Als ECB-voorzitter Draghi op het gaspedaal trapt, gebeurt er niets

ECB-voorzitter Mario Draghi kan de inflatie nauwelijks aanjagen.Beeld afp

Mario Draghi trapte het gaspedaal deze week nog wat dieper in. Toch blijft de inflatiemeter op 0,1 procent staan. Wat kan de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) doen om de meter in beweging te krijgen? En wie trekt daar zo opzichtig aan de handrem?

De ECB streeft naar een inflatie van 2 procent. Dat is volgens de centrale bankiers optimaal voor economische groei. Daarom koopt de centrale bank in Frankfurt elke maand voor 60 miljard euro aan staatsobligaties op. Zo komt er extra geld op de markt, en dat betekent inflatie.

Een tweede manier om de inflatie te verhogen is verlaging van de rente. Volgens de theorie leidt dat tot meer kredieten aan ondernemers en particulieren, zodat ook via die kant nieuw geld de samenleving in stroomt.

Maar het werkt niet, zegt hoogleraar monetaire economie aan de Rijksuniversiteit Groningen Lex Hoogduin. Hij is van het begin af aan al tegen de 'monetaire verruiming' van de ECB. "Het is een bot instrument en de nieuwe versnelling heeft dan ook weinig zin. Sterker, de nadelen van dit beleid groeien alleen maar naarmate je het langer doet."

Met nadelen doelt Hoogduin onder meer op het gevaar van zeepbellen. Het nieuwe geld zorgt er voor dat de aandelenkoersen tot onnatuurlijke hoogtes stijgen en dat de huizenprijzen te snel omhoog gaan.

Economisch dor hout
Als de ECB de inflatiemeter een zetje wil geven, kan Draghi beter kijken waarom de inflatie zo laag is, zegt Hoogduin. Hij noemt de schulden in het zuiden van Europa, waar ook veel 'dor hout' in de economie zit. "Waar dat dorre hout precies zit, blijkt vanzelf als de financiële omstandigheden weer normaal worden. Dan zie je snel genoeg welke bedrijven in problemen komen."

Daarom heeft Hoogduin een duidelijk advies voor Draghi: voet van het gaspedaal en normale rentes, dan gaat het zuiden hervormen, vallen ongezonde bedrijven om en komt er ruimte voor economische groei.

Hoogduin verwoordt het gevoel dat sterk leeft in het noorden van Europa. In het zuiden is men meer te spreken over Draghi's beleid. Ook Nick Kounis, hoofd financiële markten van ABN Amro, ziet dat het beleid wel degelijk een positief effect heeft. "De koers van de euro is gedaald, en dat stimuleert de inflatie."

Ook ziet Kounis dat geld lenen in Zuid-Europa goedkoper is geworden, wat extra geld in de markt brengt en de inflatie aanjaagt. "De stimuleringsmaatregelen hebben dan ook een positief effect op de economische groei en inflatie, maar het is geen wondermiddel. Als de structurele economische groei laag is, kan monetair beleid daar weinig aan veranderen."

Hulp van bedrijven en overheid
Zowel Hoogduin als Kounis zeggen dat de ECB buiten opkopen van obligaties en de rente verlagen weinig gereedschap heeft om de geldontwaarding te stimuleren. Daarvoor heeft het de hulp nodig van overheden en bedrijfsleven, stelt Kounis.

"Denk aan meer investeringen van de overheid. Waarom steekt Duitsland zo weinig geld in de infrastructuur en publieke voorzieningen? Zij kunnen voor niets lenen en dat investeren in bijvoorbeeld ziekenhuizen en onderwijs. Dat helpt de economie ook op lange termijn, want je krijgt er goed opgeleide mensen voor mensen voor terug."

Andere mogelijkheden om de inflatie aan te jagen zijn een verlaging van de BTW of een verlaging van de lasten op arbeid. "Dat heeft wel effect", zegt Hoogduin, "maar alleen op de korte termijn. Na een jaar springt de inflatie weer terug naar het oude niveau."

Opkopen
Kounis ziet nog een andere manier om het vermogen op te voeren. Haal die mannetjes weg die almaar op de rem trappen. Het is geen geheim dat Klaas Knot van De Nederlandsche Bank en zijn collega bij de Duitse Bundesbank Jens Weidmann af willen van het opkoopprogramma.

"Daardoor is de ECB te traag en reageert ze te slap. Als er dan geen spectaculaire resultaten komen, zeggen de tegenstanders van het opkoopprogramma: kijk, het werkt niet. Maar het is beter dan niets. En als de ECB tijdig en krachtig genoeg had mogen ingrijpen, dan hadden we wellicht een andere uitkomst gehad."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden