Als de dagen warmer worden is Bosnië een verschrikking

De auteur is journalist en met zijn gezin uit Sarajevo naar Nederland gevlucht.

“Als ik naar mijn akker ga om te werken kijk ik naar mijn vrouw en kinderen alsof ik afscheid van ze neem. Ik moet het land wel bewerken, ook al weet ik dat ik terug kan komen in een doodskist of zonder armen en benen. Ik heb geen keus. Als ik nu niet ga zaaien, creperen we straks van de honger. Er komt geen voedselhulp meer en al was die er, je wilt daar toch ook niet je hele leven afhankelijk van zijn. Ik ben nu banger dan toen ik in de oorlog als soldaat in de bunker zat. Toen wist je ongeveer wat je kon overkomen.”

Het verhaal van een boer die tot voor kort in de oorlog meevocht. Tegenwoordig sterven er in Bosnië elke maand tachtig mensen door landmijnen. Waar je ze het minst verwacht, daar zijn ze juist, ze doden en verminken op een nog gruwelijker manier dan andere wapens doen. Vooral boeren en kinderen worden er slachtoffer van. Een voorbeeld: in de omgeving van Tuzla ging een gezin, vader en moeder met hun zoon, naar hun akker. Ze waren blij dat het leven weer normaal was en ze na vier jaar oorlog weer op het land konden werken. Ze waren nauwelijks begonnen toen ze met hun handploeg op een mijn stuitten. Eerst kwam de vader in een mijnenveld terecht. De moeder en de zoon renden naar hem toe om hem te helpen en kwamen ook op een mijn terecht. Ze vielen neer en bleven liggen. Vier mannen die te hulp schoten om hen uit het veld weg te halen, werden ook slachtoffers. Resultaat: twee doden en drie zwaargewonden die hun armen en benen moeten missen.

Een ander droomde ervan terug te gaan naar het huis dat hij aan het begin van de oorlog had moeten achterlaten. Nu is dat moment gekomen. Hij denkt dat God hem gunstig gezind is, want zijn huis staat nog overeind en is onbeschadigd. Alles was eruit weggehaald, maar het stond er tenminste nog. Ongeveer tien huizen in het dorp zijn heel gebleven, alle andere zijn verbrand. Van geld dat hij in Duitsland heeft verdiend koopt hij een koe, het leven wordt weer normaal. Maar het dak moet gerepareerd worden, en onder de balken ligt het noodlot op hem te wachten. Hij verloor zijn rechterhand en kreeg scherfwonden over zijn hele lichaam.

Een onoplosbaar probleem: deze mijnen, deze koekoekseieren. Men gaat er soms zelfs toe over oude vrouwen die al een arm kwijt zijn geraakt een terrein te laten testen zonder apparaten, met alleen haar eigen lichamen. Dat vermindert het gevaar voor mensen die nog de kracht hebben om het land op te bouwen. De mensen zien geen alternatief voor deze vorm van Russische roulette. Wie vier jaar honger heeft geleden doet alles om in leven te blijven.

Ook op plaatsen waar je ze niet zou verwachten zijn mijnen verborgen. Een vrouw uit Sarajevo die naar Nederland is gevlucht liet een dochter achter die wilde blijven om voor een paar oudere familieleden te zorgen. Terwijl ze in een parkje op zoek was naar hout om vuur te maken trapte ze op een mijn en kwam om. Haar moeder ging na de oorlog naar Sarajevo om het graf van haar dochter te bezoeken. Ook daar lag een mijn verborgen: de moeder verloor haar beide benen. Ook soldaten van Ifor werden slachtoffer van de mijnen. In de buurt van Bihac raakten tien militairen zwaar gewond bij een ongeluk met een legervoertuig.

Experts schatten dat er alleen al in Bosnië zes miljoen mijnen liggen. Terwijl er in heel Bosnië maar vier miljoen mensen wonen. De mijnen zijn niet geregistreerd en werden op willekeurige plaatsen verborgen. Er worden wel mijnen opgeruimd, maar het is zo'n dure operatie - een mijn opruimen kost tussen 100 en 1000 dollar - en wie moet dat betalen?

Niet alleen Bosnië heeft met dit probleem te maken, over de hele wereld liggen mijnen in de grond verborgen. In één jaar worden ongeveer tienduizend mijnen opgeruimd, maar in de afgelopen tien jaar zijn er driehonderdduizend slachtoffers gevallen. Bovenaan de lijst staat Cambodja met tien miljoen mijnen; één op de 236 Cambodjanen mist een arm of een been. In Afghanistan zitten er tien miljoen mijnen in de grond en daar duurt de oorlog nog voort. In Angola liggen vijftien miljoen mijnen, wat neerkomt op twee mijnen per inwoner. Ook in het Golfgebied en in Zuid-Korea liggen grote aantallen.

Niet bekend

Door de nieuwe verschrikkelijke oorlogen verandert het denken over mijnen. Zo hebben gepensioneerde generaals van het Amerikaanse leger, die van Vietnam tot Angola en Koerdistan de uitwerking van mijnen hebben gezien, vorig jaar in Genève verklaard dat het leggen van mijnen - net als met biologische wapens gebeurd is - verboden moet worden. Zij willen tot het jaar 2000 een verbod. De Verenigde Staten denken er over om dit verbod desnoods eenzijdig uit te vaardigen, maar wat is het nut als andere landen niet volgen? Tot nu toe hebben maar een paar landen zich uitgesproken voor zo'n verbod, de Europese Unie, de Verenigde Staten, Japan. De meeste landen willen doorgaan met mijnen. Komt zo'n wereldwijd verbod er niet, dan willen de VS en Europa andere landen verplichten om in hun mijnen metaal te gebruiken zodat ze dan met een metaaldetector op te sporen zijn. Of er zouden mijnen gebruikt moeten worden die na verloop van tijd zichzelf opblazen.

Een cynische gedachte: als er niets gebeurt om de mijnen op te ruimen, zal er altijd een groot aantal in de grond blijven, eenvoudig omdat er niet genoeg mensen zijn om te worden opgeblazen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden