Als god op de Olympus

Duizenden 'volgelingen' van de goden uit de mythologie trekken dit weekend naar de voet van de berg Olympus voor het festival Prometheia.

LITOCHORO - Je moet even over dat paadje lopen, langs die bomen daar", zegt Tery Gkinala. De huisvrouw uit Athene zit op een veldje in een bos aan de voet van de Griekse berg Olympus. Het is net gaan schemeren. "Dan voel je een soort briesje. Ik kan het niet precies uitleggen." Ze dringt een beetje aan nu haar gesprekspartner wat glazig begint te kijken. "Doe het nou maar gewoon, dan voel je wat voor speciale energie hier hangt."

Een bijzondere plek is de Olympus zeker. Hier woonden volgens de overlevering twaalf belangrijke goden uit de Griekse mythologie. Zeus, Hera, Dionysus, Hermes, Ares, Demeter. Op de Olympus stuurden ze het leven van de stervelingen aan en vochten ze hun ruzies uit. De komst van het christendom maakte ruim zestien eeuwen geleden een eind aan hun mythologische bestaan. Maar dit weekend komen ze weer even tot leven tijdens een festival dat sinds 1996 ieder jaar plaatsvindt. En nog steeds aan populariteit wint.

"Met de komst van het christendom ging de Griekse identiteit verloren." Oprichter Tryphon Olympios, emeritus hoogleraar bedrijfseconomie, kijkt ernstig aan het begin van zijn festival dat dit jaar voor de negentiende keer plaatsvindt. Hij noemde het Prometheia, naar de mythologische held Prometheus die vuur stal van de goden en zo het mensenleven makkelijker maakte. Doel van het evenement is die Griekse identiteit levend te houden. En daarbij spelen de goden een prominente rol.

"In het oude Griekenland werden alle delen van de samenleving en de natuur gesymboliseerd door goden. Apollo stond bijvoorbeeld voor de wetenschap en logisch redeneren, terwijl Dionysus er was voor de emoties. Volgens de filosofie uit die tijd moet een mens een balans vinden tussen beide. De goden hadden zo allemaal een plekje in het dagelijks bestaan", legt Olympios uit.

Processie door het dorp

Het christendom maakte daaraan een einde. "Toen kwam het dogma van een alwetende en almachtige God die bóven de samenleving stond. En het apocalyptisch denken. Filosofie, logisch redeneren, dat is uitgevonden in het oude Griekenland. Goden waren daar een belangrijk onderdeel van, maar het draaide uiteindelijk om stervelingen die probeerden achter de waarheid te komen. Het christendom verving dat alles door één allesomvattende God."

Het eerste jaar kwamen zo'n driehonderd volgelingen op Prometheia af; vorig jaar waren dat er volgens Olympios zo'n drieduizend. Hij verwacht dat het er dit weekend opnieuw meer zullen zijn. Verreweg de meesten van hen zijn Griek. Gedurende vier dagen nemen ze deel aan discussies, lezingen en toneelstukken op hun kampement even buiten het dorp Litichoro. Vaak gehuld in oud-Griekse outfits of verkleed als een god. Ook is er een processie door het dorp, om te laten zien dat de beweging niet buiten de samenleving staat.

Maar wie Prometheia een religieus festival noemt, stuit bij de deelnemers op weerstand. Ze vereren immers niet de goden zelf; het gaat ze om zaken als schoonheid, wijsheid en liefde waar die goden voor staan. "De zon zorgt voor licht en voor leven", zegt Gkinala uit Athene. "Ik vind het belangrijk daarbij stil te staan. Maar of ik dan bij Helios of Apollo moet zijn, dat maakt mij niet uit." Ze zit op de trap voor een kerkje vernoemd naar Sint Jan, dat ironisch genoeg op het festivalterrein staat en het zelfs zijn naam geeft.

'Handjevol zieligerds'

En ook Olympios benadrukt dat 'Terugkeer der Hellenen', de organisatie achter het festival, geen religieuze beweging is. Toch is de orthodoxe kerk, die in Griekenland zeer machtig is en dankzij een artikel in de grondwet een speciale status geniet, niet blij met de heidense praktijken van Olympios en zijn volgelingen.

Enkele jaren terug noemde een vertegenwoordiger van de kerk hen "een handjevol zieligerds dat een gedegenereerde dode godsdienst nieuw leven probeert in te blazen". Historische locaties uit de oudheid, ruïnes van tempels bijvoorbeeld, mogen ze niet gebruiken. "We hebben al een paar keer een aanvraag ingediend, maar de kerk mag daar vanwege haar speciale status over meebeslissen. En die blokkeert alles. En dat terwijl ze zelf die locaties wel gebruiken. Vorige week bijvoorbeeld nog op de Acropolis in Athene."

Olympios is, net als zo'n 98 procent van de Grieken, formeel nog steeds orthodox. Hij is nou eenmaal gedoopt, en uittreden uit de kerk is onmogelijk. Hij heeft wel zijn achternaam laten veranderen, en toen hij 27 jaar geleden trouwde gebeurde dat in een oud-Griekse ceremonie - naar eigen zeggen de eerste in 1500 jaar.

"Mijn ouders denken dat ik een duivelskind ben", vertelt Vasiliki Samartzi bij de ingang van het festivalterrein - een poort gevormd door twee korinthische zuilen en een dwarsbalk van piepschuim. Met nog zes anderen van de organisatie Labrys uit Athene zit ze op de grond achter een stalletje waar ze onder meer schaalmodellen van oude tempels verkopen. "Ze geloven heilig in het woord van Christus. Al het andere is de wereld van de duivel", vervolgt Samartzi. "Vorig jaar kreeg ik grote problemen met mijn moeder toen ik vertelde dat ik naar dit festival was geweest. Daarom heb ik dit jaar maar niet gezegd dat ik weer zou gaan."

Labrys is een van de lokale Griekse organisaties die samenwerkt met Terugkeer der Hellenen, dat zelf geen leden kent. Iedere groep organiseert weer zijn eigen lokale evenementen om de Griekse identiteit in ere te houden. Samen claimen ze enkele duizenden volgers te hebben.

Ritueel wassen

Een lid van Labrys, net als de anderen gekleed in een rood T-shirt en een witte broek, laat een boek zien dat Labrys heeft uitgegeven. 'Aanbidding thuis', vrij vertaald, bevat tips over hoe je de goden een plaats in het dagelijks leven kunt geven.

Het is intussen pikdonker geworden in het bos. Deelnemers - van oud tot jong - drinken een biertje voor de tentjes waarin ze deze dagen bivakkeren. Sommigen hebben een vuurtje aangestoken, al dan niet ter ere van Prometheus. Samartzi bestelt telefonisch een portie souvlaki - kip, zonder ui. Ze steekt een sigaret op en schenkt voor iedereen wijn in plastic bekertjes. "Morgen gaan we ons ritueel wassen in een rivier hier in de buurt", zegt ze, nadat ze getoost heeft. "Zodat we helemaal schoon zijn van slechte energie als we onze goden tegemoet treden."

De Griekse goden bezoeken

Wie zelf een bezoekje wil brengen aan de Griekse goden: de top van de Olympus is te bereiken in een tweedaagse bergwandeling. De meest gangbare route begint in Prionia, een parkeerplaats met taverne op een halfuur rijden van het dorp Litochoro. Dat ligt op zijn beurt weer een uurtje vanaf de Noord-Griekse stad Thessaloniki waar Transavia rechtstreeks op vliegt.

Vanaf Prionia loop je over een relatief eenvoudig pad in ongeveer drie uur naar een berghut. Een overnachting is noodzakelijk aangezien je de top direct na zonsopgang moet beklimmen; vanaf het eind van de ochtend hangt er steevast een wolk omheen. De beklimming van de hoogste top Mitikas (2917 meter) is lastig en alleen voor geoefende wandelaars. Verreweg de meesten gaan voor de zes meter lagere Skolio, maar ook hier zijn stokken aan te raden, evenals een flinke dosis lef vanwege de afgronden waar je langs loopt.

Het duurt zo'n drie uur om de top te bereiken; daarna loop je in ongeveer vier uur weer terug naar Prionia.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden