagt een mentor wel waarom je er niet was, maar die kijkt niet in je persoonlijk leven.” 

In het eerste jaar is hem wel gevraagd naar het verzuim van zijn vriend, of hij wist wat er speelde, maar dat vindt hij al vrij ver gaan. “Je gaat je vrienden niet verlinken.” Ook Patrick is stellig over privacy. “Iedereen heeft het recht persoonlijke problemen voor zichzelf te houden. Sommige dingen zijn ook niet te fixen.”

De vrienden merkten dat Dominic zich terugtrok, ze moesten steeds meer moeite doen om hem mee naar feestjes te krijgen. Tegenover zijn huisgenoten deed hij wel alsof hij sliep, hield de deur op slot. Zijn kamer was een chaos. Dat mensen zich afzonderen, niet meer opruimen, kan duiden op depressie. De laatste keer dat Rob zijn vriend zag, zag hij dat aan hem. “Hij zag er verloren uit. Het zegt veel als je iemand recht in de ogen kijkt.” Het dubbele was dat ze ook nog vrolijk plannen maakten om te gaan barbecuen in de sneeuw.

Een zooitje was het trouwens altijd al, zegt Patrick. “Ik ken zijn kamer niet anders.” Toen hij zelf net vanuit Thailand naar Groningen kwam, heeft hij drie maanden met Dominic samengewoond. “Ik ruimde meestal op, Dominic kookte.” De zaterdag voor zijn dood ging Patrick nog bij zijn vriend langs. Intuïtie, denkt hij. “Hij deed eerst niet open, maar ik had wiet bij me. Hij had een kater, zei hij, en nog niet gegeten. Toen heb ik voor hem gekookt.” Ze spraken nog af om met de Kerst naar Amsterdam te gaan. Bij het vertrek sprak Dominic hem bemoedigend toe. Patrick: “Met mij ging het op dat moment namelijk ook niet zo goed. Doe geen domme dingen, zei hij me.”

Zelfmoordpreventie

Het is dat broer Camiel aandacht vroeg voor 113. Daarvoor hadden Patrick en Rob niet van de zelfmoordpreventie gehoord. Ook de campagnes om zelfmoord of depressie te bespreken, vallen hun nu pas op. Misschien had zo’n laagdrempelig platform kunnen helpen, want een psycholoog of psychiater was niets voor Dominic. Rob: “Na de scheiding van zijn ouders heeft hij wel gesprekken gehad, maar hij had een grondige hekel aan psychoanalyse. Hij stond echt niet toe dat iemand in zijn hoofd zat te loeren.”

Drank en drugs zijn geen oplossing, maar na de dood van zijn vriend hielp het Patrick wel de eerste maanden door. “Het helpt niet in de rouw, maar het stopt je gevoelens weg.”

Rob trok zich thuis terug, keek series. Het lastigst vond hij teruggaan naar de klas. “Ik kon de confrontatie niet aan. Elke keer werd het onderwerp weer aangeroerd.” Elke keer verwachtte hij ook dat Dominic zou binnenlopen. “Normaal begonnen wij de dag altijd met grappen maken.”

Patrick is gestopt met zijn studie aan de Hanze Hogeschool. Zijn leven is nu compleet anders. “Ik ben mijn vriend kwijt, mijn weekenden.” Hij probeert fysiek fit te blijven in de sportschool. In september wil hij aan een nieuwe studie beginnen.

Rob is gestopt met het mbo en gaat de verkorte havo doen. “Heel langzaam lukt het weer mijn sociale leven op te pakken. Met ups en downs.”

Rob en Patrick worden vanwege hun privacy alleen met de voornaam genoemd. Hun achternaam is bij de redactie bekend.

Het is niet normaal jong dood te gaan

Suïcide heeft vaak een mix aan oorzaken. “Mensen zitten klem”, zegt Jan Mokkenstorm, directeur van 113 Zelfmoordpreventie. “Tussen als ondraaglijk ervaren pijn en problemen die onoplosbaar lijken.”

Vorige week maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend dat het aantal zelfdodingen onder jongeren tot 20 jaar ineens is gestegen van gemiddeld 50 per jaar, naar 81 in 2017. Het betreft vooral oudere jongeren, van achttien, negentien.

Die groep is extra kwetsbaar. Het is de leeftijd dat jongeren op zichzelf gaan wonen, los van hun ouders. Ze ontdekken hun identiteit, misschien wel hun seksuele voorkeur. Er moeten belangrijke studiekeuzes gemaakt, de eerste serieuze relaties ontstaan. Jan Mokkenstorm wijst ook op de toegenomen druk op jongeren, om het goed te doen, sociaal en in hun carrière. “Helaas zijn ze vaak al goed in staat om een façade op te houden.”

Groningen is vorig jaar aangehaakt bij landelijke campagnes tegen suïcide. Al jaren ligt het aantal zelfdodingen in de stad boven het landelijk gemiddelde. De gemeente richt zich speciaal op jongeren, omdat zelfdoding in die groep extra hard aankomt, vertelt GGD-arts Jan Broer. “Het is immers niet normaal om dood te gaan als je jong bent.”

Jan Broer was als schouwarts betrokken bij de dood van Dominic. Hij heeft het Alfa-college geïnformeerd over hun leerling. De arts en onderzoeker is het eens met Dominics vrienden dat iedereen recht heeft op privacy. “Alle mensen hebben geheimen, waar ze met niemand over praten.” Hij snapt ook dat er redenen kunnen zijn waarom mensen niet meer willen leven. “Daar kan ik een heel eind in meegaan, maar niet op jonge leeftijd.”

Hij meent dat er wel degelijk wat ‘te fixen’ valt. “Jongeren hebben niet genoeg ervaring om hun problemen of toekomst te overzien. Het is een leeftijd waarop mentale problemen naar boven kunnen komen, maar er zijn ook hulpverleners die daarin gespecialiseerd zijn.”

Jan Broer maakt zich grote zorgen over het drank- en drugsgebruik in zijn stad. “Het gebruik van cannabis onder jong volwassenen is in tien jaar tijd verdubbeld. “Drinken of blowen is geen oplossing voor levensproblemen”, zegt hij er voor de duidelijkheid maar even bij.

Het is ingewikkeld om te praten over pijnlijke ervaringen, erkent Broer. Zeker als die onoplosbaar lijken. “Als je net op jezelf woont, ga je minder snel naar je ouders. En onder vrienden, in de jongerencultuur, is het kennelijk niet gebruikelijk elkaar door te vragen.” 

“Maar iedereen heeft altijd wel iemand in zijn omgeving die hij in vertrouwen kan nemen”, zegt de arts. “Er zijn voor omstanders altijd aangrijpingspunten om een gesprek te beginnen.” Dat is ook waar de posters in Groningen toe oproepen. ‘Stel de vraag van je leven.’

Praten over zelfdoding helpt en kan bij hulp- en preventielijn 113. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113.nl

Lees ook: 

Zelfdodingen bij jongeren onder de 20 jaar bijna verdubbeld

Het zijn akelige cijfers, en daarom twijfelde Tanja Traag van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) of ze hier niet terughoudend mee moest omgaan. Maar ze vragen ook om maatschappelijke aandacht. Het aantal zelfdodingen onder jongeren van 10 tot 20 jaar, is toegenomen van 48 in 2016 tot 81 in 2017. 

Lees ook:

Er komt een onderzoek naar de toename van zelfdoding onder jongeren

Meestal ligt het aantal suïcides onder jongeren rond de 50 in een jaar, maar in 2017 schoot dat omhoog naar 81. Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid) gaat kijken of er sprake is van een eenmalige piek of dat er iets anders aan de hand is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden