'Als ik iets leuk vind dan wil ik er hard voor gaan'

Meer dan een derde van de Nederlandse werknemers werkt regelmatig over. Werkgever en werknemers moeten samen uitzoeken welke regels daarbij gelden. ’Misschien zit dat overwerken een beetje in mij.’

Catrien Spijkerman

Johan Martens (30) vindt een goede balans tussen werk en privéleven belangrijk. Maar dat kan niet altijd. Martens is lobbyist bij Child Helpline International, een kleine niet-gouvernementele organisatie die zich inzet voor kinderrechten. Daar gaat veel tijd in zitten. „Ik schrijf rapporten, organiseer activiteiten die onze organisatie onder de aandacht brengt, ik maak informatiefolders. In een drukke periode komt het regelmatig voor dat ik werkweken maak van vijftig uur of meer. Ik stuur de documenten naar mijn eigen e-mailadres en werk thuis ’s avonds nog even door. In die perioden werk ik ook op zaterdag. En op zondag.”

In 2009 werkte 38 procent van de Nederlanders werknemers regelmatig over, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Gemiddeld werkten ze in een fulltime baan zes en een half uur per week meer dan in hun contract staat. De wet zegt nauwelijks iets over overwerken. De Arbeidstijdenwet noemt enkel een maximum aan arbeidsuren: het is niet toegestaan meer dan twaalf uur per dienst, en meer dan zestig uur per week te werken. In een periode van vier weken mag een werknemer gemiddeld maximaal 55 uur per week werken, in een periode van zestien weken gemiddeld 48 uur.

De regels rond overwerk moeten werkgevers en werknemers verder samen uitzoeken, zegt Marco van Moort, woordvoerder van FNV Bondgenoten. „Vooral in de traditionele sectoren zoals de industrie zijn daarom in de collectieve arbeidsovereenkomsten duidelijke afspraken gemaakt over overwerk. Over het algemeen geldt dat je als werknemer niet verplicht bent over te werken, maar je hebt ook niet het recht om te weigeren. Je baas mag in alle redelijkheid van je verwachten dat je langer doorwerkt als er veel werk te doen is.”

Martens’ werkgever vraagt hem nooit extra uren te maken. „Het wordt niet aangemoedigd, het moet ook niet. Maar je hebt nu eenmaal deadlines en er is veel werk dat gedaan moet worden. Soms kan het niet anders.” Als Martens voor zijn werk op reis gaat, krijgt hij voor iedere reisdag die hij anders vrij zou zijn, een halve dag gecompenseerd. De avonduren en weekenden waarin hij thuis tot laat aan zijn rapporten zit te schrijven, krijgt hij niet vergoed. „Misschien maar beter ook: als mijn extra uren vergoed zouden worden, zou de drempel om veel te werken nog lager liggen. Dat zou niet goed voor me zijn, want ik vind het belangrijk om ook nog een sociaal en cultureel leven naast mijn werk te hebben.”

Ruim een derde van de werknemers die regelmatig overwerken, doet dit onbetaald, blijkt uit cijfers van het CBS over 2009. De rest wordt gecompenseerd in geld of in tijd. Een beloning voor de extra uren is belangrijk voor de werkmotivatie, zegt Debby Beckers. Ze is arbeidspsycholoog aan de Radboud Universiteit van Nijmegen en doet al jaren onderzoek naar overwerk.

„Werknemers die gemiddeld acht uur of minder per week overwerken blijken gemotiveerder te zijn dan mensen die dat niet doen. Ze voelen zich opgewekt, vitaal en gedreven. Dit geldt alleen wanneer het overwerk onder gunstige omstandigheden gebeurt. Als mensen er bijvoorbeeld niet zelf voor kiezen om over te werken en geen geld of uren terugkrijgen voor hun extra werk, heeft dit nadelige gevolgen. Ze zijn meer vermoeid en minder gedreven.”

Nathalie van Horik (33) schrijft al haar extra uren op. Als vervoerscoördinator bij ASVZ, Algemene Stichting voor Zorg en dienstverlening, regelt zij via taxibedrijven vervoer voor verstandelijk gehandicapten. Hoewel zij een contract van 36 uur heeft, werkt ze al wekenlang minimaal 48 uur per week. De extra gewerkte uren kan ze later als vrije uren opnemen.

„Maar voorlopig is daar geen tijd voor, in ieder geval niet voor het einde van het jaar. We zijn met een aanbesteding bezig en ik heb de meeste kennis over vervoer. Ik heb het project dus maar op me genomen en ik kan het niet uit handen geven. Normaliter kan ik goed met werkdruk omgaan, maar ik merk dat ik de laatste tijd erg gestresst ben.”

Controle op het overwerk is van invloed op de gezondheid van de overwerker, blijkt uit onderzoek van arbeidspsycholoog Beckers. „Werknemers die gedwongen overwerken voelen zich meer vermoeid en minder tevreden over hun werk. Als werknemers gedwongen overwerken en hiervoor ook nog eens niet beloond worden, dan voelen zij zich zelfs zo vermoeid dat ze een burn-out risicogroep vormen. Dit geldt zelfs voor mensen die maar een paar uur per week overwerken. Het scheelt wel als werknemers zelf hun tijd mogen indelen en zelf mogen bepalen waar en wanneer ze hun extra uren maken.”

Atze de Vrieze (30) heeft weinig last van stress. Overwerken vindt hij ’de normaalste zaak van de wereld’. Hij is redacteur van de popmuziekwebsite 3voor12. „Het is niet zo dat ik nog uren op kantoor zit terwijl om mij heen alle lichten uit zijn. Ik ga altijd op tijd naar huis, maar in mijn vrije tijd doe ik veel dingen die gerelateerd zijn aan mijn werk. Platen luisteren, concerten en festivals bezoeken, artikelen schrijven over bands. Ik zie mezelf niet als overwerker. Maar ik ben altijd met dingen bezig die ik ook op mijn werk doe.”

De Vrieze krijgt er niks extra’s voor. „Dat vind ik niet jammer –dat kan ik oprecht zeggen. Het hoort gewoon bij mijn baan. Ik schrijf dag in dag uit over een bepaalde muziekcultuur, dan moet ik daar wel deel van uitmaken. Mijn baas gaat daar ook van uit. Ik realiseer me bovendien goed dat veel mensen dolgraag mijn baan zouden hebben. Dan moet ik hem ook verdienen en er het mooiste van maken.”

Ook Martens vindt het vooral belangrijk iets te doen wat hij leuk vindt. „Dan wil ik er ook hard voor gaan. Misschien zit dat overwerken wel een beetje in mij.” Als de werkdruk echt te veel wordt, is er bovendien wel een mouw aan te passen, vertelt Martens. „Deze zomer had ik het ongelofelijk druk. ’Lukt het wel?’, vroeg mijn leidinggevende. Ik heb er een paar dagen over nagedacht en uiteindelijk hulp gevraagd. De organisatie heeft toen tijdelijk een extra persoon ingehuurd om me te ondersteunen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden