Als de verzoening niet vanzelf komt

Het theologisch elftal behandelt in de zomermaanden het onderwerp verzoening. Telkens komt een van de spelers aan het woord, deze keer Alja Tollefsen, anglicaans priester.

Verzoening is een grondhouding, waarmee je altijd bereid bent een conflict bij te leggen. Voor mij is het moeilijk om daarbij niet het Evangelie te betrekken. Er zijn conflicten waarbij de verzoening als vanzelf komt, zonder speciale inspanning.

Ik had een keer vreselijk ruzie met mijn broer, met wie ik een huis deelde. Ik had ongevraagd zijn kamer opgeruimd en dat nam hij niet. We gingen zo tekeer dat mijn toenmalige vriend en latere man tussen ons sprong. Ineens barstten we allebei in lachen uit. Het stelde niets voor, we konden relativeren en we waren broer en zus. Je ziet dat relativeren ook wel bij ouders en kinderen. Na een ruzie gaan ze elkaar op den duur missen, andere emoties nemen de overhand. Er ontstaat daardoor een ander perspectief.

Moeilijker zijn de conflicten waarbij de verzoening niet vanzelf komt en waarbij partijen ervoor moeten kíezen, te midden van de emoties. Daarvoor is een echte inspanning nodig. Het is wel de moeite waard. Als je bereid bent tot een verzoening, dan gaan er plotseling allerlei ramen open. Je kunt de ander weer zien als meer dan alleen maar een onderdeel van het conflict. Iemand kan je vreselijk hebben uitgescholden, maar tegelijk een liefhebbende moeder of vader zijn.

Moordenaar
Verzoening kan ver gaan. In het tijdschrift VolZin stond eens een verhaal over een moeder, die contact zocht met de moordenaar van haar dochter. Ze heeft er een boek over geschreven. Ze vindt de moord nog even erg, maar ze kan de moordenaar toch ook als een mens zien en niet alleen als een beest.

Verzoening is iets anders dan een goedmakertje. Maandag deed ik mee aan het radioprogramma 'Dit is de dag'. Een van de gasten was professor Smalhout. In 1972 stelde hij in zijn inaugurele rede 'De dood op tafel' misstanden aan de kaak in de anesthesiologie. Hij kreeg de hele medische wereld over zich heen. Collega's verketterden hem. Maar hij had wel gelijk, er gingen mensen onnodig dood en er moesten dingen veranderen. Dat is ook gebeurd.

Onlangs kreeg hij het erelidmaatschap van de Nederlandse vereniging van anesthesiologen. Toch leek hij in de radio-uitzending niet blij. Het schoot door me heen: is dit nou echte verzoening? Hadden ze verwezen naar de pijn die jaren geleden was veroorzaakt? Als je de pijn niet aanraakt, blijft hij voortbestaan.

Ik heb veel geleerd van de abdis van een klooster waar ik geregeld in retraite ga. Lang geleden was ik mikpunt van een roddelcampagne en ik klaagde mijn nood bij de abdis. "Bid voor je vijanden", zei ze. "Dat doe ik niet", zei ik. Sindsdien heb ik een ontwikkeling doorgemaakt. Ik zeg nu hetzelfde aan mijn parochianen als ze een conflict hebben, en vaak reageren ze precies zoals ik destijds. Terwijl het toch letterlijk zo in het Evangelie staat. Ik hoop dat het bij hen de aanzet is voor eenzelfde ontwikkeling als bij mijzelf. Soms zie ik dat het meteen aanslaat. Er is dan een begin, maar je bent er nog niet, want het gevoel doet er langer over dan het verstand.

Assertiviteit
De bereidheid tot verzoening moet er zijn, eerder bereik je niets als je in een conflict wil bemiddelen. De vraag aan mensen of ze voor hun vijanden willen bidden, is voor mij een test. De reacties maken duidelijk of verzoening mogelijk is.

Mensen leren niet hoe ze zich kunnen verzoenen. De maatschappij vindt assertiviteit belangrijker. Maar vaak is het juist goed om je in te houden. Een vriendin maakte na het overlijden van mijn man met de beste bedoelingen een ongelukkige opmerking, die me bleef achtervolgen. Op zeker moment heb ik het er bij haar uitgeflapt. Ik had meteen spijt toen ik zag hoe hard dat bij haar aankwam. In zo'n geval schiet assertiviteit haar doel voorbij.

E-mail is een gevaarlijke vorm van communicatie. De verzachtende toon gaat in een e-mail verloren. Vraag altijd, ook in e-mails: 'Wat bedoel je?'. Ga er niet automatisch vanuit dat iets rot bedoeld is. Wantrouwen kan je blind maken voor een andere, positieve uitleg van een gebeurtenis, opmerking of situatie.

In de cultuur van assertiviteit geldt vergeving als zwakte, terwijl het juist een teken van kracht is. Verzoening is een sociale vaardigheid die training vereist. Het gaat al fout op het schoolplein. Jantje schopt Pietje. Moeder zegt tegen Pietje: 'De volgende keer schop je hard terug'. Ze vraagt niet: 'Waarom schopte Jantje je?'. Uit tests blijkt dat kinderen vaak helemaal niet doorhebben wat ze andere kinderen aandoen. Gepeste kinderen lopen trauma's op voor hun hele leven, maar de pesters kunnen zich later niets herinneren.

Leerkrachten zitten vaak met hun handen in het haar. Ze kunnen slecht omgaan met conflicten tussen hun leerlingen. Geen wonder, als ze zelf nooit hebben geleerd hoe ze hun eigen conflicten kunnen oplossen."

theologisch elftal

Smalbrugge De Korte - Jansen - Kalsky Leegte - Van Vlastuin - Klapheck Tollefsen - Van der Graaf Borgman - Nissen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden