Als Florida wegvalt, begint de chaos echt

Democraten en Republikeinen botsen over de afwikkeling van de presidentsverkiezing. Beide partijen zeggen het simpel te willen houden, maar duidelijk is dat een eenvoudige hertelling in Florida niet voldoende is.

Voor de Democraten is het allemaal glashelder: de controle van de afgelopen dinsdag gehouden presidentsverkiezing in Florida bestaat uit drie fases. Eerst tellen de autoriteiten op alle stembureaus iedere stem met machines, of met de hand als een van de kandidaten dat nodig vindt. Daarna moeten de absentee votes -stemmen van inwoners uit Florida die tijdelijk elders verblijven- worden meegeteld. En daarna is er nog tien dagen lang de mogelijkheid van een rechtszaak als mensen -kandidaten of kiezers- zich gedupeerd voelen.

Voor de Republikeinen is het ook heel simpel: het gaat om het hertellen van de stemmen (wettelijk verplicht in Florida als het verschil tussen de stemmenpercentages van de twee koplopers minder dan 0,5 is). Als George W.Bush na de officiële telling een paar honderd stemmen meer heeft dan Al Gore, dan heeft hij gewonnen en moet het ophouden. De absentees stemmen toch vaker voor Bush dan Gore, dus dat levert de Democraten geen winst op. En een juridische procedure of een volledige herstemming haalt het complete democratische proces onderuit, aldus de Republikeinen.

Florida is op kleine schaal al bezig met fase drie (rechtszaken), maar zit nog vooral midden in fase één (hertellen). En die duurt nog tot en met dinsdag. Dan moeten de districten de officiële resultaten van de hertellingen inleveren. Gisternacht hadden 53 van de 67 kiesdistricten hun officiële resultaten al naar de hoofdstad Tallahassee gestuurd. Hun totalen wijken nauwelijks af van de eerste telling: Bush heeft 1784 stemmen meer dan Gore behaald (was 1793).

Dat dit beeld zo blijft, is onwaarschijnlijk. Juist in de overige 14 districten zijn verschillen opgetreden, en daar worstelen de lokale kiescommissies met de vraag wat ze nu moeten doen. Ze kunnen nog een keer met de hand gaan tellen, als ze dat niet al onmiddellijk hebben gedaan. Dat kan onder meer nuttig zijn omdat bij het befaamde ponssysteem -waarbij de kiezer op het stembiljet een gaatje indrukt achter de gewenste kandidaat- het uitgedrukte rondje blijft hangen en in de machine een valse stem veroorzaakt. De Democraten hebben handmatige hertelling al voor vier kiesdistricten aangevraagd: Dade, Broward, Volusia en Palm Beach.

De eerste hertelling heeft volgens het persbureau AP officieus een minimaal verschil opgeleverd tussen Bush en Gore: 327 stemmen. Niemand weet hoeveel absentees er zijn, maar in 1996 waren het er ongeveer 2300. Genoeg om Gore aan een overwinning te helpen. Maar absentees zijn bijvoorbeeld militairen en zakenmensen, en die stemmen vaker Republikeins (54 procent in 1996). De Democraten vinden toch dat die stemmen eerst moeten worden geteld, en deze fase twee mag volgens de wet tot volgende week vrijdag gaan duren.

En dan begint het pas. Leggen de Democraten zich niet neer bij de eindtelling, dan kan er protest worden aangetekend bij de kiesraad van de deelstaat Florida. Daar hebben ze tien dagen de tijd voor. Stelt de raad vast dat er ernstige onregelmatigheden of zelfs fraude is geweest, dan kan ze besluiten tot handmatige hertelling in de héle staat.

Het is nog ingewikkelder. De partijen, en óók de individuele kiezers, hebben na het officiële uitroepen van de winnaar tien dagen de tijd om bij de rechter protest aan te tekenen. Beroepszaken kunnen tot aan de State Supreme Court worden gevoerd, de hoogste rechtsinstantie in Florida. En in theorie kan zelfs minister van Justitie Janet Reno ingrijpen, als de burgerrechten van de inwoners van Florida zijn geschonden.

Sommige kiezers zijn nu al naar de rechter gestapt, ondermeer in Palm Beach, over de onduidelijkheid van het stembiljet. De rechter daar doet dinsdag uitspraak.

Tot nu toe heeft nog nooit een rechter in Florida een herstemming bevolen, maar het is niet uitgesloten dat het deze keer gebeurt. Mogen dan alle kiezers opnieuw stemmen, of alleen degenen die op 7 november al hun biljet inleverden? En moet het alleen in één kiesdistrict, of dan maar gelijk in de hele staat Florida? Of moet, zoals in het verleden is gebeurd, een statistische schatting van de uitslag worden gemaakt? Niemand die het weet, en de juridische strijd daarover kan nog heel lang gaan duren. Mogelijk zelfs langer dan 18 december, als volgens de constitutie de kiesmannen overal in de Verenigde Staten bijeen moeten komen om de nieuwe president aan te wijzen. Dat kan dan in theorie zonder de stemmen van Florida gebeuren. Bij de huidige stand van zaken wint dan Gore. Maar Bush kan natuurlijk altijd in andere staten een overwinning van Gore aanvechten. En dan begint de chaos pas echt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden