Als het maar scherp is

Fotograaf Philip Mechanicus bleef in zwart-wit werken. Hij werd vooral beroemd om zijn portretten. Zaterdag overleed hij. Hij was niet alleen een meester in de donkere kamer, ook in de keuken. Naast fotograferen schreef hij ook over eten. Zinnelijke vertellingen.

'Nooit had ik eraan gedacht fotograaf te worden, ik wilde alleen maar een fototoestel bezitten. Het is de beginregel van de autobiografie ' Een cursus fotografie' van schrijver en fotograaf Philip Mechanicus (1936-2005). Hij overleed afgelopen zaterdag na een ziekbed van een jaar op 68-jarige leeftijd. Al van jongs af aan was Mechanicus geïntrigeerd door fotografie. Hij vond het hoogst merkwaardig dat een camera van binnen leeg was. Op zijn dertiende kocht hijvan zijn zakgeld zijn eerste camera. Zijn eerste foto, in 1950, was die van een kameel.

In 1956 werd Mechanicus leerling bij Ad Windig, die hem de eerste en belangrijke les over fotografie leerde: Als het maar scherp is. Windig had zich na de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld tot verslaggever van de wederopbouw en bepaalde mede het gezicht van de Nederlandse reportagefotografie. Iets wat Mechanicus zeer aansprak, hij bewonderde de eerlijke, sociaal bewogen foto's van Windig. Windig hield helemaal niet van dat lullen over diafragma's, sluitertijden en papiersoorten. Wat ik veel deed was al die boeken met contactafdrukken van hem bekijken, om zijn vlakverdeling te bestuderen. Dat waren compositielessen voor mij. Op een gegeven moment krijg je dan een soort mal in je ogen, die ervoor zorgt dat als zich een bepaalde situatie voordoet, je meteen weet dat je goed zit, vertelde Mechanicus in een interview in Het Parool. In die eerste jaren fotografeerde Mechanicus veel straattaferelen. Altijd in zwart-wit , zoals de tijdgeest toen voorschreef.

In 1979 verschenen de eerste schrijversportretten van zijn hand in NRC Handelsblad. Een serie die hij zelf min of meer mijn comeback noemde en die in 1981 uitmondde in zijn eerste boek. ' De pose der natuurlijkheid (portretten van Nederlandse schrijvers en dichters)'.

Ook volgde een expositie in het Stedelijk Museum te Amsterdam.

Zijn handelsmerk: mensen close in beeld nemen, zonder opsmuk.

foto's van een neus met omgeving, omschreef hij het zelf wel eens. En hoewel het misschien geen mode meer was, bleef Mechanicus vasthouden aan zwart-wit: Niets mooier dan het zorgvuldig afgebakende grijs, gemarkeerd door een basis van dominerend zwart en waar nodig geaccentueerd door het hoge wit. Vriend en collega-fotograaf Joost Guntenaar: Het heerlijke van zwart-wit is dat het verabstraheert. De ellende met kleur is dat iedereen het onmiddellijk gaat vergelijken met de werkelijkheid. Bij zwart-wit valt dat helemaal weg. Philip fotografeerde mensen van dichtbij, dat zat in de aard van het beestje. Wat ik van hem geleerd heb, is kijken naar de ogen. Daar was Philip echt een meester in. Uit angst dat hij een beroep zou kiezen dat hem zou gaan vervelen, werd Philip Mechanicus in eerste instantie grafisch ontwerper, maar zijn oude liefde liet hem niet los. Hij bleef gefascineerd door de fotografie, ondanks dat hij op latere leeftijd steeds slechter ging zien, funest voor een fotograaf.

Gelukkig was daar altijd nog zijn andere liefde, het schrijven. Mechanicus schreef voornamelijk over fotografie en over eten. Een begenadigd verteller, die zeer zinnelijk en smakelijk schreef over gerechten en hun ingrediënten.

Guntenaar: Philip kon goed kijken en analyseren en wist dat dan ook met woorden over te brengen. Zijn stukjes waren ook altijd zeer amusant. Het grappige is dat er meerdere fotografen houden van eten en koken. Mijn theorie is dat die liefhebberij in de keuken is afgeleid van het werk in de donkere kamer. Het gaat allebei om mengen, dingen klaarmaken en prepareren. Daar zijn fotografen kennelijk goed i n . Philip Mechanicus werkte tot kort voor zijn dood aan het boek ' De laatste keuze uit het fotografisch woordenboek', dat in oktober verschijnt. In dezelfde maand organiseert het Stedelijk Museum te Amsterdam een tentoonstelling van zijn werk.

Er is vorige week ook een Stichting Philip Mechanicus opgericht met als doel het levend houden van en blijvend bekendheid geven aan het fotografisch oeuvre van de fotograaf. Zijn negatieven-archief is ondergebracht bij het Maria Austria Instituut te Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden