Als Italiaan staatsschuld niet meer kan betalen, schiet 'ie in zijn eigen voet

Een Italiaanse 1-euromunt, met de afbeelding van de Vitruviusman van Leonardo da Vinci. De Vitruviusman wordt gezien als een symbool van het humanisme, met de mens als het middelpunt van het heelal.Beeld rv

In Italië staat de nieuwe regering nu echt bijna klaar, en die wil miljarden uitgeven. De financiële wereld is er niet gerust op.

Italië is financieel gezien een zorgenkind. Het land, qua omvang de derde economie van de EU, kampt met een schuld van 2200 miljard euro. Alleen de VS en Japan hebben een hogere schuld. Daarnaast zijn veel banken in Italië niet erg solide. Ze hebben leningen uitstaan waarvan bijna iedereen weet dat ze nooit meer worden terugbetaald. Banken in andere landen hebben zulke 'slechte' leningen ook, maar Italiaanse banken hebben er véél. In 2016 raamde het Internationaal Monetair Fonds het totale bedrag van die 'slechte' Italiaanse leningen op 360 miljard euro.

Zorgenkind. Dat is Italië toch al lang?

Dat klopt, maar de laatste jaren is er vrij weinig aandacht geweest voor die problemen - een paar uitzonderingen daargelaten. Vorig jaar moest de Italiaanse overheid ingrijpen toen twee kleine banken (de Banco Populare di Vicenza en Veneto Banca) op omvallen stonden. In 2016 was er veel gedoe rond de Banco Monte dei Paschi di Siena die zichzelf afficheert als de oudste bank ter wereld. De bank kwam slecht uit de zogeheten stresstest van de Europese Centrale Bank, een test die uitwijst of banken bestand zijn tegen een forse crisis. De Banco Monte dei Paschi was dat niet.

Waarom bleef het dan toch vrij stil rond die financiële problemen?

Hoge schulden zijn nooit prettig, maar als een land de rente op die schuld kan betalen, is er op zich geen reden voor (directe) paniek. Daarbij profiteerde ook Italië van het economisch herstel in Europa. De groei was lang niet zo uitbundig als in Nederland of Duitsland, maar van enig herstel was wel sprake. Acute problemen bij grote banken waren er ook niet.

(Tekst gaat verder onder infografic)

Beeld Louman & Friso

Waarom maken de financiële markten zich dan nu wel zorgen?

Dat komt door de plannen die de coalitiepartners Lega Nord en Vijfsterrenbeweging twee weken geleden bekendmaakten. Zij willen flink investeren in Italië, een soort basisinkomen invoeren en de pensioengerechtigde leeftijd verlagen. Ook de belastingen voor burgers en bedrijven moeten omlaag. Leuke plannen voor de kiezers, maar het zou betekenen dat de toch al torenhoge schuld van Italië nog veel verder zou oplopen. Toen de coalitiepartijen vervolgens ook nog een man tot minister van economische zaken wilden benoemen die kritisch is over de Italiaanse deelname aan de EU waren de rapen gaar.

Hoe uitte zich dat dan?

In lagere koersen op de beurs van Milaan, in lagere koersen van banken - vooral Italiaanse, maar ook Duitse en Nederlandse, zoals ABN Amro en ING- en in een fors hogere rente op Italiaanse staatsleningen. Paniek op de beurzen was er niet, onrust wel. En die is er nog steeds, al bleven verdere koersdalingen uit.

Hoe gaat dat nu verder?

Als de nieuwe regering die nu klaar staat met geld blijft smijten, zal de rente op staatsleningen omhoog gaan en worden de schulden van Italië nog groter. Dan kan er een moment komen dat het vertrouwen in het land verdwijnt, dat de angst opkomt dat Italië de rente op zijn schulden niet meer kan voldoen. Italianen zullen dat dan zelf aan den lijve ondervinden: een groot deel van de staatsschuld staat uit bij gewone burgers, via Italiaanse banken en pensioenfondsen.

En als het echt uit de hand loopt?

Dan zal Italië moeten aankloppen bij de EU die er dan een megaprobleem bij heeft. Steun organiseren voor het noodlijdende Griekenland was al een ingewikkelde klus. Italië is veel groter dan Griekenland.

Lees ook:  Brussel eist dat Italië zijn torenhoge schuldenberg verlaagt

De Europese Commissie houdt vast aan de bestaande afspraken over het schuldenplafond en zet de aankomende Italiaanse regering onder druk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden