Het Consult

Als je geen compassie toont met jezelf, raak je zo opgebrand

Beeld COLOURBOX

Wie strenger is voor zichzelf dan voor collega's, holt een doodlopende weg in. Hoog tijd voor een oefening in zelfcompassie.

Een lezer voelde zich afgelopen week niet zo lekker. Verkouden, beetje duizelig. Het liefste wilde ze een paar dagen thuis blijven, maar daar kon volgens haarzelf geen sprake van zijn. Terwijl ze wel tegen haar collega's zegt dat ze naar huis moeten als ze met hoofdpijn op het werk verschijnen. 

Hetzelfde patroon ziet ze als collega's zichzelf over de kop rennen. Doe eens rustig aan, zegt ze dan. Maar als ze zelf behoefte heeft aan rust, gaat er nog een tandje bij. Dat klinkt sociaal en empathisch, maar ergens voelt de lezer uit de zorgsector dat zij met deze houding een doodlopende weg in rent. Is er een uitweg?

Wel volgens psychiater Remke van Staveren. Zij is de initiatiefnemer van Hart voor de GGZ, een beweging die werken met compassie en zelfcompassie in de zorg wil bevorderen. De uitweg voor de lezer ligt in zelfcompassie, een begrip dat uit het boeddhisme komt. "De boeddhistische leer zegt dat je geen compassie kunt beoefenen zonder zelfcompassie", zegt Van Staveren. "Dat is de kernboodschap aan de zorgverlener die de vraag stelde. Want zonder zelfcompassie is het moeilijk compassie te hebben met de patiënten."

Even lukt dat nog wel, maar op langere termijn raakt iemand opgebrand. "Dat zie je massaal gebeuren in de zorg. Je moet echt eerst om jezelf denken. Zelfcompassie zou een grondhouding moeten zijn. Daar rust een groot deel van je mentale welzijn op", zegt Van Staveren. En wie goed in zijn vel zit, heeft de energie om compassie met de ander te tonen.

Opvoeding

Zo logisch als het klinkt, zo lastig is het om begripvol en vergevingsgezind te zijn voor jezelf. Hoe komt dat? Volgens Van Staveren hangt dat deels samen met opvoeding. "Denk eerst om de ander, hoor je vaak. Maar je zou eerst aan jezelf moeten denken en dan aan de ander."

Wie wil weten of hij of zij te weinig zelfcompassie heeft, moet luisteren naar de innerlijke stem. Die stem klinkt bij veel mensen geregeld als een strenge criticus. "Als mensen niet tevreden zijn over wat ze hebben gedaan, spreken zij zichzelf bestraffend toe. Maar stel je eens de volgende vraag: wat als je beste vriend dezelfde fout had gemaakt, zou je dan ook zo reageren? Als je begripvoller zou zijn, waarom kun je dat dan niet voor jezelf opbrengen? Het is een goede oefening in zelfcompassie, jezelf afvragen of je tegenover een vriend milder bent dan tegenover jezelf."

Er zijn meer manieren om zelfcompassie aan te leren. Zo zijn er hele weekenden gewijd aan zelfcompassie-oefeningen in groepen. Voor wie zich geen weekend wil onderdompelen in zelfcompassie, is op internet van alles te vinden.

Dankbaarheid

Ook Van Staveren heeft er aandacht voor in haar boek 'Hart voor herstel', over werken in de geestelijke gezondheidszorg. Zorg goed voor jezelf en elkaar, dan kun je ook voor de cliënt en zijn naasten zorgen, is de boodschap. "In het boek heb ik oefeningen opgenomen die ik zelf heb geleerd. Deze heb ik vereenvoudigd zodat je ze zelf in vijf minuten op je werkplek kunt doen. Heel krachtig is de dankbaarheidsoefening. Je zit in de stoel, neemt even een momentje voor jezelf en denkt waar jij die dag dankbaar voor bent."

Dat hoeft niet iets groots te zijn. Van Staveren noemt een alledaags gebruik als koffie halen voor de ander. "Zie je dat er al melk en suiker in je kopje zit omdat je collega daar aandacht voor heeft, dan kun je daar even stil bij staan."

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Eerdere afleveringen: trouw.nl/hetconsult. Zelf een vraag stellen? Mail naar gezondheid@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden