Als dromen kunnen groeien als planten, zouden ze ook best eens uit kunnen komen.

De stad van de toekomst bestaat uit vier huizen: het huis van de kracht, het huis van de vrijheid, het huis van de liefde en het huis van de schoonheid. Het was de kunst om die huizen eerst maar eens te ontwerpen, en pas later te zien hoe de bewoners zich daarin (theatraal) zouden gaan gedragen.

Voor de vier droomhuizen zocht en vond regisseur Moniek Merkx van theatergroep Max. medewerking bij de TU Delft. Vijftig studenten Bouwkunde leverden 15 ontwerpen in waaruit een jury (de decorontwerper, een architect, een schouwburgdirecteur en de regisseur zelf) vier plannen selecteerde. De opdracht klonk vervaarlijk simpel: schets je droomhuis, dat met minieme middelen ook nog eens gebouwd kan worden.

Het huis van de kracht kreeg wanden van elastiek. ,,Kracht openbaart zich in het utopische huis als een gevecht”, aldus de toelichting van de ontwerpers, „maar dan met positieve gevolgen. Het huis is ’hufterbestendig’, het biedt de ruimte om frustraties, jaloezie en woede te uiten en een plaats te geven.”

Een spierwitte vierkante doos symboliseert het huis van de vrijheid. De ontwerpers probeerden naar eigen zeggen ’vrijheid tastbaar te maken’. „In het huis bestaat de illusie dat de ruimte vrij is, zowel vrij van vorm als vrij van zijn omgeving. Een huis dat zich kan aanpassen aan hoe jij je voelt.”

Een walvisgrote cocon van zuchtend zeildoek staat voor het huis van de liefde. „Het huis van de liefde gaat over een aangenaam gevoel in de onderbuik. Om dit te vertalen in een ontwerp is gekozen voor de cocon. Binnen ben je beschermd en veilig en kun je in alle rust groeien. De ronde ruimte is een pneumatische constructie: een luchtdichte stof die, door er afwisselend lucht in en uit te blazen, ademt.”

Niet toevallig leverde het ontwerp voor het huis van de schoonheid de meeste kopzorg op. Er kwam zelfs een student buiten de TU Delft aan te pas; van de Design Academy Eindhoven. „Het begrip schoonheid roept kennelijk ruime romantische gedachten op”, aldus regisseur Merkx. Zij en de overige juryleden zochten naar ’een helder statement’, het ontwerp mocht ’grenzeloos vrij’ zijn, maar moest tegelijkertijd ’een simpele ruimte’ zijn.

Student Pascal Leboucq goot zijn ’huis van de schoonheid’ in de vorm van een waterhuisje manifest. Tussen toren en iglo als verschijningsvorm, en opgetrokken uit 1100 ronde jerrycans van plastic, waaruit menig kantoormedewerker z’n dagelijkse bekertje drinkwater tapt.

„Water”, aldus de ontwerper, „is in verschillende verschijningsvormen een bron van schoonheid. Denk maar aan duizend en een verschillende geluiden van regen, lopende riviertjes, pletsende druppels. Waterflessen zijn de miniatuurbelevingen op zich; ’de natuur in een flesje’.”

Vier utopische huizen met vier verschillende temperamenten. „In het huis van de schoonheid”, zegt Merkx, ,,is bijna alle taal eruit gelaten. Ook in het theater is ’schoonheid’ veelal ongrijpbaar, uiterst individueel. Met ’De vijfde kamer’ maakte de artistiek leidster van theatergroep Max. eerder een project over dromen en verlangens. Foyer, orkestbak en garderobe van een schouwburg gebruikten ze als plaats van handeling voor de te spelen scènes. De vier theatrale droomhuizen zijn daar een vervolg op: dromen in architectuur.

Nu de bewoners zelf nog, die zowel uit Max-acteurs als uit de toeschouwers bestaan. Makkelijk maakte Merkx het zich niet bepaald door zich af te vragen ’hoe een nieuwe mens zich tot een ideale wereld verhoudt’.

Samen met de spelers schreef ze het script voor de voorstelling. Daarin wemelt het van opdrachten als: ’speel de nieuwsgierige blik’, ’doe alleen dat waarin je goed bent’, ’stel dat er een plek is waar je dromen uitkomen’, ’laat je dromen groeien en bloeien zoals je een plant verzorgt’. Want zeg nou zelf: als dromen kennelijk kunnen groeien, zouden die ook wel eens uit kunnen komen.

In het huis van de vrijheid lopen de toneelspelers rond alsof ze, met allemaal blije glimlachen, een Telsell-reclame presenteren.

Een variant van Johan Cruijffs theorie weerklinkt in het huis van de liefde, waar de spelers theatraal nadelen in voordelen omsmeden.

Ook buiten de vier utopische huizen wacht de toeschouwers verrassingen en ontmoetingen. Plotseling kan een koor in Afrikaans gezang, een Andalusisch klaaglied of Noorse canon uitbarsten. Of wordt elders onaangekondigd ritueel met serviesgoed gegooid.

Binnen en buiten hoeven niet noodzakelijkerwijs en hermetisch van elkaar gescheiden te worden. „De bewoners van de ideale huizen moeten elkaar niet overstemmen, maar je mag horen dat er in een belendend droomhuis tegelijkertijd ook wat gaande is”, aldus Merkx.

Aan het slot van de voorstelling moet de waaier van ’bruisende ideeën, idée-fixe en absurde dromen’ tot verstilling komen. Moniek Merkx: „Dan moet de toeschouwer zelf over ’paradiso’ gaan associëren. Als royale feestelijke ervaring. Als illusie, als fantastische illusie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden