Als de liefde een ziekte zou zijn

interview | Hanna Bervoets (1984) wordt gerekend tot de grote talenten van de Nederlandse literatuur. Haar vierde roman 'Efter' bevestigt haar aanleg voor het ontrafelen van sociale processen.

Hanna Bervoets schrijft boeken die opvallen door een originele aanpak. Zo gaat 'Lieve Céline' (2011) over een laagbegaafde vrouw uit Amsterdam-Noord die brieven schrijft aan haar idool, de Canadese zangeres Céline Dion. En in 'Alles wat er was' (2013) beschrijft ze hoe acht mensen tot elkaar zijn veroordeeld, als ze opgesloten raken in een schoolgebouw. Wat is dan ineens de betekenis van liefde, loyaliteit en vriendschap?

Inmiddels is Bervoets' vierde boek verschenen. In de toekomstroman 'Efter' wordt verliefdheid door wetenschappers beschouwd als een psychische aandoening. Dat opent perspectieven voor de farmaceutische industrie en dwingt de personages en de lezer om opnieuw na te denken over wat we ons wijsmaken als het om vriendschap en liefde gaat.

Is het denkbaar dat verliefdheid op zeker moment ook daadwerkelijk als een aandoening wordt gezien?

"Om de zoveel jaar verschijnt er wereldwijd een boekwerk, de DSM genaamd (DSM staat voor Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, red.), waarin alle geestesziekten staan vermeld. Althans, de geestelijke afwijkingen die volgens de samenstellers - vakgroepen van wetenschappers - als aandoening worden beschouwd. Zo staat er bijvoorbeeld precies in welke symptomen iemand moet hebben voor hij officieel de diagnose depressie, verslaving of autisme krijgt. Het is een invloedrijke catalogus; alle artsen gebruiken hem bij het stellen van diagnoses, en verzekeraars vergoeden een behandeling alleen wanneer de aandoening in de DSM staat. Dus ook voor de farmaceutische industrie is de DSM enorm belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan fabrikanten van pillen tegen ADHD. Zij hebben er baat bij dat 'hun' aandoening 'erkend' blijft, en sturen hun lobbyisten op de samenstellers van de DSM af om hen te beïnvloeden.

Opvallend is dat er in iedere nieuwe editie van de DSM aandoeningen verdwenen zijn, maar ook aandoeningen bijkomen. In de laatste gids, de DSM-5, zijn koopverslaving en seksverslaving bijvoorbeeld nieuw. Met het classificeren van geestesziekten beschrijft men dus geen objectieve werkelijkheid, men is eerder bezig een werkelijkheid te creëren.

Ik denk dat het theoretisch dus ook denkbaar is dat er ooit tegen verliefdheid wordt aangekeken als een probleem. Op dit moment is verliefdheid nog de enige geaccepteerde vorm van waanzin, maar als je het brein van iemand die verliefd is onder een scan legt, zie je delen van de hersenen oplichten die je gemakkelijk kunt uitleggen als afwijking omdat het beeld wat je ziet lijkt op dat van andere psychische aandoeningen zoals verslaving en schizofrenie. Breinscans zijn tegenwoordig bijna heilig, terwijl we niet eens goed weten wat er echt is te zien. Maar wat als bijvoorbeeld de farmaceutische industrie die scans als waarheid presenteert? Ik vond dat een interessant gedachte-experiment voor dit boek."

Bestaat het eigenlijk wel, verliefdheid? Of maken we het onszelf wijs?

"Ja, nou ja....Er gebeurt wel iets. Je gaat je anders gedragen, je voelt je wel echt fundamenteel anders en meestal ook maar bij één persoon. Het is een biochemisch verhaal, maar ook een gevoel. Alleen: hoe interpreteer je dat gevoel? Wanneer het negatief is, bijvoorbeeld omdat de liefde onbeantwoord blijft, denk ik dat mensen best graag een label opgeplakt zouden krijgen. 'Liefdesverdriet' klinkt wat ordinair, maar LAD, Love Addiction Disorder, zoals verliefdheid in mijn boek genoemd wordt, klinkt al sterker. Daarmee kan iemand zeggen; ik heb LAD, ik ben ziek, en ik kan daar niets aan doen. Het probleem ligt dan plots buiten hemzelf."

In het boek is Efter een pil, die verliefdheid stuurt. Stel dat er een pil als Efter bestond, wat zou dat voor effect hebben?

"Je kan er dan voor kiezen een eind te maken aan je verliefdheid. Dat kan fijn zijn wanneer je verliefd bent op iemand die al een ander heeft, of iemand die niet goed voor je is. En er zullen een aantal personen heel rijk van gaan worden. Toch vraag ik me af of we zo'n pil wel zouden gaan slikken. Wie écht van zijn verliefdheid af wil, kan er ook voor kiezen zijn object van affectie niet meer te zien. Maar ik merk: dat doen ongelukkig verliefden zelden. Je wéét dat je verliefd bent, verslaafd aan een ander, maar toch blijf je die ander opzoeken.

De naam Efter heb ik gebaseerd op ever after, wat zoiets betekent als: ze leven nog lang en gelukkig. Ik probeer te spelen met het gegeven van een sprookje waar we in geloven."

In het boek spelen de Seos en de Toad een belangrijke rol. Een soort tablet en smartwatch. Is dat ook iets wat je wilde aanstippen? Onze afhankelijkheid en verslaving aan techniek?

"Het is geen kritiek, ik beschrijf een gegeven. Ik ben zelf niet zo gevoelig voor smartphones en dergelijke, maar ik ben er ook niet tegen. Ik vind het wel intrigerend hoe snel die technologische termen veranderen. Als ik zeven jaar geleden een artikel van nu zou lezen over smartphones of computers zou ik veel termen niet begrijpen. Daarom leg ik in Efter woorden als Toad en Seos ook niet uit."

Het literaire tijdschrift Das Magazin ziet jou als een van de tien grote Nederlandse schrijvers van de toekomst. Hoe zie jij dat zelf?

"Het is een eer. Het is waardering en dat is voor een schrijver altijd prettig. Toch ben ik niet zo bezig met wat anderen vinden, ik wil vooral mezelf verbeteren."

Je schrijft ook columns (VK Magazine), je schreef het toneelstuk ROES en het filmscenario van 'Bowy is binnen'. Wat voel je je vooral?

"Zeker nu zijn die kruisbestuivingen een vanzelfsprekendheid. Ik kan me dus voorstellen dat ik verschillende dingen blijf doen. Maar ik voel me in de eerste plaats schrijver. Dat is helemaal verweven met wie ik ben, net als mijn geslacht, geaardheid of geboortestad. Mensen proberen dat vaak los te koppelen. Zo van: Ach, het is gewoon mijn baan. Maar dat is het niet voor mij. Het gaat ook 's avonds door, als ik televisie zit te kijken. Dan ga ik er heel erg op letten hoe de verhaalstructuur van een serie in elkaar zit. Het komt nooit voor dat ik langer dan drie dagen niet schrijf. Er moet ook altijd een pen in de buurt zijn.

Je hebt van die formules waaraan je je identiteit kunt aflezen en bij mij zou dan op 1 staan: boek, schrijver. En dán pas: vrouw, Amsterdam enzovoort."

Zeker is dat je een antenne hebt voor prikkelende literaire invalshoeken. Eis je van jezelf dat je onderwerpen en je aanpak anders dan anders moeten zijn?

"Het is niet mijn doel om van anderen af te wijken. Als ik op een onderwerp stuit dan moet het voor mij aan twee voorwaarden voldoen: wil ik dit oprecht onderzoeken? In het geval van Efter was het dat nieuwe wereldbeeld. De andere voorwaarde is: wil ik met dit onderwerp een jaar lang volop bezig zijn? En ik hou heel veel van structuur, dat is die bèta-kant van mij. Ik denk alles op een wiskunde-achtige manier uit. Ik begin niet eerder met schrijven voor ik de zekerheid heb dat het plot staat: dat is dan het geraamte. Afwisseling is ook belangrijk. Efter is een negenstemmige roman geworden, dus het volgende boek zal ik waarschijnlijk weer vanuit een ik-figuur schrijven."

Je lijkt vooral geïntrigeerd door existentiële vragen als: Wat is de waarde van liefde en vriendschap?

"Ik geloof niet dat ik in de eerste plaats geïnteresseerd ben in de waarde van liefde en vriendschap, maar aan welke interpretatie we er aan geven. Het gaat mij er niet zo om wat waar is en wat oprecht is, want ik geloof niet zo in die termen. Ik bedoel: alles wat iemand doet is waar en oprecht, want alles komt voort uit die persoon. Bovendien doet het er niet toe wat waar is, het doet ertoe wat we gelóven dat waar is: dat geloof heeft uiteindelijk de meeste gevolgen. Daarnaast probeer ik sociale dynamiek te ontrafelen. Als je mijn thematiek al een label wil geven dan zou het misschien zoiets zijn als: begrip kweken voor de motivaties van anderen."

Efter. Hanna Bervoets. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam. 315 bladzijden. prijs: euro 17,99.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden