‘Als je drie zwaar vervuilde cakes per dag eet merk je misschien iets van fipronil’

Koekjesfabrikant Lotus haalde een paar dagen geleden in België alle producten waarin fipronil zou zitten uit te schappen. Ook in Nederland halen fabrikanten nu hun producten uit de winkels. Beeld Photo News
Koekjesfabrikant Lotus haalde een paar dagen geleden in België alle producten waarin fipronil zou zitten uit te schappen. Ook in Nederland halen fabrikanten nu hun producten uit de winkels.Beeld Photo News

Een aantal supermarkten heeft wafels en koekjes uit de winkels gehaald, omdat de producten zijn gemaakt met eieren waarin fipronil zit. Een toxicoloog en een voedingsdeskundige denken dat dat onnodig is.

Een woordvoerder van supermarktketen Emté zei donderdag dat het gaat om lage concentraties van het bestrijdingsmiddel fipronil die niet gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Volgens hem worden de producten desondanks door de fabrikanten uit de verkoop gehaald omdat ze niet meer aan de kwaliteitseisen voldoen. De toepassing van fipronil is verboden, omdat het in hoge concentraties gevaarlijk kan zijn voor het menselijk zenuwstelsel.

“Dat deze producten misschien een spoortje fipronil bevatten, vind ik geen rechtvaardiging om ze zomaar uit de schappen te halen, met alle onnodige economische schade van dien”, zegt Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit van Utrecht. Hij benadrukt wel dat hij niet over de cijfers beschikt van de exacte fipronil-concentraties in de betreffende wafels en koekjes.

Verdund

In de toxicologie gaat het erom in welk mate de gifstoffen hierbij zijn verdund, legt Van den Berg uit. “Ik kan me niet voorstellen dat in dat opzicht de eieren hier nog een belangrijke rol spelen, omdat het fipronil in die producten vaak erg verdund zal zijn.”

Als voorbeeld noemt hij een met vier van de meest vervuilde eieren bereidde cake. “Dan moet je drie van die cakes op een dag opeten om misschien iets van het fripronil te merken. Dat kun je toxicologisch geen reëel risico noemen. Bij cakes met eieren die net boven de norm zitten, kun je er per dag misschien wel meer dan een tiental eten voor je last krijgt."

Ook hoogleraar voedingsleer Martijn Katan van de Vrije Universiteit in Amsterdam ziet geen gezondheidsrisico’s bij het eten van de producten die nu uit de winkels zijn gehaald. “Het risico van eiersalade, eierkoeken en dergelijke is nihil. Fipronil heeft op onze gezondheid geen effect”, aldus Katan. “Dat weten de bedrijven ook, en het lijkt me daarom vooral een voorbeeld van onze doorgeslagen aansprakelijkheidscultuur.”

Ook toxicoloog Van den Berg vindt de ophef rond fipronil sterk overdreven. “De fipronil-zaak is zonder meer een gehypte kwestie. Dat komt doordat er vanuit de overheid slecht over de feitelijke risico's gecommuniceerd is. In vergelijking met de andere risico’s die we dagelijks lopen valt het ontzettend mee, hoewel fipronil niet in ons voedsel hoort, dat wil ik natuurlijk niet goedpraten. Maar als het om chemische stoffen gaat, kun je mensen snel bang maken.”

Tweede gif

Woensdag werd duidelijk dat het betrokken bedrijf Chickfriend, dat het verboden fipronil leverde aan veel pluimveebedrijven, ook nog een ander verboden middel heeft geleverd: amitraz. Dat bleek uit een brief aan de Tweede Kamer van minister van volksgezondheid Edith Schippers en staatssecretaris Martijn van Dam.

Chickfriend leverde amitraz aan zeven bedrijven, waarvan twee waar kalveren worden gehouden. Amitraz is een insecticide en zou bij de twee bedrijven zijn ingezet als vliegenbestrijdingsmiddel, maar wordt ook toegepast in hondenshampoos en vlooienbanden. Op die manier komen mensen er meestal mee in aanraking. Het gif staat bekend als slechts matig toxisch.

“Amitraz is veel minder schadelijk dan fipronil, omdat het niet opbouwt in het vetweefsel, en daardoor veel sneller afgebroken wordt. Gezondheidsschade kan eigenlijk alleen optreden als je jezelf veel te veel amitraz zou toedienen”, aldus Van den Berg.

“Fipronil stapelt zich op in de voedselketen, amitraz niet. Daarom moeten we dat niet buiten proportie opblazen zoals met fipronil gebeurd is, daar is geen toxicologische basis voor. Fipronil is het eerste punt van zorg. Dat heeft neurotoxische effecten. Maar als je kijkt naar mensen die het zichzelf gewild of ongewild hebben toegediend, dan zie je ook dat de effecten weer verdwijnen als de blootstelling aan fipronil stopt”, zegt Van den Berg.

Schade bij bijen

Katan wijst erop dat fipronil wel blijvende schade veroorzaakt bij bijen en andere insecten. Hij maakt zich ook zorgen over de massale vlees- en eierenproductie, die het klimaat schaden door uitstoot van broeikasgassen en de volgens Katan soms mensonterende manier waarop beesten worden gehouden.

“We moeten dus bezorgd zijn, maar niet over onze gezondheid. ‘Helaas’, denk ik wel eens, want als het slecht was voor onszelf, zouden we eerder maatregelen nemen”, stelt de voedingsdeskundige.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden