Als het niet klikt tussen moeder en kind

Regisseuse Lynne Ramsay en actrice Tilda Swinton werkten de afgelopen jaren aan 'We Need to Talk about Kevin', een film over de moeder van een jongen die een bloedbad aanricht. "Het boek zoekt naar een verklaring, terwijl wij er meer op gebrand waren om haar sprakeloosheid te tonen."

'Het gaat niet om het ontrafelen, maar om het onderzoeken van het mysterie", vertelt Tilda Swinton. In de romanverfilming 'We Need to Talk about Kevin' is de Schotse actrice op de toppen van haar kunnen. Ze speelt de vertwijfelde moeder van een scholier die in een naburige gevangenis zit. De jongen heeft een bloedbad aangericht op een Amerikaanse middelbare school.

Voor haar rol als eenzame gekwelde geest, die in de ogen van haar omgeving een monster heeft gebaard, gaat Swinton aanstaande zaterdag in Berlijn op voor de titel Beste Europese Actrice. Grootste concurrent voor de Europese Oscar is de 29-jarige Kirsten Dunst die dit jaar de depressieve bruid speelde in Lars von Triers 'Melancholia'. Dat de Amerikaanse kans maakt om tot Beste Europese Actrice te worden uitgeroepen, komt doordat ze onlangs ook het Duitse staatsburgerschap verwierf. Haar vader is een Duitser, haar moeder een Zweedse. Met twee paspoorten zei Dunst nu een gelukkig wereldburger te zijn.

Terug naar Tilda, de Schotse sfinx die op 51-jarige leeftijd een moeder speelt die misschien wel geen moeder wilde zijn. Eva, zoals ze in boek en film heet, was een vrije, ondernemende reisboekenschrijfster die opeens thuis zat met een krijsend kind. De Schotse regisseuse Lynne Ramsay toont het als de hel op aarde: een moeder en een zoon die geen contact krijgen, en vreemden blijven voor elkaar. De zoon ontpopt zich als een boosaardige tiener die met een pantser van hooghartigheid en onaantastbaarheid precies weet hoe zijn ouders te manipuleren en commanderen. Kevin is een kind dat geen verwondering toont. Heel eng. De moeder staat erbij en kijkt ernaar.

"Ik ben veertien jaar geleden moeder geworden van een tweeling", vertelt Swinton, "ik was er helemaal klaar voor, en bij de geboorte was ik smoorverliefd, maar ik realiseerde me ook dat ik geluk had, en dat het best anders had kunnen lopen. Het boek van de Amerikaanse schrijfster Lionel Shriver, waarnaar de film is vernoemd, gaat in op dat andere scenario: als het niet klikt tussen moeder en kind. De nachtmerrie die dan in het verschiet ligt. En het taboe om het erover te hebben. Het is schijnbaar belangrijk voor een samenleving om de indruk te wekken dat het heel natuurlijk is om zwanger te raken, te baren én een moederinstinct te hebben. En dat het heel makkelijk is. Maar dat is een vreselijke fout."

Het boek heeft de vorm van een briefroman. Eva schrijft na de catastrofe brieven aan haar man Franklin waarin ze erachter probeert te komen of zij verantwoordelijk is. En waar het fout ging. "Ja, in het boek is sprake van sociaal commentaar en een modern politiek perspectief", aldus Swinton die voor haar debuut als actrice (in Derek Jarmans 'Caravaggio') sociale en politieke wetenschappen studeerde in Cambridge, en op 23-jarige leeftijd een graad haalde in de Engelse letterkunde.

Swinton: "In het boek wordt gezocht naar een verklaring, terwijl wij er als filmmakers meer op gebrand waren om haar sprakeloosheid te tonen, en de onmogelijkheid om te verklaren. Zo is de zoon ook een mysterie voor de moeder met wie wij proberen mee te leven. Het isolement van de vrouw maakte het voor mij als actrice erg interessant."

Normaal gesproken zou de moeder waarschijnlijk wel psychologische hulp krijgen. Maar die route kiezen de filmmakers niet. "In die zin is het meer een fantasie, een horrorfilm, en minder sociaal commentaar", aldus Swinton. "Opmerkelijk aan de jonge massamoordenaar in onze film is bijvoorbeeld ook dat hij aan het slot geen zelfmoord pleegt. Dat is vrij zeldzaam, dat een dergelijk bloedbad geen uitgebreide zelfmoordactie is. Over het algemeen is dat wel het geval. Maar deze jongen stelt een daad die iets zelfvergrotends heeft, en die hem een zekere roem brengt. Hij zoekt de aandacht van zijn moeder, zonder meer. En uiteindelijk krijgt hij die ook. Op een heel zieke manier."

Swinton is een actrice die niet terugschrikt voor complexe thematiek, en die de samenwerking met Jim Jarmusch, Luca Guadagnino en Apichatpong Weerasethakul, drie cineasten met wie ze nieuwe films aan het uitdenken is, prefereert boven de Hollywood-uitstapjes, waarvoor ze ook geregeld wordt gevraagd. Voor haar optreden tegenover George Clooney in het mysterieuze misdaaddrama 'Michael Clayton' won ze drie jaar geleden een Oscar.

Swinton: "Het enige wat mij als actrice interesseert, is het gesprek met de regisseur. Zo ben ik ooit, in de jaren tachtig, bij Derek Jarman begonnen. Gesprekken aan de keukentafel. Vandaar dat ik me in de Hollywood-industrie waarschijnlijk nooit thuis ben gaan voelen. Een film met George Clooney is meer een soort toerisme. Ik houd van 'fellow travelers' als Lynne Ramsay met wie ik over een periode van vijf jaar aan 'We Need to Talk about Kevin' heb gewerkt, en met wie ik bijvoorbeeld ellenlange gesprekken heb gevoerd over de kleur rood die uiteindelijk een bepalende rol speelt in onze film. Rood, de kleur van bloed, die zelfs terugkeert in mijn jurk."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden