Als gebaar is boeteviering niet zo gek

De Duitse bisschop Frans-Jozef Bode ging plat op de grond liggen tijdens een boeteviering in 2010. ©EPA Beeld
De Duitse bisschop Frans-Jozef Bode ging plat op de grond liggen tijdens een boeteviering in 2010. ©EPA

Boete, biechten, de rk kerk heeft genoeg rituelen in huis om zonden weg te wassen. Nu ze zelf als zondaar is aangewezen, is die passende vorm niet zo snel gevonden.

Monic Slingerland

Suggesties genoeg, daaraan ontbreekt het niet. De bisschoppen zouden hun ontslag kunnen aanbieden aan de paus, of de voeten wassen van slachtoffers, of plat op de grond gaan liggen tijdens een boeteviering. Voorbeelden genoeg, uit landen als Ierland en Duitsland waar de feiten over het misbruik al langer bekend zijn.

Gesprekken houden met slachtoffers tijdens besloten bijeenkomsten, is ook een manier voor kerkelijke leiders om verantwoordelijkheid te nemen. Maar ook dat is geen wondermiddel. Tijdens de presentatie van zijn rapport, afgelopen vrijdag, zei Wim Deetman wat hem was opgevallen. Geestelijken zijn na die gesprekken vaak tevreden en slachtoffers juist teleurgesteld.

Dat patroon dreigt ook bij boeterituelen als voetwassing en het ter aarde gaan liggen. Zo'n ritueel kan een geestelijke een goed gevoel geven, en sommige slachtoffers trouwens ook, maar anderen van hen zullen hun kwetsuren misschien juist weer voelen steken. Weer doet de geestelijke iets wat voor hem fijn is, waar hij zich beter door voelt. Een herhaling van het patroon van vroeger.

In Ierland traden tot nu toe vier bisschoppen af. Het Ierse onderzoek naar misbruik, vijf lijvige rapporten, gaat ook over een recente periode. Zo bericht het Murphy-rapport over 46 priesters uit het bisdom Dublin die zich van 1975 tot 2004 aan kinderen vergrepen. Het Cloyne-rapport betreft de periode 1996 tot 2009. De vier afgetreden Ierse bisschoppen waren persoonlijk verantwoordelijk geweest voor leed waar hun slachtoffers nog dagelijks last van hebben.

In Nederland zijn het vooral oud-bisschoppen die aantoonbaar gefaald hebben bij de aanpak van misbruik. Deetmans rapport geeft wel wat recentere voorbeelden, maar de meeste zaken speelden in de jaren zestig en zeventig.

Toen de huidige aartsbisschop van Dublin, Diarmuid Martin, op 20 februari dit jaar tijdens een boeteviering de voeten van acht slachtoffers waste, wist hij dat zijn voorganger McQuaid (1940-1972) pleger van misbruik is geweest. De boeteviering was voor de geestelijke zelf indrukwekkend geweest, zei hij. Later bleek dat hij misschien toch niet alle archiefstukken over het misbruik van zijn voorganger had overgedragen. Over die kwestie is hij nu in gesprek met slachtoffergroep One in Four en met de onderzoekscommissie. Dat werpt, los van de uitkomst, een ander licht op zijn boeteritueel van begin februari.

In ieder geval geeft het wel aan hoe delicaat het evenwicht is. Een nieuwe onthulling, en de argwaan duikt op als een donderwolk.

Opstappen dan maar? Dat lijkt een robuustere aanpak. Maar stel dat de paus het ontslag niet aanvaardt. Dan is het wantrouwen richting Rome gewekt. En stel dat er inderdaad nieuwe bisschoppen komen, uit de generatie jonge, vrome priesters als Rob Mutsaerts. Zijn die dan beter?

Een boeteviering is misschien niet zo gek, als gebaar. Zolang het de bisschoppen maar duidelijk is dat ze dat niet voor hun eigen prettige gevoel doen. Vanuit de slachtoffers zullen de reacties gemengd zijn. Zolang die de gelegenheid krijgen hun rotgevoel te uiten, is dat al een stap vooruit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden