Als feiten de thriller overtreffen

null Beeld

Boeken 'gebaseerd op een waar gebeurd verhaal' zijn veelal spectaculairder dan de realiteit. Maar bij Ilonka Brongers Maks, alias Mira Roes, was de werkelijkheid over medische en juridische missers dramatischer. En er was geen happy end.

Eildert Mulder

De werkelijkheid overtreft de fantasie. Gauke Andriesse won de gouden strop met de thriller 'De handen van Kalman Teller'. Het is een kluwen van verhaallijnen, gesponnen rondom de vernielde rug van Mira Roes, slachtoffer van een medische misgreep en een juridisch doolhof.

Andriesse borduurde voort op een ware geschiedenis. Het verhaal van de echte Mira Roes, Ilonka Brongers Maks uit Voorburg, stond op 29 november 2003 in Trouw. Later schreef Paul Ruijs er een boek over. Ilonka verging het nog slechter dan Mira Roes. Bij Roes zitten er tien jaar tussen de medische blunder en haar laatste verloren rechtszaak. De vergeefse rechtsgang van Ilonka Brongers duurde een kwart eeuw. Andriesse schenkt in zijn boek aan Mira een rauwe genoegdoening. Hij neemt haar medische en juridische kwelgeesten, die in het echte verhaal allen de dans ontsprongen, wreed te grazen. Andriesse, in een reactie: "Geloof me, dat heb ik met groot plezier gedaan."

Over zijn werkwijze zegt hij: "Ik word gegrepen door het lijden van mensen en het onrecht dat ze is aangedaan. Daarover schrijf ik en vaak probeer ik in mijn boeken tot iets van genoegdoening te komen. Uitgangspunt is dus iets dat echt is gebeurd, maar in mijn boeken is veel fictie en ik giet het in de vorm van een spannend verhaal. Toen ik het boek van Paul Ruijs las, was ik dermate geschokt en ontdaan over wat haar en haar man is overkomen dat ik besloot daar een thriller over te schrijven."

Ilonka woont in Voorburg. Ruim drie jaar geleden overleed haar man Fred, gepensioneerd leraar Duits. Bij de begrafenis voerde Ruijs het woord. Ruijs schrijft geregeld kritische beschouwingen over de juridische praktijk. Hij beschreef Fred als een door en door fatsoenlijk mens, die één vergissing beging, hij dacht dat de rest van de wereld even integer was als hijzelf.

Ruijs publiceerde in 2007 zijn boek 'Medische missers, juridisch gesjoemel'. Voor de medische missers kreeg Ilonka geen juridische genoegdoening. 'Juridisch gesjoemel' is de verzamelnaam voor uitspraken van rechters en handelingen van advocaten, waaraan niet-juristen geen touw kunnen vastknopen. Bij een Amerikaanse jury zou Ilonka waarschijnlijk sterk hebben gestaan. Maar in Nederland kon haar glasheldere zaak behalve medisch ook juridisch verongelukken.

In januari 1983 zou ze in het Diaconessenhuis in Voorburg een lichte medische ingreep ondergaan. Ze kreeg een toen nieuw soort verdoving, via een prik in de rug. Over wat er in het ziekenhuis is gebeurd verschillen de meningen. Over twee dingen bestaat geen twijfel, bij binnenkomst was ze kerngezond en bij haar ontslag een paar dagen later was ze een wrak. Zes jaar lang verging ze van de pijn. Volgens haar liet de anesthesist B. van Dijk haar op een bankje zitten, waarna hij de prik toediende. Ze zat niet op een brancard (voorschrift), en evenmin was er een assistent (ook verplicht). Uit een incidentenrapport blijkt dat Ilonka de boel bij elkaar heeft geschreeuwd, zogenaamd niet vanwege de prik maar omdat ze hysterisch zou zijn.

Ilonka voelde een enorme klapbeweging, gevolgd door ijzige kou. De gruwelijke pijn begon enige uren later en zou zes jaren duren. De Nijmeegse orthopedisch chirurg Slot bracht verlichting met een verstijvingsoperatie. Vijftien ruggen- en halswervels waren verdraaid en in een latere verklaring schrijft Slot dat met 'aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid' de pijnklachten gevolg waren van de ruggenprik. Dertien wervels kon hij verstijven, bij twee was dat te riskant. Foto's van voor Slots operatie laten zien dat de ruggengraat een soort bovengrondse boomwortel was geworden. De pijn was deels verholpen, maar Ilonka bleef zwaar invalide. Vanaf dat moment begon ze te procederen.

De rechtbank oordeelde in haar nadeel, na een negatief advies van deskundigen, die niet hadden gepraat met chirurg Slot. Belangrijk was de vraag of bij de prik een assistent Ilonka had vastgehouden. Volgens de anesthesist was dat wel zo. Na jaren traineren leverde in 1998 zijn advocaat, mr. Jessica Terpstra van het Haagse kantoor Houthoff Buruma in hoger beroep een naam van een assistent, die 'hoogstwaarschijnlijk' aanwezig was geweest bij de prik, de heer K.J.M. Manuhutu. Ze schrijft in een 'akte' voor het gerechtshof dat Manuhutu 'een van de handschriften op het behandelingsformulier' als het zijne heeft herkend maar dat hij niet zeker weet of hij erbij was toen Ilonka de prik kreeg toegediend.

Ilonka's advocaat, mr. Corela Jongens van het Haagse bureau Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn (PRDF), vindt die 'akte' zo overtuigend dat ze de zaak wil opgeven. Ilonka gaat op eigen kosten bij de Hoge Raad in cassatie, krijgt steun van de advocaat generaal maar verliest na twee jaren toch. En dan ineens gloort er hoop. Fred bezoekt Manuhutu, de assistent. Manuhutu, dan al behoorlijk op jaren, zegt hem dat de 'akte' van Terpstra volstaat met onzin. Hij herinnert zich alles juist goed en weet zeker dat hij niet aanwezig was bij de beruchte prik. Fred denkt de winnende troef nu in handen te hebben en belt advocaat Jongens, raadt haar aan om Manuhutu te verhoren. Maar Jongens reageert lauw en verbreekt zelfs een dag later de relatie.

In de hele saga blijft dat laatste onbegrijpelijk. Trouw stelde Jongens daarover in 2003 een honderdtal vragen, waarop haar kantoor namens haar antwoordde niets te kunnen zeggen vanwege de privacy van Ilonka. Tuchtrechtelijke procedures tegen Jongens leverden niets op.

De gevolgen voor Ilonka en Fred zijn verwoestend. Geen advocaat wil de 'afgekloven toevoeging' overnemen. Uiteindelijk roepen ze de hulp in van de toenmalige deken mr. W. de Vries, een kantoorgenoot van Jongens. Chaos alom, wantrouwen, verwijten, op zeker moment vindt er zelfs, tegen alle gangbare procedures, een advocatenwisseling plaats zonder rolzitting, buiten medeweten van Ilonka en Fred. De procedure blijkt, al weer zonder medeweten van Ilonka en Fred, van de slaaprol gehaald te zijn. Ineens is er, veel eerder dan verwacht, een datum geprikt voor het beslissende getuigenverhoor, zonder dat Ilonka en Fred dat weten.

Het is onduidelijk wie dan hun advocaat is. Formeel zitten ze nog bij PRDF maar dat weigert iets te doen. Mr. De Jong van Haagrecht, naar voren geschoven door de deken, heeft zichzelf telefonisch bij het gerechtshof aangemeld als procureur. Nogal laat verstuurt hij aangetekend de oproep voor het getuigenverhoor. De postbode treft Ilonka en Fred niet thuis, waarna het getuigenverhoor plaatsvindt, zonder essentiële getuigen en belanghebbenden. De zaak gaat definitief verloren.

Het naspel levert Paul Ruijs. Met behulp van een advocaat lukt het om in 2007 getuigenverhoren af te dwingen. Ze moeten de opmaat zijn voor heropening van de zaak. Manuhutu herhaalt onder ede wat hij eerder tegen Fred en ook Trouw zei, dat hij zeker weet niet aanwezig te zijn geweest bij de prik. Het Openbaar Ministerie schrijft Ruijs dat vervolging van Terpstra wegens vervalsing kansloos is, omdat haar 'akte' geen akte in de zin van het Wetboek van Strafrecht is. Procespartijen hebben, vindt het OM, grote vrijheid om hun standpunt te formuleren. Zelfs als bewezen zou kunnen worden dat Terpstra heeft gelogen dan nog zou dat hooguit een tuchtrechtelijke klacht opleveren. Ruijs: "Voor een uurtarief van zeshonderd euro mag je dus best een beetje liegen."

Ilonka gooit uiteindelijk de handdoek in de ring. Ze ziet af van verdere juridische actie tegen de anesthesist, die van zijn kant zijn kosten niet op haar zal verhalen. Veel valt er ook niet meer te plukken. Ilonka woont op een bovenappartementje in Voorburg, zonder lift. Met als schrale troost dat ze is vereeuwigd in een bekroonde Nederlandse thriller. Wil ze nog een keer met haar naam in de krant of is ze de zaak totaal beu? "Nee hoor, ik vind het prima!" antwoordt ze monter.

Paul Ruijs, Medische missers juridisch gesjoemel, De zaak Brongers, Aspekt 2007 ISBN-10: 90-5911-628-3

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden