Als het misgaat, rest de zee of een Libische cel

Migranten| Oversteken vanuit Libië naar Europa is dubbel gevaarlijk: je kunt verdrinken, of belanden in een Libische gevangenis.

De Libische premier Fayez Seraj waarschuwde Brussel gisteren maar vast. "We kunnen niet accepteren dat de Europese Unie migranten naar ons terugstuurt." De leider van de eenheidsregering, die gesteund wordt door de Verenigde Naties, zei dat in een interview in Welt am Sonntag. De dagen ervoor waren bij de kustplaats Zuwara ruim 130 dode lichamen van migranten aangespoeld, onder hen veel vrouwen en zeker vijf kinderen. Donderdag trof de Libische kustwacht al een verlaten boot aan waarvan ze vermoedde dat die een dag eerder was omgeslagen.

Dit jaar maakten ongeveer 40.000 mensen vanuit Noord-Afrika de oversteek naar Italië. Dat is ongeveer hetzelfde aantal als vorig jaar, maar vooral de laatste twee weken neemt de drukte op het water toe. Dit jaar zijn al zo'n 2000 mensen die de oversteek naar Europa waagden, verdronken.

De route is een stuk gevaarlijker dan de overtocht tussen Griekenland en Turkije die sinds het akkoord tussen de EU en Turkije in maart werd afgesloten, nauwelijks meer wordt gebruikt. En ook de plaats van vertrek - Libië - zit vol risico's. Smokkelaars hebben vrij spel in het land waar de chaos regeert, sinds de val van Kadafi in 2011. Volgens Joel Millman van de internationale organisatie voor migratie (IOM) neemt hun dwang richting migranten toe. "We horen steeds vaker dat mensen door smokkelaars worden vastgehouden in bewaakte huizen." Daar worden ze volgens IOM afgeperst. Er wordt contact gezocht met familieleden, die het al tot Europa hebben gered, of van de familie in het land van herkomst. Pas als betaald is, worden ze vrijgelaten. "Deze methode is op zich niet nieuw. Dit soort verhalen hoorden we vijf jaar geleden ook van Eritreeërs die in de Sinai werden ontvoerd. Het overkomt niet alle migranten, maar we maken ons wel zorgen. Ook omdat we horen dat mensen gedwongen worden de boten op te gaan, ook als ze zeggen niet te willen omdat ze zich niet veilig voelen."

Als hun boot in de problemen komt en ze door de Libische kustwacht worden gered, worden de migranten naar zo'n twintig detentiecentra gebracht. Die zitten inmiddels overvol. In april luidde de VN-missie in Libië UNSMIL al de noodklok. Toen werden in detentiecentrum Zawiya vier migranten bij een ontsnappingspoging, doodgeschoten. Volgens UNSMIl zijn de omstandigheden in de centra onmenselijk. Ze zitten overvol, er is te weinig eten en geen medische zorg.

Migranten die op zee gered worden door de EU-operatie 'Sophia' worden naar Italië gebracht. Maar als het aan de Oostenrijkse minister van buitenlandse zaken Kurz is dat binnenkort verleden tijd. De EU kan migranten het beste, net als Australië doet, op eilanden vasthouden. "Iedereen die probeert illegaal op een boot Europa in te komen, heeft zijn kans verkeken om asiel aan te vragen en zal worden teruggestuurd." Maar daar zit Libië, zoals premier Seraj het gisteren verwoordde "niet op te wachten".

Migranten ontdekken Nederlandse havens

De Nederlandse marechaussee betrapt steeds meer migranten die via de havens van Hoek van Holland, Rotterdam en (in veel mindere mate) IJmuiden naar Groot-Brittannië proberen te komen. Deze mensen klimmen in vrachtwagens en containers en verstoppen zich daar.

In heel 2015 registreerde de marechaussee 510 'inklimincidenten', in de eerste vier maanden van dit jaar al bijna evenveel: 490. Het zijn vooral Afghanen (100) en Albanezen (220), blijkt uit cijfers van het ministerie van veiligheid en justitie. De laatsten lijken de Rotterdamse haven Europoort te hebben ontdekt.

Een verklaring voor de stijging heeft het ministerie niet. "De marechaussee is wel extra alert op de havens, maar dat is al een tijdje zo", zegt een woordvoerder. Volgens hem zijn er geen aanwijzingen dat de vluchtelingenstroom zich van het Franse Calais naar Nederland zou verplaatsen. "Concrete signalen over illegaal 'kamperende' vreemdelingen of een 'jungle' zoals in Calais zijn er tot op heden ook niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden