'Als ik echt boos ben word ik gevaarlijk'

Vrijdag ontving Marian Sarstüdt de Victorine Hefting-prijs, bestemd voor vrouwelijke kunstenaars. Sarstüdt wordt slagvaardig, streng, sensitief en bescheiden genoemd. De afgelopen vier jaar was ze algemeen artistiek direkteur in het Danstheater, nimmer op de voorgrond maar altijd aanwezig.

'Nee, een feministe voel ik me niet. Ik kan niet zo goed met vrouwen opschieten, heb een bloedhekel aan kindvrouwtjes. Mijn contact met mannen is beter en dat is altijd zo geweest. Mannen zien me ook meer als een goede partner dan als vrouw. Alleen in uiterste nood heb ik mijn charmes wel eens in mijn offensief gegooid, maar ik vind dat een slechte eigenschap...'

,,Ik ben een oorlogskind. Misschien wel door die oorlog heeft mijn generatie het zoveel makkelijker gehad. Het is toch waanzinnig dat Marga Klompé nooit minister had kunnen worden als ze getrouwd was geweest. Ik denk wel dat ik meer tact heb dan menig man. Vrouwen zijn er doorgaans beter in de juiste dingen op het juiste moment te doen. Bij het beoordelen van situaties houden ze automatisch ook meer rekening met van alles en iedereen.''

,,In de herfst van 1997 had ik net de boel bij het Conservatorium op poten gezet zoals ik dat wilde. Daarom hoopte ik meer tijd te krijgen om met mijn man Armando (ex-directeur van het Scapino Ballet Armando Navarro, red.) dingen te gaan doen die we altijd al graag wilden. Bijvoorbeeld een tocht langs Italiaanse villa's. Door bestuur en leiding van het Nederlands Dans Theater werd ik gevraagd te brainstormen over de opvolging van Kylian als artistiek leider. Eigenlijk gaf ik toen een beetje raar advies. Ik dacht aan Benno Premsela: een wijze oudere man, met kennis van zaken, veel contacten en bestuurservaringen, als stabilisator die met Kylian wil samenwerken en mensen bij elkaar kan brengen. Maar ja, Premsela was wel net overleden. Nou goed, het bestuur bedankte me vriendelijk en toen pas kwam de aap uit Kylians mouw: Wat dacht je ervan als jij het zou doen? Mijn eerste reactie was: Jiri, dit vind ik niet fair. Maar ik zegde toe er over te denken. Als product van het NDT wist ik dat een vreemde de historische groei van dit bedrijf niet zou begrijpen. Anderzijds werkt de ballast die ik als opbouwwerkster van dit bedrijf meeneem ook vertekenend. Ik liep maandenlang intensief mee in het bedrijf, voordat ik ja zei.''

,,Dat er vernieuwing moest komen was evident, maar na een kwarteeuw Kylian is dat godsonmogelijk. Voor de continuïteit in de groep vond ik het heel goed dat hij als adviseur bleef. Het oude moet je niet laten schieten. Zoveel prachtig werk gaat dan verloren. Ik geloof in de formule waarmee we in 1960 begonnen. Het ideaalbeeld was twintig man, met creaties die op de dansers zelf gemaakt werden. Nu zijn er zo'n 150 werknemers, dus ligt logheid op de loer. Hoe krijg je al die neuzen dezelfde kant opt Er waren eilandjes ontstaan. NDT 1, 2 en 3 hadden bijvoorbeeld elk een eigen technische staf. Ook de uitwisseling van de drie artistiek leiders was minimaal. Dat ik al snel door vergaderingen werd opgeslorpt was mijn eigen schuld. Met bloedend hart gaf ik het lesgeven als bron van kennis en inspiratie op. Ik miste mijn balletkinderen enorm.''

,,Mijn eigen jeugd was doordrenkt met muziek en zang. Mijn vader was bankwerker, specialiseerde zich na de oorlog in aluminiumverwerking. Hij wilde beroepszanger worden, maar de crisis verhinderde dat. Hij was altijd vrolijk, en mijn doorzettingsvermogen heb ik van hem. Mijn moeder kwam uit een gegoed milieu en dat gaf wel eens frictie. Ze kon prachtig pianospelen, heeft veel mensen naar het conservatorium gecoacht, werkte tot op hoge leeftijd. Ik zou die vrolijkheid van mijn vader willen hebben, maar vrees dat het karakter van mijn moeder meer in me zit. Een van mijn 'makken' is mijn wisselvallige humeur. Als ik echt boos ben word ik gevaarlijk, zie ik bloed. Die drift heeft me in het dansen heel erg geholpen, maar leerde me ook voor andere zaken een eigen methode te ontwikkelen. Als waarschuwing voor naderend onheil wend ik al eerder boosheid voor. Alleen mensen die me goed kennen weten dat die eerste fase maar gespeeld is. Mijn dochter had het al heel vroeg in de smiezen.''

,,In 1957, op mijn vijftiende, begon ik bij het Scapino Ballet van mevrouw Snoek. Door haar kwam ik in aanraking met Rosella Hightower, die me bij het Ballet Marquis de Cuevas liet auditeren. Ik werd aangenomen, maar de markies stond erop dat ik moest wachten tot mijn achttiende. Reken maar dat ik op de avond van die verjaardag in de trein naar Parijs zat! Daar kreeg ik mijn klassieke scholing en ontmoette ik Armando. Het ballet van de markies ging helaas failliet. Na afloop van het laatste optreden in theater Carré kwamen Benjamin Harkarvy en Hans van Manen me opzoeken, met de vraag of ik mee wou doen aan het zojuist begonnen Danstheater. Ik wou het een jaar proberen, maar zakelijk leider Birnie zei me dat voor iedereen een contract van minstens twee jaar gold. Pas later merkte ik dat ook dit een streek van die goddelijk sluwe vos was. Die jaren bij NDT waren geweldig, maar het was roofbouw en tegen het eind werd ik gek van de rellen en ruzies. Op je dertigste stoppen met dansen is minder moeilijk dan stoppen met roken op je zestigste.''

,,In 1972 werd ik balletmeesteres bij Scapino en drie jaar later moeder. Carel Birnie tipte de gemeente Den Haag om mij als dansdirectrice van het conservatorium aan te stellen. Ik heb er heel hard aan getrokken om het opleidingsniveau internationaal te maken, ben trots op al mijn balletkinderen, in welk gezelschap ze ook terechtkwamen. Eenzelfde trots voel ik bij Danstheater.''

,,Voor mijn opvolging vielen legio namen. Wel of geen choreograaf, wel of niet iemand uit eigen gelederen? Door wie Anders Hellström werd ingebracht weet ik eigenlijk niet meer. Ik kende zijn reputatie. Veel NDT2-dansers waren naar zijn groep in Gotenborg gegaan en ontwikkelden zich daar fantastisch. Door de dansers hier werd hij laaiend enthousiast ontvangen. Hij is heel direct, kan goed met mensen opschieten, is geen twijfelaar. En hij is geen choreograaf. Jiri vond dat laatste belangrijk. Hij zei: doe jonge choreografen deze baan niet aan, want het is moordend voor hun creativiteit.''

,,Hellström kreeg van hem carte blanche. Hij stemde zelf in met de constructie, waarin Paul Lightfoot, Sol Leon en Jiri Kylian betrokken zijn als adviseurs en huischoreografen. Ik vind het jammer dat Hans van Manen zijn komst aangreep om een statement te maken over zijn onderaanbod in het buitenland. Ik begrijp zijn onvrede wel, maar dat overaanbod van Kylian zal moeilijk te keren zijn. Wat we ook voorstellen, festivals willen alleen Kylian en we kunnen ons financieel niet permitteren niet te gaan. Die tournees zijn echt onze lifelines.''

,,De laatste vier jaar waren niet makkelijk, ook door de dood van mijn moeder. Mijn stem viel wel vaker weg, maar twee jaar geleden wist ik meteen dat het fout zat. Dat was ook zo. Wekenlang wist ik de behandelingen, 's morgens vroeg in het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis, geheim te houden, maar mijn agenda heeft me verraden. Die bestralingen waren erg vermoeiend. Vijf weken lang was alles in mijn keel letterlijk verbrand. In die periode hield ik mezelf voor: kanker kan ik er gewoon niet bij hebben. Nu heb ik alleen nog driemaandelijkse controles. In het ziekenhuis waren ze geweldig. Mijn enige nare ervaring was het intake-gesprek. De psychologe begon met een doosje Kleenex op tafel te zetten. Zo gênant. Dat werd dus een heel kort gesprek.''

,,Niks te gaan doen is voor mij onvoorstelbaar. Misschien is die reis langs Italiaanse villa's zo gek nog niet... Ik kreeg een heel lieve kaart, ondertekend door alle dansers. Ze weten dat ik soms heel streng ben, maar ook dat ik nooit over lijken ging.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden