Als de dubbele dijk eenmaal klaar is, kan de zilte landbouw van start aan de Groningse kust

Ate Wijnstra (links) van het waterschap Noorderzijlvest en Matthijs Buurman van de provincie Groningen. Beeld Kees van de Veen

In de aanloop naar de verkiezingen voor de Provinciale Staten proeft Hans Marijnissen de regionale thema's. Aflevering 12 (slot): Aan de Groningse kust moet een dubbele dijk voor veiligheid, natuur en landbouw gaan zorgen.

De laatste aflevering van deze serie eindigt bij een écht streekproduct: zeekraal. Neeltje Vedder uit het Groningse Bierum wil het als het even kan zelf gaan verbouwen. Ze wil zich gaan specialiseren in 'zilte teelt', met lamsoor, maar ook met tomaten en aardbeien. "Denk niet dat deze niet smaakvol zijn", zegt ze. "Juist vanwege de zilte grond maken aardbeien en tomaten meer zoetstof aan. Ze zijn heerlijk!" Al haar zilte producten wil ze dan weer gebruiken in de tapas van haar eigen restaurant: 'Eten en Meer bij Neel en Geer'. Geer is haar man.

Vaak hebben burgers een innovatief idee en moeten zij de stroperige overheid meekrijgen om dat ook uitgevoerd te krijgen. In Groningen is het net andersom. Hier hebben de provincie en het waterschap een ingenieus plan en zoeken zij daar burgers bij. Neeltje Vedder is de eerste die zich heeft aangemeld.

Bierum ligt ten noorden van Delfzijl. Er loopt vanaf hier nog één weg een kilometer noordwaarts waar tien graafmachines aan de dijk bezig zijn. De lucht is grijs. Het regent. Aan de andere kant ligt de Eems, aan deze kant een gigantisch modderveld. Daarin staan Matthijs Buurman van de provincie en Ate Wijnstra van het waterschap Noorderzijlvest. Met tóch een zonnig plan.

"Achter de dijk ligt een oud estuarium dat meerdere geulen had, maar voor de scheepvaart is deze rivierdelta omgevormd tot één diepe geul", zegt Buurman. Die ligt weer ingeklemd tussen harde dijken. Juist hier komt een aantal problemen samen, zegt Buurman. "Het estuarium kan zijn slib niet kwijt en wordt daardoor troebel. Door dat troebele water kan er geen phytoplankton worden aangemaakt: algen die heel belangrijk zijn als voedsel voor jonge vissen." Daar blijft het niet bij. Vanwege de stijging van de zeespiegel is de dijk niet langer sterk genoeg en langs de vaargeul van de Eems is ook geen plaats om vóór de dijk extra beschermende maatregelen te nemen. Daarnaast heeft dit buitengebied tot 2050 te maken met een extra bodemdaling van 52 centimeter door de gaswinning, terwijl grote delen nu al onder zeeniveau liggen. En deze regio gaat ook nog eens gebukt onder een bevolkingskrimp van 12 procent tot 2025.

Beeld Thijs Van Dalen

Tot zo ver het slechte nieuws. Want het mooie is, voor al die problemen samen hebben Buurman en Wijnstra één oplossing: de dubbele dijk. Daarvoor hebben ze zich laten inspireren door het patroon van de oude kleidijken die dit oneindige land vroeger in kleine compartimenten indeelden. "Ruim voor de huidige dijk wordt hier op dit moment landinwaarts een tweede dijk aangelegd", zegt Buurman terwijl de armen van de graafmachines van de modder eten. "In de buitenste Eemsdijk komen twee spuien waardoor zeewater met slib gecontroleerd het gebied kan binnendringen."

Neeltje en Geer Vedder. Beeld Kees van de Veen

Zo moet de Eems weer helder worden en dat is goed voor de natuur. Binnendijks zorgt dat sediment voor een natuurlijke ophoging van het achterland. Deze slib-akker wordt 25 hectare, op de andere 30 hectare binnen de dubbele dijk kan zilte landbouw en schelpdierteelt plaatsvinden. Na verloop van tijd kunnen beide terreinen van functie wisselen. Buurman: "Nog een aardig detail: ook het verderop gelegen datacentrum van Google levert opgewarmd koelwater aan het gebied, zodat het groeiseizoen van de zilte teelt kan worden verlengd."

Het mooie is, zegt gedeputeerde Henk Staghouder (ChristenUnie) later over de telefoon, dat de aanleg van twee lagere dijken goedkoper is dan de bouw van een hele hoge. "Misschien nog belangrijker is dat er op deze manier géén belangenkwestie ontstaat tussen 'beschermde natuur' en 'economie'", zoals in dat andere estuarium de Westerschelde bij de 'ontpoldering' van de Hedwigepolder. "Zo'n controverse is altijd mijn grote angst geweest. We doorbreken hier juist barrières. Met dit project onstaat niet alleen meer veiligheid, maar ook méér natuur, landbouw en toerisme, waardoor het gebied misschien weer de moeite waard wordt om te blijven wonen, waardoor de krimp afneemt."

Een mooi project van twee ambtenaren van verschillende overheidsorganen: het Waterschap en de provincie. Nu zoeken ze nog de boeren die het zilte land willen bewerken. Neeltje Vedder van 'Eten en Meer bij Neel en Geer' wil wel, maar zij is geen boer. "Ik heb al álles over zilte teelt gelezen. Misschien kunnen we ook met boeren in de omgeving iets gemeenschappelijks opzetten, met ons restaurant als vaste afnemer." Buurman en Wijnstra zoeken ook nog investeerders van buiten. Wie zilte plannen heeft, mag bellen.

Gaswinning beheerst de Groninger politiek

In de Groningse Provinciale Staten is de PvdA met 6 zetels de tweede partij, maar deze maakt geen deel uit van het bestuur. Gedeputeerde Staten worden gevormd door de SP (8 zetels) en het CDA (5), aangevuld met D66 (4), Groenlinks (3) en Christen Unie (4). De gaswinning en aardbevingen beheersen de politiek. Het is de vraag of SP-gedeputeerde Eelco Eikenaar, die over dit onderwerp gaat, bij de verkiezingen wordt beloond of bestraft.

Lees meer over de Provinciale Statenverkiezingen hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden