Als jachtvlieger ongewild wapen van onmenselijkheid

Hij sliep 's nachts weer rustig nadat hij in 1965 zijn kleuterschool was begonnen waar hij genoot van onbezorgd lachende kinderen. De twee decennia daarvoor doemden in zijn nachtmerries de angstige gezichten op van de piloten die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog de dood had ingejaagd.

De verschrikkingen die Kaname Harada als jachtvlieger in zijn Zero had meegemaakt, verwerkte hij pas door zich er openlijk over uit te spreken. Daar was hij pas toe in staat nadat hij in 1991 hoorde hoe lichtzinnig Japanse kinderen over de bombardementen tijdens de Golfoorlog spraken, alsof het een videospel was.

De Japanse oorlogsveteraan had toen al ervaren hoe hij na de capitulatie van volksheld tot verschoppeling was geworden. Daarna was tot hem doorgedrongen dat de oorlog vanwege de vernedering beschaamd werd doodgezwegen, ook op scholen. Terwijl in zijn optiek juist "nooit vergeten de beste manier is om onze kinderen en de kinderen van onze kinderen te beschermen tegen de verschrikkingen van de oorlog".

Kaname Harada was lid van de vliegende Japanse brigade die in de eerste oorlogsjaren heerste over het luchtruim van de Pacific. Negentien geallieerde toestellen zou hij uit de lucht hebben geschoten, waarbij hij van nabij de dood in de ogen zag van vaders en zonen zoals hijzelf. "Ik haatte ze niet, ik kende ze niet eens. De oorlog berooft je van je menselijkheid door je in een situatie te brengen waarin je vreemdelingen doodt of door hen wordt gedood."

Hij vocht mee vanaf de verrassingsaanval op Pearl Harbor tot de Slag om Guadalcanal, het keerpunt waarna Japan in de verdediging werd gedrongen. Daarbij werd Harada uit de lucht geschoten. Hij overleefde de crash in de jungle, maar zijn armverwonding was dermate ernstig dat zijn vliegenierscarrière over was. Hij werd aangesteld als instructeur van kamikazepiloten, leden van de zelfmoordeskaders.

Eerder had Harada tijdens de Slag om Midway een noodlanding moeten maken in zee omdat zijn vliegdekschip was gezonken. Na een urenlang verblijf in zee werd hij opgepikt door een Japans oorlogsschip. Daar werd hem duidelijk hoe diep zijn volk was gezonken, zo bekende hij in een vorig jaar over hem verschenen documentaire.

Aan dek lagen zwaar gewonde soldaten met uitpuilende ingewanden en verloren ledematen. De dokter behandelde desondanks de relatief lichtgewonde piloot, die hem hoorde zeggen: 'Van geweren met gebogen lopen kunnen we ons beter ontdoen'. "Ik dacht toen: wij zijn geen mensen. We zijn slechts een wapen, of munitie."

Harada realiseerde zich dat de oorlog een meedogenloze moordenaar van hem had gemaakt; dat was niet de man die hij wilde zijn. Zijn vrouw hield hem voor dat als hij wilde boeten voor de levens die hij had genomen, hij het beste nieuwe levens kon koesteren.

Dat deed hij in zijn kleuterschool in Nagano, die hij ook na zijn pensionering dagelijks bezocht. En als veelgevraagd anti-oorlog activist met lezingen waarmee hij de tragedie van oorlogsvoering voor jongere generaties begrijpelijk wilde maken en de herinnering levend houden. Ook bezocht hij in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten oud-strijders tegen wie hij had gevochten.

Volgens Harada zijn het de bittere ervaringen van zijn uitstervende generatie en de daardoor ontstane aversie tegen oorlog, die Japan op het pacifistische pad hebben gehouden. Vorig jaar waarschuwde hij in The New York Times dat de huidige Japanse leiders te gretig afstand willen nemen van de Tweede Wereldoorlog en onderschatten wat een prestatie de lange periode van vrede is geweest.

"Deze politici zijn na de oorlog geboren en begrijpen niet dat een herhaling ten koste van alles moet worden voorkomen. In dit opzicht zijn ze net als onze vooroorlogse leiders."

Kaname Harada werd geboren op de 11 augustus 1916 in Nagano Prefectuur. Hij stierf op 3 mei 2016 in Nagano.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden