Als iemand uit de band besluit een bepaalde richting in te slaan, is het niet de bedoeling dat de anderen hem volgen.

De Vpro/Boy Edgarprijs, de belangrijkste Nederlandse jazzprijs, wordt woensdag in het Amsterdamse Bimhuis uitgereikt aan tenorsaxofonist, klarinettist en bandleider Tobias Delius (1964). Drie gebeurtenissen waren van doorslaggevende betekenis voor zijn carrière: zijn kennismaking met de muziek van tenorsaxofonist Sonny Rollins, het bijwonen van een concert van Misha Mengelberg en een trip naar Mexico.

door ARMAND SERPENTI

Als tiener verhuisde Delius met zijn familie van het Engelse Oxford naar het Duitse Bochum. Met zestien zette hij daar voor het eerst het riet van de tenorsax aan zijn lippen, een liefde die hem nooit meer zou loslaten.

Delius: ,,Ik speelde toen al flink wat jaren klarinet. Op de lagere school in Engeland was het gebruikelijk dat ieder kind, kosteloos, een instrument leerde bespelen. Ik had wel aanleg voor muziek en ben klarinet blijven spelen tot het moment waarop ik hoorde hoe Sonny Rollins tekeer ging op de tenorsax. Ik kon aan niets anders meer denken; die manier van improviseren, dat geluid, dat ritme! Elke improvisator heeft wel een handtekening, bepaalde frases die terugkeren, ook Rollins... maar hij doet er steeds weer iets anders mee, al spelende is hij aan het uitvinden.''

Na zijn middelbare schooltijd ging Delius het avontuur tegemoet en vertrok naar Mexico. ,,Daar woonde een verre tante van mij, bij wie ik een kelderwoninkje betrok. Ik heb altijd mazzel gehad bij het tegenkomen van de juiste mensen. Zo liep ik al snel de pianist Francesco Téllez tegen het lijf. Beetje vreemde vogel, een eenling die zich hard maakte voor de jazz. Met zijn kwartet speelde hij elke avond in wellicht het enige jazzhuis van Mexico City en ik mocht meespelen. Ik heb daar veel geleerd.''

,,Maar wat mij in Mexico het meest heeft geraakt is dat overal waar je komt muziek klinkt, op straat, in de metro, op de markt... een heerlijk anarchistisch kabaal! Zo hoor je hoe iemand zijn ziel uitzingt, terwijl tegelijkertijd vanaf een cd-stand met roofkopieën, rafelige muziek uit vrijwel kapotte speakers schalt. Die tegenstrijdigheid, het samengaan van pathos en antipathos, roept een heel surrealistisch beeld op. Het meeslepende, ontroerende wordt op die manier nooit zwaar. Dat is een belangrijke kwaliteit van mijn muziek geworden.''

Na een verblijf van een maand of acht in die heksenketel toog Delius naar Nederland, naar Amsterdam. ,,Hoe goed ik het ook naar mijn zin had in Mexico, ik miste daar leeftijdsgenoten die net als ik bezig waren met het maken van eigen muziek. Wat mij hier aantrekt is die mengelmoes van generaties; de grenzen tussen de verschillende 'scenes' zijn vervaagd; iedereen doet het met iedereen, jong, oud, wereldmuziekliefhebbers, pure improvisatoren, mainstreamjazzers.''

Gedurende anderhalf jaar volgde Delius improvisatieklassen aan het Amsterdamse Sweelinck Conservatorium. ,,Daar wilde ik perse heen omdat Mengelberg er contrapuntlessen gaf. Voor ik naar Mexico ging had ik hem al eens gehoord met het ICP in een Herbie Nichols-programma. Ik wist niet wat me overkwam, het klonk ronduit geweldig! Zo mooi georkestreerd, zo'n boeiende manier van omgaan met de jaren vijftig traditie.''

,,Micha's contrapuntlessen zijn heel bepalend geweest voor mijn muziek, waarin gelaagdheid voorop staat. Uit individuele lijnen komen we tot een totaalklank. Maar het blijven individuele lijnen. Als iemand uit de band besluit een bepaalde richting in te slaan, is het niet de bedoeling dat de anderen hem volgen; nee, leuk wordt het pas als ze juist een tegengestelde beweging inzetten. De een werkt meer met melodie en thema's en de ander weer vooral met klank of ritme. Er zijn avonden dat zoiets heel melodisch uitpakt, maar het kan net zo goed helemaal over klank gaan. Het kan wel eens mislopen, maar dat is juist het risico dat geïmproviseerde muziek zo avontuurlijk maakt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden