Minaret

Als iets doet denken aan Hitler

null Beeld iStock
Beeld iStock

Ze komen nog wel voor maar er heeft zich de afgelopen decennia toch een soort taboe ontwikkeld op vergelijkingen met nazisme.

Critici doen ze af als loze verbale atoombommen, bedoeld om andersdenkenden de mond te snoeren. Ook gaat zo’n vergelijking per definitie mank, zo heet het, omdat de wereld in de afgelopen driekwart eeuw is veranderd.

Maar een vergelijking hoeft niet per se waardeloos te zijn enkel omdat hij wel eens een rollator nodig heeft. Als je in het publieke debat bij voorbaat elke koppeling met nazisme afwijst dan wordt bijvoorbeeld het nut van de jaarlijkse herdenkingen onduidelijk. Ze ontlenen hun zin aan het besef dat, in welke vermomming ook, voorbije ellende opnieuw kan optreden en dat, als dat dreigt, je je mond moet opentrekken en je niet moet laten knevelen door taboes, ook niet een taboe op de kwalificaties ‘nazistisch’ of ‘fascistisch’.

Wel is er in het verleden vaak erg gemakkelijk verwezen naar de Tweede Wereldoorlog in polemieken die leken op shootouts. Er trad daardoor ‘inflatie’ op, wat het taboe in de hand werkte. Maar afgelopen zaterdag was in Warschau de associatie met WO2 toch echt onontkoombaar, bij een hypernationalistische betoging van tienduizenden mensen met, onder veel meer vuile rotzooi, spandoekteksten als ‘bid om een islamitische Holocaust’. Dat doet heus denken aan Hitler, net als een met varkensbloed besprenkeld kruis in Enschede op een plek die gereserveerd is voor de bouw van een moskee.

Extra wrang

Extra wrang is dat de roep om een nieuwe Holocaust klinkt in Polen, het land van de Duitse vernietigingskampen. Juist Polen heeft gruwelijk geleden onder de nazi’s, al was er niet alleen slachtofferschap. Voor de Tweede Wereldoorlog was Jodenhaat sterk in Polen. De Duitsers hebben zelfs overwogen een van oorsprong Pools idee over te nemen: een massale verbanning van Joden naar Madagascar. De Poolse regering speelde met zulke plannen en stuurde in 1937 een commissie naar het Afrikaanse eiland, destijds een Franse kolonie, voor onderzoek. Ze noemde de deportatie onuitvoerbaar. De Duitsers haalden, nadat ze Polen in 1940 hadden bezet, het Madagascar-plan toch weer uit de Poolse la, maar kozen uiteindelijk voor de Holocaust zoals die heeft plaatsgehad.

Er zijn natuurlijk verschillen tussen toen en nu, die nopen zorgvuldig te zijn met vergelijkingen, maar niet om ze achterwege te laten. Destijds bestond er geen Joodse IS, die de wereld teisterde met terreur. Tegenwoordig is extremisme tweerichtingsverkeer. Op een hoofdpunt zijn de twee kampen van doodsvijanden, islamhaters en moslimextremisten, het trouwens eens. Volgens beide is de enige echte islam de terreurcultus van Al-Qaeda en IS. Moslims die er anders over denken zijn volgens IS vijanden van God die de dood verdienen. Islamhaters noemen diezelfde mensen juist doortrapte bedriegers, die mooi weer spelen maar stiekem hetzelfde willen als hun extremistische beulen. Het is een theorie voor achterdochtige luiaards: niet te weerleggen of te bewijzen zonder in menselijke hoofden te kruipen, zodat je je de moeite van serieus onderzoek kunt besparen.

Extremisme en intellectuele luiheid gaan vaker hand in hand. Wie een absolute waarheid omhelst kan zijn hersens aan de kapstok hangen en wild gaan moorden, zoals IS doet, of God bidden om een Holocaust tegen moslims. De duivel doet het denkwerk wel, en soms neuriet hij daarbij, niet gehinderd door enig taboe, genoeglijk het Horst Wessellied.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden