'Als domineeszoon moest je altijd beter zijn'

Duizend domineeskinderen verzamelden zich zaterdag in de Amsterdamse Nieuwe Kerk voor de presentatie van een onderzoek naar deze uitstervende bevolkingsgroep.

AMSTERDAM - Kwart voor tien. 'Kaartjes gevraagd', staat op het gifgroene bordje dat Douwe Visser voor zich houdt. Als was het een popconcert. Een toegangsbewijs had hij niet weten te bemachtigen. De man is nu op de bonnefooi uit Harderwijk gekomen. Voor een kaartje wil hij niet méér dan de vastgestelde prijs betalen. ,,Ik blijf een domineeszoon. Maar dat zal wel veranderen als ik écht niet naar binnen kan. Dan ga ik toch eens kijken of het via een zijdeur lukt.''

De kerk zit vol (en ook Douwe Visser is binnen). De dag kan beginnen, met enkele anekdotes.

Domineeszoon Harmen Siezen loopt met een microfoon door de zaal. Na ruim dertig jaar journaallezen heeft hij de ernst van zich afgegooid. Hij vertelt over een tijd waarin het geestelijke inkomen van het domineesgezin het financiële verre oversteeg. Echt werken deden predikanten in de ogen van velen niet. Toen Siezens vader een keer aan het schoffelen was in de voortuin, zei een passerende boer: ,,Zo dominee, ook eens aan het werk?''

Freek de Jonge vertelt over de paasmorgen uit zijn jeugd toen ze al om zeven uur op het kerkplein waren voor een viering. Terwijl de gemeente zong, schoof een raampje open. Dwars door het gezang heen, schalmde over het kerkplein Rock Around the Clock, de opstandige hit van Bill Haley. Toen wist Freek wat hij moest doen: ,,Ik heb gekozen voor Rock Around the Clock.''

,,Naar buiten toe was mijn vader een nette dominee'', zegt Jan Terlouw, D66-politicus en schrijver. ,,Binnenshuis spotte hij met bijna alles. Als we rotjes hadden afgestoken kwam de politie en werden we ter verantwoording geroepen. Als de politie weg was, lachten we ons suf.''

Geert Mak: ,,Als domineeszoon moest je altijd beter zijn, maar je moest niet hovaardig worden. Kennen jullie dat woord nog?''

Een vrouw uit de zaal vertelt hoe ze haar vader had gevraagd om toch vooral te knipogen tijdens de preek. Wist ze tenminste dat die bijna godgelijke man toch ook haar feilbare papa was.

,,Wij speelden op zondag spierpiemelnaakt in de tuin'', vertelt een andere vrouw. ,,Onze buurjongens, die op zondag alleen naar buiten mochten komen om de kippen te voeren, bleven aan de grond genageld staan bij het zien van vrouwelijk schoon van een jaar of zes.''

VERVOLG OP PAGINA 10

Het kind van de dominee

VERVOLG VAN PAGINA 1

'Hoezo braaf? Fatsoen is juist rebels!'

Hijme Stoffels doet verslag van zijn onderzoek onder domineeskinderen. Vooral dat ene pastoriekind dat géén leerkracht, arts of journalist werd, maar barkeepster zorgt voor veel hilariteit. In de pauze zegt Adatine van Heesen (37): ,,Ik heb er zelf nog heel even aan gedacht dominee te worden. Uiteindelijk ben ik antropologie gaan studeren. Ik kreeg een bijbaantje als barkeepster, en zo ben ik het vak ingerold.''

Ds. Tjipke Postma (61) diende jarenlang de doopsgezinde gemeente van het Zeeuwse Aardenburg. Hij stoot zijn dochter Linda aan. Het klopt, wat daar op het podium wordt gezegd: ook al gaan domineeskinderen niet meer de kerk, in hun leven staan veel waarden van vroeger centraal.

Linda, nu communicatieadviseur in Amsterdam, kon op haar achttiende kiezen of ze gedoopt wilde worden. Zij koos voor een leven buiten de kerk. Haar vader vindt dat niet erg. ,,Dat is de consequentie als je ze vrijlaat om te kiezen.'' En wat vonden de gemeenteleden? ,,Ik behoor tot een generatie die hun kinderen massaal de kerk zag verlaten. Omdat mijn dochter een van de velen was, werd het wel geaccepteerd.''

Kinderen die de kerk verlaten, krijgen er soms tegen hun dertigste weer belangstelling voor, weet vader Postma. Ze willen zelfs wel eens terugkeren. De gesprekken tussen vader en dochter worden de laatste tijd 'steeds interessanter'. ,,Mijn dochter is nu negenentwintig. Wie weet wat ze gaat doen.'' Linda lacht.

De ochtend eindigt in, hoe kan het anders, orgelmuziek. De doffe geluiden van de demonstratie tegen de oorlog in Irak, buiten op de Dam, dringen de kerk binnen; ze verstoren het spel van kosterszoon Louis van Dijk. Het lijkt de bezoekers niet te deren.

***

Na de lunchpauze krijgen het jongste én het oudste aanwezige domineeskind een exemplaar aangeboden van de bundel 'Van de Kansel', verhalen over de pastorie. Van het jongste kind blijkt eindelijk eens de moeder de dominee.

Henco Zwahlen (84) is de oudste. In het lutherse gezin waarin hij opgroeide heeft hij geleerd om net als zijn vader 'met iedereen om te gaan'. ,,En dan vooral met mensen, hoe zal ik het zeggen, die net iets minder zijn dan jij. Je praat makkelijker met ze. Daar heb ik veel aan gehad in het zakenleven.'' Het geloof is al die jaren wel gebleven, maar Zwahlen gaat niet vaak meer naar de kerk. Het lopen gaat hem steeds minder goed af. ,,Het is ook niet nodig om naar de kerk te gaan. Het geloof blijft wel. Maar zo'n dag als vandaag geeft wel weer de geborgenheid die ik van vroeger ken.''

***

Het debat gaat over geweten en verantwoordelijkheidsgevoel van het kind van de dominee. Berthy Korvinus, zus van strafpleiter Cees Korvinus, windt zich op over het brave beeld dat van domineeskinderen wordt geschetst. ,,Fatsoen is niet braaf'', zegt ze. ,,Het betekent ook rebelleren. Een verzet tegen onrechtvaardigheid.''

Tineke Korvinus (65), oudste zus van de advocaat, vindt óók het beeld van de domineeskinderen wel erg benepen. Zij kent een heel ander verleden in Indonesië, waar haar gereformeerde vader werkte. ,,Achter op de Harley Davidson van een planter trokken wij de jungle in om vlinders te vangen. Die vrijheid hadden wij. Wij hoefden geen voorbeeld te zijn voor de rest omdat er verschillende religies waren. Onze vader was ook geen man die een moreel voorbeeld moest stellen. Hij was in de eerste plaats een sociaal werker. En mijn moeder deed daar ook aan mee.''

Cees Korvinus zit in het forum. Hij denkt dat het geloof 'veel goeds heeft voortgebracht', maar hij wil zich er nu van distantiëren. Het stoort hem dat gelovigen nogal eens het monopolie op moraal opeisen. Alsof andere mensen geen goed kunnen doen. En hij wil de zaal nog wel iets verklappen: ,,Er zijn ook domineeskinderen die in de gevangenis komen.''

***

Een ander debat betreft het thema 'Over God hebben we het genoeg gehad'. Anne Willem Kist, nog net baas van de Nederlandse Mededingingautoriteit: ,,Ik vind God een verleidelijk en gevaarlijk woord. Woorden als barmhartigheid en gerechtigheid zijn beter aan de praktijk te toetsen.''

Journalist Agnes Amelink: ,,Freek de Jonge zegt dat wij God hebben verloren en dat we moeten zoeken naar een manier om de resten van het christendom te bewaren. Dan zeg ik: Laten we die God eerst eens gaan zoeken.''

***

Tegen drieën staat een kaartloze domineeszoon bij het hek van het voorportaal. Kan hij er nog in? De vrouwelijke portier is onverbiddelijk. Maar kent ze dan niet, probeert hij, de gelijkenis van de vijf dwaze en vijf wijze maagden? Het bijbelse grapje helpt zelfs hier niet. ,,Dan ga ik maar de stad in.''

***

De moeder van Freek de Jonge wordt de hele dag op de hoogte gehouden. Een van zijn zussen belt haar vanuit de kerk regelmatig op. In de kerk zitten méér boodschappers die verslag moeten doen. Agaath Schneider-Drost (62) maakt aantekeningen. Na deze dag zal de familie flink bellen en discussiëren, zegt ze. Schneider mist 'de basis' die ze had in het domineesgezin van haar jeugd. Ze wil nu, met behoud van al het goede, 'een eigen weg gaan zoeken'. Anders dan de weg van haar ouders -moderner, zegt ze- maar toch ook hetzelfde.

De vader van Roeland van Mourik (20) is hervormd predikant in Huizen. ,,Ik voel me bij de kerk betrokken, wil me positief ontwikkelen en mijn geloof niet laten versloffen.'' Opgroeien in een pastorie is helemaal niet zwaar, het heeft juist veel voordelen. ,,Hoe vaak heb ik niet taart gegeten op kosten van de gemeente als mijn pa bedankt had voor een beroep?'' De ruim duizend domineeskinderen in de Nieuwe Kerk zijn niet representatief, vindt hij. ,,Als iemand uit de Gereformeerde bond het initiatief had genomen, zou er een heel ander publiek op af zijn gekomen.''

***

Het slotprogramma heeft de trekken van een liturgie. Met credo van Jacobine Geel, met psalmgezang, een indrukwekkend 'gebed' van publicist Michaël Zeeman, een collecte voor War Child, pepermunt, én met de Preek van Freek.

Hij loopt rond met een opengeslagen laptop die hij af en toe raadpleegt. De vrijmoedigheid waarmee deze dag het woordje God wordt gebruikt stemt hem verheugd. Want als er iets mis is, is het wel de taboeïsering van dat woord. Freek preekt over Abraham en Isaak, over vaders en zonen. Zoon Sjaak, een hedendaagse Isaak, dreigt met zelfmoord om de aandacht van zijn vader, de dominee, te trekken. Die grijpt niet in omdat God dat wel zal doen. ,,Ik heb niet geprobeerd'', zal Freek na afloop zeggen, ,,om mijn vader te overtreffen''.

,,Dit was de laatste keer dat je zo iets kon aantreffen in Nederland'', zegt Michaël Zeeman die sinds kort vanuit standplaats Rome verslag doet van het Italiaanse leven. De domineeszoon zag één dag een wereld die niet meer bestaat. ,,De wereld van aardige en betrouwbare mensen. Van mensen die elkaar vertrouwen. Van mensen die weten dat zelfbeheersing een voorwaarde is voor fatsoen. Aan deze mensen is de LPF voorbijgegaan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden