Als homo kreeg je in de jaren '50 geen baan bij de gemeente Amsterdam

regenboogvlag homo Beeld Thinkstock

Homo’s konden in de jaren vijftig een baan als gemeenteambtenaar wel vergeten, blijkt uit een pikant dossier.

Belangenorganisatie COC wil nieuw onderzoek naar de behandeling van homoseksuelen door de overheid. Aanleiding is de vondst, in het Stadsarchief van Amsterdam, van lijsten met namen van sollicitanten die tussen 1950 en 1958 als ambtenaar zijn afgewezen omdat zij homoseksueel zouden zijn.

De documentatie van ‘enkele meters’ is pas vorig jaar per toeval ontdekt en onmiddellijk ‘op slot’ gegaan omdat veel van de beschreven burgers nog in leven zijn. Volgens onderzoeker Eric Heijselaar  van het Stadsarchief die de stukken wél inzag, gaat het hier om de verslagen van de Beoordelingscommissie Zedelijk Gedrag Gemeentepersoneel die onderzoek deed naar de achtergrond van mensen die bij de gemeente wilden werken.

Als bleek dat sollicitanten homoseksueel waren, konden zij een carrière als ambtenaar bij de gemeente vergeten. En ook als men in de omgeving iemand had die homoseksueel was, liep men al het risico niet te worden aangenomen.

De aangetroffen lijsten bevatten de namen en achtergronden van ruim 1500 sollicitanten. Vijftien procent, zo’n 225 sollicitanten, werd afgewezen op grond van een vermoeden van homoseksualiteit. “Ik sloeg steil achterover toen ik de stukken bestudeerde”, zegt Heijselaar. Hij noemt een voorbeeld van een vrouw wier zoon homoseksueel leek. Na lang beraad werd zij bij wijze van uitzondering tóch aangenomen. “Waar bemoeide de overheid zich in die tijd mee?”

Naast de seksuele voorkeur onderzocht de commissie ook de criminele antecedenten van sollicitanten. Een uiteindelijke goedkeuring stond gelijk aan de huidige Verklaring Omtrent Gedrag. Het Amsterdamse Stadsarchief gaat ervan uit dat ook in andere gemeentelijke archieven zulke lijsten te vinden zijn.

Excuses

Volgens het COC heeft de Nederlandse regering weliswaar in 2003 al excuses aangeboden voor de behandeling van homoseksuelen in het verleden, maar toen werd vooral gedoeld op de vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zo stuurde de Amsterdamse politie in 1941 lijsten met de namen van duizenden homoseksuele mannen en vrouwen rechtstreeks naar de Sicherheitsdienst, waarop de personen in kwestie vervolgens in concentratiekampen verdwenen.

Staatssecretaris van welzijn Ross-Van Dorp maakte na die excuses in 2003 1,6 miljoen euro aan herstelbetalingen vrij, die echter niet individueel werden uitgekeerd, maar ingezet voor onder andere een boek over de oorlogsjaren van de Joodse en openlijk homoseksuele vormgever Benno Premsela.

Erkenning

De ontdekking van het archief in Amsterdam opent volgens het COC een ander venster. “Homoseksuelen zijn destijds gecompenseerd voor het leed uit de oorlog en strafvervolging voor seksuele contacten met mensen onder de 21 jaar, die tot 1971 strafbaar waren”, zegt woordvoerder Philip Tijsma. “Maar in Amsterdam worden nu nieuwe feiten aangedragen.”

Volgens Gert Hekma, tot dit jaar docent homo- en genderstudies aan de Universiteit van Amsterdam, zou het de Nederlandse overheid sieren als ze de discriminatie en vervolging van homo’s alsnog zou erkennen, daarvoor excuses aan te bieden én onderzoek te doen naar de mogelijkheid om mensen individueel te compenseren. Zij hebben schade geleden door een ‘beroepsverbod’,  met hun geaardheid als reden. 

Hij verwijst daarmee naar de Canadese premier Trudeau die deze week in zijn land excuses aanbood voor de vijandige behandeling van homo’s die gedurende de Koude Oorlog in overheidsdienst waren.

Vanaf 1950 tot in de vroege jaren negentig werden ambtenaren, militairen en politiemensen van wie gedacht werd dat ze homo waren, met de nek aangekeken, geïntimideerd, soms in het holst van de nacht ondervraagd, en ontslagen of weggepest.

Tot de jaren negentig zijn duizenden van hen ontslagen of weggepest. Trudeau sprak van ‘schaamte’ en ‘diepe spijt’. 

Bekijk via deze link de inhoud en beschrijving van het archiefIn de beschrijving in de inventaris is te zien dat de stukken betreffende personen tussen 2026 en 2034 openbaar worden. De Beoordelingscommissie is al in 1912 opgericht. Maar van dat vroege deel is geen archief bewaard gebleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden