Als er morgen een ramp is? Ik heb nu nog niks.

interview | Willem Jeths is Componist des Vaderlands

"Ik ben heel laf als ik het niet doe." Dat was conclusie van Willem Jeths (1959) toen hij goed had nagedacht over het aanbod om de allereerste Componist des Vaderlands te worden. Vandaag houdt Jeths zijn maidenspeech in TivoliVredenburg, waarna een rondetafelgesprek volgt met onder anderen de Dichter des Vaderlands Anne Vegter en oud-voorzitter van de Raad voor Cultuur Winnie Sorgdrager. Die laatste zat samen met dirigent Otto Tausk, harpiste Lavinia Meijer, programmeur Jochem Valkenburg en filmregisseur Joram Lürsen in de jury die Jeths benoemd heeft.

"De moderne klassieke muziek heeft een niet al te beste naam. En dat kun je wel blijven roepen dat het niet zo is, maar dan moet ik er ook iets aan doen, als een goede ambassadeur. We zitten in een lastige periode, waarin orkesten verdwenen zijn, ensembles het moeilijk hebben en bezoekersaantallen teruglopen. Maar de klassieke muziekwereld moet vooral naar zichzelf kijken. Er was een impasse ontstaan, omdat de moderne klassieke muziek te hermetisch en te moeilijk was geworden. Componisten zaten hoog in hun ivoren toren en gooiden hun onbegrijpelijke noten naar beneden zonder rekening te houden met hun toehoorders."

"Bij de titel Componist des Vaderlands dacht ik in eerste instantie - waarschijnlijk net als iedereen - dat het totaal onmogelijk is een orkestcompositie binnen een dag te maken en uit te voeren. Muziek is veel abstracter dan het woord. Een gedicht dat reageert op de actualiteit kun je best in een paar uur schrijven, een symfonie niet. Maar ik kan kortere stukken voor orkest voorbereiden, composities in bepaalde sferen en emoties. Er is een jonge dirigent met wie ik wil gaan samenwerken. Hij kan die stukken betekenen, speelklaar maken en ermee naar het Concertgebouworkest of een ander orkest gaan. Na een half uurtje repeteren kun je het dan al uitvoeren. Zo'n uitvoering kun je filmen en op een website zetten of via televisie of radio uitzenden."

"Voor mijn gevoel schrijf ik vrij toegankelijke muziek, maar het hoeft echt niet altijd jip-en-jannekemuziek te zijn om een breder publiek te kunnen aanspreken. 'Canto ostinato' van Simeon ten Holt is geen makkelijke muziek en toch houden heel veel mensen daar van. Mysterie in muziek, iets wat je niet direct begrijpt, kan heel aantrekkelijk zijn. En mijn muziek ging toch altijd al over grote thema's als liefde, verlies en dood. Omdat het kortere stukken zijn, moet je sneller tot een pointe komen, en om die reden zullen ze iets eenvoudiger van opzet zijn."

Jeths blijft twee à drie jaar in functie. Bang voor massaal volkstumult zoals na het beruchte Koningslied van John Ewbank is hij niet. De componist heeft een begeleidingsteam dat met hem de activiteiten gaat uitzetten.

"Ik heb vier speerpunten. Reageren op de actualiteit, muziekonderwijs, het culturele erfgoed van Nederlandse muziek en de jongste generatie componisten. Voor die laatste groep is het erg lastig om aan de bak te komen. Daar wil ik hen bij helpen. Misschien kunnen we compositiewedstrijden uitschrijven waarna de winnende composities uitgevoerd worden door een van de 'Leerorkesten' in het onderwijs."

"Als er morgen een ramp is? Ik heb nu nog niks, maar ik kan aardig creatief zijn. Iets kleins voor pianotrio of zo. Daar kom ik wel uit."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden