'Als ik in het Theaterfestival liefde zag, werd het gewelddadig of belachelijk gemaakt'

AMSTERDAM - Het is dat de jury van het Internationaal Theaterfestival zich tot de twaalf genomineerde voorstellingen moest beperken, anders was Festivalmedewerker Peter Zonderland vanavond onderscheiden wegens zijn dagelijkse toelichting voor buitenlandse theatercritici, steeds vlak voor de Nederlandstalige voorstellingen uit het vorige theaterseizoen die deze week alsnog in Gent en Amsterdam te zien waren.

Onder voorzitterschap van de Pool Andrezj Zurowksi kent de uit buitenlandse critici bestaande erejury vanavond de Theaterfestivalprijs toe. In plaats van ondertiteling tijdens de voorstelling, kregen de buitenlanders vooraf een Engelstalige inleiding. Voor Zurowski had dat niet eens gehoeven. “Als het een goede voorstelling is begrijp je het ook wel zonder dat je de woorden verstaat. Er zijn ook genoeg Poolse voorstellingen die ik wel versta maar niet begrijp.”

Voor de Russische theatercritica Marina Timacheva van Moskou Radio Liberty waren Zonderlands toelichtingen onmisbaar, al was het alleen al vanwege de duiding van de Vlaming Louis Paul Boon (die met 'Menuet' door theatergroep Hollandia vertegenwoordigd was). “Soms waren de inleidingen beter dan de voorstelling zelf.” De Shakespeare-drama's 'Hamlet' en 'Henry IV' kent ze natuurlijk, maar daarnaast is het niet volslagen nutteloos om ook iets over andere Trust-producties of Barre Land-voorstellingen te weten.

Hoe de Nederlandse taal klinkt voor een Moskouse die voor het eerst in Nederland is? Timacheva hoorde onmiddellijk het verschil tussen Vlaams en Nederlands; het Vlaams klonk haar zachter in de oren, het neigde meer naar Duits, waardoor ze het beter verstond dan het Nederlands. Daarnaast viel haar de letterlijke taal van de regisseurs op: de 'plezierige en vriendelijke' taalcadans bijvoorbeeld in 'Faust' bij het Zuidelijk Toneel. Ze hoorde meteen hoe goed Nederlandse acteurs hun spraaktechniek beheersen. “Waar ik ook in de zaal zat: ik kon het eind van elk woord en het begin van het volgende overal verstaan. In Rusland zijn we de kunst van stage pronouncing aan het verliezen.”

“Russisch theater lijkt religieus, terwijl we niet religieus zijn. In het Russische theater zie je - in Tsjechovs geest - dat lijden tot vergeving leidt. Naast het lijden gloort altijd nog een lichtje in de tunnel. Wij kunnen vergeven; misschien hebben jullie de laatste hoop opgegeven? Ik zag weinig liefde in de voorstellingen. En als liefde ter sprake kwam, werd het met geweld, verkrachting in verband gebracht. Of werd een love story juist belachelijk gemaakt.”

In de Trust-Hamlet constateerde Timacheva een merkwaardige dissonant: Jacob Derwigs Deense prins was knap en verrassend, maar scharnierde niet met de rest van de troupe. Ze zag het zelfs bij het slotapplaus nog: Derwig was uitgeput, hij wás Hamlet geweest; de rest had - hoe goed en strak getraind ook - gedáán alsof. “Maar misschien klopt het ook wel: je moet kunnen zien dat Hamlet anders is dan de rest aan het hof.”

Bij 'Henry IV' van 't Barre Land diende zich daarentegen de afwezigheid van strakke organisatie aan. Timacheva (die vooraf niet wist dat 't Barre Land zonder regisseur speelt) ononwonden: “Ik ben tegen ongeregisseerd toneel. In het Russisch theater kwamen we aan het begin van de eeuw al tot de conclusie dat je het echte resultaat alleen met één leider bereikt, ook al wordt die - zoals Ariane Mnouchkine bij het Théatrè du Soleil - uit een collectief omhoog gestuwd. 'Henry IV' was een acteurshouding. Een symfonie bestaat nou eenmaal niet zonder dirigent.”

Hoogst verbaasd was Marina Timacheva over het verschil tussen oosters en westers publiek. “De Nederlandse toeschouwers zijn heel beleefd. Ze praten niet tijdens de voorstelling, zoals in Moskou. Soms leek het of het publiek alleen op de tekst reageerde, en amper op lichaamstaal die in Rusland zo belangrijk is.”

Bij naaktscènes bespeurde zij een zekere verhulling: de spelers waren nooit helemaal naakt, maar steeds met wat lappen of toneelverf besmeurd. “Alsof behalve de ziel, niet ook de schoonheid van het lichaam getoond mag worden. Heeft dat misschien met jullie puriteinisme te maken? Ik oordeel niet hoor, ik vraag het me alleen af.”

Het nieuws dat de mime-western 'Desperado' tot drie keer toe door een ratelende mobiele telefoon werd verziekt, haalde deze week in kapitalen de voorpagina van de Theaterfestivalkrant: 'MOBIELE TERREUR'. “Ach”, zegt Marina Timacheva laconiek, “het kan altijd nog erger: toen Montserrat Caballé in Moskou optrad weerklonk er door haar aria's alom telefoongerinkel. Er werd nog opgenomen en geantwoord ook. Nee, er werden geen arrestaties verricht.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden