Als de politieke appel ver van de boom valt

discussie | VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg gaat vandaag in discussie over 'Palm Springs', een toneelstuk over politieke tegenstellingen binnen één familie. Hij spreekt uit ervaring, als kind van PvdA'ers.

Pieter Duisenberg vertelt het met smaak. Hoe de monden van de PvdA'ers openvielen toen hij bij een coalitie-overleg kwam aanzetten met een exemplaar van Rood, het ledenblad van de Partij van de Arbeid. Dat nummer over onderwijs - zijn specialisme - had hij gekregen van zijn moeder. Zij is al meer dan een halve eeuw lid van de PvdA en zij voorziet hem van informatie die ze relevant vindt voor hem, en waarvan ze zeker weet dat hij die niet vanzelf krijgt. Want Pieter is Kamerlid voor de VVD. En hij blijft dat vermoedelijk; hij is de nummer 15 op de kandidatenlijst.

Zijn 81-jarige moeder: "Ja, ik stem wel op Pieter. Ik vind het leuk dat hij in de Kamer zit. Ik heb het gevoel dat hij een goede invloed heeft op de Kamer, hij heeft goede ideeën." Maar bij andere dan de landelijke verkiezingen, stemt ze altijd PvdA. Geen twijfel aan. En, eerlijk is eerlijk, ze zou haar eigen zoon passeren als de VVD in zee ging met de PVV. Van extremen moet ze niets hebben, daar ligt de grens van haar familiaire loyaliteit met de liberalen.

Moeder en zoon zitten op deze vroege woensdagochtend aan de eettafel in haar met boeken gevulde Haagse appartement. Zij is opgegroeid in een rood nest, ze studeerde sociale geografie, noemt zichzelf geëmancipeerd maar niet feministisch, ze is lid van de remonstrantse kerk. Ze trouwde met PvdA'er Wim Duisenberg, minister van financiën in het kabinet-Den Uyl. Na haar scheiding voert ze haar eigen naam, Tine Stelling.

Pieter, de jongste van drie kinderen, is econoom. Hij werkte onder meer bij Shell en energiebedrijf Eneco, in de Tweede Kamer voert hij het woord over onderwijs en financiën. Hij is getrouwd en heeft drie kinderen, hij is aangesloten bij een evangelische gemeenschap. Het 49-jarige Kamerlid woont in Den Haag en is vanochtend op de fiets.

"Hier aan deze tafel zitten we vrijwel elke zondagavond", zegt Pieter Duisenberg. "Mijn moeder heeft alle krantenknipsels van de week erbij, vooral op het gebied van onderwijs en financiën. We praten over wat er speelt, en ik krijg een politiek boodschappenlijstje mee." Wat daarop staat varieert, van de opdracht de blauwe belastingenveloppe te redden - wat is gelukt - tot het 'beklemmende' vraagstuk van het voltooid leven. Haar opvatting daarover, dat stervenshulp niet te makkelijk moet worden, heeft Duisenberg gebruikt in de discussie hierover in de VVD-fractie.

Vooroordelen

Aanleiding voor het gesprek over verschillende politieke voorkeuren binnen één familie, is het toneelstuk 'Palm Springs', dat te zien is in theater DeLaMar in Amsterdam. Dit van oorsprong Amerikaanse stuk gaat over een gezin dat politiek hopeloos verdeeld is. De ouders zijn felle Republikeinen, dochter woont in New York en is heel progressief en links. De discussies tussen hen hangen aan elkaar van wederzijdse vooroordelen en, vooral, hatelijkheden.

Vanmiddag is er in debatcentrum De Balie een bijeenkomst naar aanleiding van het stuk. Er worden enkele scènes gespeeld en Duisenberg debatteert met regisseur Antoine Uitdehaag over politieke tegenstellingen binnen familiebanden, en over de invloed van de opvoeding op politieke voorkeuren.

Aan de Haagse eetkamertafel is het geen Palm Springs, hoogstens zijn er goedmoedige stekeligheden. Bij voorbeeld als Stelling op de vraag of ze begrijpt dat haar zoon bij de VVD zit, zegt: "Begrijpen? Nee, ik accepteer het." "Kom, kom, nou moet je niet zo stoer doen", zegt haar zoon. "We zijn het op veel punten eens."

Ja, dat is zo, zegt zijn moeder. In de jaren vijftig, toen zij lid werd van de PvdA, stonden PvdA en VVD lijnrecht tegenover elkaar. In 2012 vormden ze voor het eerst een kabinet dat bestond uit louter deze twee partijen. "De afgelopen vier jaar hebben we een knappe klus geklaard", zegt het Kamerlid Duisenberg. "Ik heb uitstekend samengewerkt. Maximale meningsverschillen en maximaal vertrouwen, zo zei Diederik Samsom het bij zijn afscheid." Zijn moeder knikt instemmend. "Ja, dat ondersteun ik graag."

Aanvankelijk leek het erop dat Duisenberg het politieke familiespoor zou volgen. Toen hij het huis uitging om in Rotterdam economie te gaan studeren, werd hij lid van de PvdA. "Dat was geen automatisme, maar ik had die keuze toch wel van huis uit meegekregen."

Eenmaal aan het werk en in Australië beland, kwam hij erachter dat de manier waarop de PvdA problemen aanvliegt, toch niet de zijne is. De dynamiek in Australië sprak hem aan, hij vond de samenleving er prettig: "Australië gaat uit van eigen verantwoordelijkheid, mensen zetten er de schouders onder en er is respect voor andere culturen."

Zijn lidmaatschap van de PvdA had hij toen al opgezegd. "Dat ik bij de PvdA zat was echt een foutje", zegt hij. "Als ik nu de PvdA zie, denk ik: ik ben blij dat ik daar niet ben gebleven. Het is daar veel te somber." Zijn moeder reageert direct: "Dat vind ik wel een beetje denigrerend, wat je daar zegt over de PvdA."

Zelf denkt ze met plezier terug aan de leuke mensen die ze in de partij tegenkwam. En ze heeft trouwens ook grote waardering voor Samsom - ze verkoos hem bij de interne lijsttrekkersverkiezing boven Asscher.

De combinatie van vrijheid en verantwoordelijkheid die hij van huis uit meekreeg, leidde Duisenberg naar de VVD. Als kind moest hij ook weleens spelen met een jongetje dat geen vriendjes had, als volwassene was hij naast zijn werk actief in bewonersorganisaties. "Wij kregen ruimte om ons te ontwikkelen, we leerden dat we zelf verantwoordelijkheid moesten nemen en dat we moesten omzien naar een ander", omschrijft hij zijn opvoeding. "Je kunt daar geen merk op plakken, maar ik zie dat wel bij de VVD. We doen wat sociaal-economisch verantwoord is, we gaan uit van de kracht van mensen, maar er mag niemand door het ijs zakken."

Zijn ouders namen het hem niet kwalijk dat hij overliep naar de partij die vroeger de aartsvijand van de socialisten was. Zijn inmiddels overleden vader vond het prima, zegt hij. Van Wim Duisenberg - econoom, minister, Kamerlid en bankier - leerde hij dat politiek vooral samenwerken is, liefst in een informele setting. Zijn moeder had er evenmin moeite mee dat hij koos voor de liberalen. Ze ziet de VVD en de PvdA als middenpartijen, die onderling niet eens zo heel veel verschillen.

Al is het uitgangspunt niet altijd gelijk. Haar zoon recht aankijkend, zegt ze: "Jullie beseffen te weinig dat niet iedereen dezelfde mogelijkheden en kennis heeft. Niet iedereen kan arts worden. Jij denkt soms te makkelijk dat iedereen kan wat jij kan. Niet iedereen kan zijn eigen straatje recht maken. Dat hangt niet alleen met hersens samen, maar ook met toeval, of met omstandigheden. Jullie zitten me iets te veel op de zelfstandigheid."

"Ik ga er niet vanuit dat iedereen hetzelfde kan", repliceert de zoon. "Maar wij gaan wel iets meer uit van de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Die moet je aanspreken, daar zit kracht. Maar er mag niemand door het ijs zakken. De vraag is wanneer je dat punt eerder bereikt, als je meer de nadruk legt op zelfstandigheid, of als je daar eerder van afstapt." "We zijn het in elk geval eens dat discussiëren nodig is", zegt Stelling, die zou wensen dat politici dat ook meer deden, in plaats van elkaar zwart maken.

Betrokkenheid

Zij heeft inmiddels niet alleen een zoon, maar ook een kleindochter bij de VVD: de 17-jarige dochter van Pieter. Dat kwam zo: ter voorbereiding op zijn Kamerlidmaatschap leerde Duisenberg in 2012 het verkiezingsprogramma uit zijn hoofd. Op vakantie in de Pyreneeën overhoorde zijn dochter hem, en ze zag het ene na het andere punt waar ze helemaal achter stond. Ze is actief op school, ze organiseerde paarse vrijdag - voor openheid over homoseksualiteit - ze brengt de blaadjes van de kerk rond. "Dat moeten ze, ook als ze er geen zin in hebben", zegt haar vader, die op die manier de betrokkenheid bij de samenleving die hij thuis meekreeg, wil doorgeven.

En ze is lid van de VVD. Haar oma hoort het allemaal met gepaste trots aan. Ze brengt nog even Pieters jeugdige flirt met de PvdA in herinnering. En plagerig zegt ze: "Misschien wordt zij nog wel lid van de PvdA!"

meningsverschillen op het toneel

'Palm Springs' is een van oorsprong Amerikaans stuk, geschreven door Jon Robin Baitz. Het speelt in 2004, tegen de achtergrond van de oorlog in Irak. De Amerikaanse interventie is een bron van politieke meningsverschillen, ook binnen de familie Wyeth. De linkse dochter denkt totaal anders dan haar Republikeinse ouders. Antoine Uitdehaag heeft het bewerkt voor het DeLaMar-theater, waar hij artistiek leider is.

De try-out was twee dagen na de Amerikaanse verkiezingen. Het DeLaMar-theater organiseert er een aantal bijeenkomsten omheen. Circa 150 politici zagen de voorstelling al begin december. Vanmiddag is er een debat over in De Balie, met regisseur Uitdehaag en Kamerlid Pieter Duisenberg. Tjitske Reidinga (dochter), Han Kerckhoffs (vader) en Geert de Jong (moeder) spelen enkele scènes uit Palm Springs, dat tot 22 januari te zien is in het DeLaMar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden