Als eiland doen de VS de wereld pijn

De economie van de VS in één overzicht. Beeld Johan Kleinjan

Gaat Trump van Amerika weer een sterk en machtig land maken, zoals hij beweert? En zo ja, ten koste van wie gaat dat?

Paniek sloeg toe op de beurzen toen langzaam duidelijk werd dat niet Hillary Clinton, maar Donald Trump de vijfenveertigste president van de Verenigde Staten zou worden. Maar de verzoenende woorden die de Republikein na zijn overwinning sprak, wisten de markten gerust te stellen. Voor nu, want de onzekerheid over wat de verkiezing van Trump voor economische gevolgen gaat hebben, blijft. Zeker is wel:

Amerika gaat weer aan het werk...

Trumps aangekondigde beleid kan in eerste instantie positief uitwerken voor de Amerikaanse economie. Denk bijvoorbeeld aan de plannen die hij heeft om de infrastructuur in de Verenigde Staten te verbeteren door er fors in te investeren. "Zowel gezinnen als bedrijven profiteren", zegt Luc Aben, hoofdeconoom van Van Lanschot. Voor het bouwen en renoveren van al die wegen, bruggen en luchthavens is namelijk een hoop mankracht nodig. Dat betekent meer mensen met een baan, dus meer mensen die geld te besteden hebben en zo de Amerikaanse economie kunnen aanjagen.

Daarbij komt dat deze investering echt wat oplevert, omdat de infrastructuur in de VS op veel plaatsen in een belabberde staat verkeert. "Op lange termijn werken investeringen in ­infrastructuur positief uit", weet Sander van Ginkel van pensioenbelegger MN. Investeren leidt tot betere verbindingen, waardoor goederen en werknemers zich makkelijker van de ene plek naar de andere kunnen bewegen: zie daar nog een stimulans voor de economie.

Maar president Trump heeft meer stimulerende maatregelen in petto. Hij wil de inkomstenbelastingen verlagen, waardoor huishoudens meer te besteden krijgen. Via een lagere belasting voor bedrijven wil hij het aantrekkelijk maken om activiteiten terug te halen die Amerikaanse bedrijven nu elders in de wereld hebben ondergebracht, omdat zij daar minder belasting hoeven te betalen. Het terughalen van deze activiteiten leidt niet alleen tot meer werkgelegenheid, maar ook tot extra belastinginkomsten uit de winsten die deze bedrijven eerder in het buitenland hadden gestald.

Probleem met het aanjagen van de economie met overheidsgeld via investeringen en belastingverlagingen is wel dat het leidt tot een oplopende overheidsschuld. De angst hiervoor leidde woensdag tot onrust op de markt voor staatsleningen, zag Corné van Zeijl, belegger bij fonds- en vermogensbeheerder Actiam. "Je ziet dat beleggers twijfelen of ze nog wel moeten beleggen in Amerikaanse staatsleningen."

Toch is het de vraag of het zo snel mis zal lopen met het Amerikaanse huishoudboekje. Een oplopende staatsschuld is namelijk voor de meeste Republikeinen, anders dan voor Trump, een nachtmerrie. De president moet voor zijn besluiten nog altijd goedkeuring krijgen van de twee kamers in het Congres. Dat die Republikeins zijn, betekent in dit geval dus niet dat hij zonder meer steun zal krijgen. Er is dus een grens aan de mate waarin Trump kan gaan smijten met overheidsgeld.

De acties van Trump zullen ook gevolgen hebben voor het beleid van de Fed, de Amerikaanse centrale bank. Nu is het voornamelijk deze centrale bank die de economie stimuleert door de prijs van het lenen van geld (de rente) laag te houden. Dit beleid zou het aantrekkelijker moeten maken voor bedrijven om te investeren, maar het effect hiervan valt tegen. Nog altijd zijn Amerikaanse bedrijven terughoudend. Als de overheid via het aanleggen en vernieuwen van infrastructuur geld in de economie pompt, kan de Amerikaanse centrale bank de rente langzaam weer verhogen. "Dan neemt de overheid immers een deel van het werk van de centrale bank uit handen", schrijft de Rabobank in een rapport over de mogelijke gevolgen van de verkiezing van Trump.

Fed-voorzitter Janet Yellen en Donald Trump. Beeld afp

... maar sluit de rest van de wereld buiten

De economische ideeën van de miljardair rijken verder dan alleen het stimuleren van de lokale economie. Een stem voor Trump was immers ook een stem tegen globalisering en dus tegen handelsverdragen.

Niet iedereen gelooft dat Trump uiteindelijk de daad bij het woord zal voegen en verdragen gaat heronderhandelen of opzeggen om vervolgens de importtarieven omhoog te gooien. Dat komt doordat zijn overwinningsspeech een stuk gematigder klonk dan zijn verkiezingsretoriek. "Veel hangt ook af van wie er in het kabinet van Trump terechtkomen", zegt Sander van Ginkel. "Aangezien hij zelf niet al te veel dossierkennis heeft, zal hij zich veel laten adviseren."

Belangrijk is ook hier het dempende effect dat het Congres wordt toegedicht. Trump zal niet zonder meer steun krijgen als hij het Nafta-vrijhandelsverdrag met Canada en Mexico wil opschorten. De meeste Republikeinen zijn namelijk, anders dan Trump, juist voorstanders van vrije handel. Nog een slag om de arm: verdragen zijn niet zo makkelijk van de ene op de andere dag op te zeggen.

Stel echter dat Trump hierin wel de vrije hand krijgt en zijn verkiezingswoorden omzet in daden, dan kan dat de rest van de wereld duur komen te staan. "Vooral opkomende economieën in bijvoorbeeld Zuid-Amerika zullen hier last van krijgen", zegt Corné van Zeijl. "Zij moeten het juist hebben van de handel met de VS." Een belangrijke handelspartner van de VS waar Trump niet over te spreken is, is Mexico. "Dat zag je woensdag dan ook aan de gedaalde koers van de peso."

Maar ook Europa krijgt er last van, zegt Van Zeijl. "Ierland is een van de landen die het meest afhankelijk is van de handel met de Verenigde Staten. In het scenario waarbij de Verenigde Staten alle verdragen opzegt en op alle ingevoerde goederen hoge importtarieven heft, zal dat de hele wereld pijn doen. Immers, buitenlandse producten zijn voor Amerikanen dan zo duur geworden dat de vraag naar deze artikelen zal inzakken. Dat betekent dat het buitenland zijn spullen niet of nauwelijks meer kwijt kan aan de VS, toch nog altijd de grootste economie ter wereld.

Ook Nederland krijgt er last van. Het aandeel van de VS in de export van Nederland ligt volgens een rapport van de Rabobank namelijk op 9,1 procent. De bijdrage aan het bruto binnenlands product bedraagt 2,6 procent. "Als de export naar de VS terugzakt, dan gaat Nederland dat voelen", zegt Luc Aben. "Niet alleen direct in de werkgelegenheid bij exporterende bedrijven, maar ook indirect. Denk aan de Rotterdamse haven die minder werk krijgt."

Maar ook de Verenigde Staten zelf komen in de problemen als ze zich afkeren van vrije handel. Gewilde producten uit het buitenland worden peperduur. Het kan allemaal nog desastreuzer uitpakken als de houding van de Verenigde Staten leidt tot eenzelfde houding bij de handelspartners. Als zij ook barrières opwerpen voor de import van Amerikaanse producten, ontstaat er een handelsoorlog, waarmee het risico op een recessie toeneemt. Het lukt Amerikaanse bedrijven dan immers niet meer om hun spullen aan het buitenland te verkopen, wat leidt tot banenverlies.

Dit alles lijkt Sander van Ginkel allemaal niet erg waarschijnlijk. "Het is een risico, maar er moet heel wat gebeuren om de globaliseringstrend terug te draaien." Lukt het Trump toch, dan is dat een enorme klap voor de mondiale handel, zegt Van Ginkel. "Globalisering verlaagt de kostprijs van producten, doordat je goederen en arbeid kan aantrekken vanuit de hele wereld. Dat matigt de lonen en jaagt economische groei aan. Draai je die trend terug, dan stijgen de prijzen en is dat slecht voor de economie."

Mexicaan of computer

Juist de wereldwijde concurrentie tussen arbeiders zint Trump niet, omdat een goedkope Mexicaanse arbeider een Amerikaan z'n baan kan kosten. Een belangrijke reden voor Trump om immigratie in te perken. Maar of dit de werkgelegenheid zal doen toenemen, is nog afwachten. Zo is het de vraag of de Amerikaan wel bereid is om het werk te doen dat nu door immigranten wordt gedaan. Ook kan het zijn dat de witte man die op Trump heeft gestemd zijn baan niet aan een buitenlander, maar aan een computer verliest.

Al met al kan de Amerikaanse economie een dusdanige impuls krijgen dat ook Europa ervan profiteert, tenminste als Trump niet al te voortvarend aan de slag gaat met zijn protectionistische visie op de Amerikaanse economie. "Het is heel dubbel", zegt Luc Aben. "Enerzijds kan het aanzwengelen van de Amerikaanse economie een positieve uitwerking hebben op andere economieën. Maar als Trump ondertussen ook zijn gekke protectionistische uitspraken gaat waarmaken, dan gaat de hele wereld dat voelen. En Nederland, als open economie, gaat daar dan meer last van krijgen dan gemiddeld."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden