Als beeldwrijver door middeleeuws Zutphen

Met de 'Hanzekoffer' voor kinderen onder de arm stappen we in het bruisende vijftiende-eeuwse Zutphen. Neem de stadswandeling en de beide themaroutes (Vesting- en Hofjeswandeling) mee bij de VVV aan de Groenmarkt (05750-19355; za.-middag en zo. gesloten) om (nog) meer te zien, of vraag om een levende gids (min. 35 gulden). Zutphen heeft treinverbindingen met Arnhem, Apeldoorn en Enschede. De hier beschreven wandeling duurt ongeveer 2,5 uur.

De geur van de aangevoerde waren vermengt zich met de weeë stank van de huiden die liggen te drogen bij de leerlooierijen, zodat het nauwelijks meer opvalt dat de mensen om ons heen ook niet al te fris ruiken. De kooplieden bijvoorbeeld, die zaken doen met de andere Hanzesteden - Deventer, Harderwijk en Elburg, en de vele geestelijken uit het Dominicanerklooster en de vrouwenconventen. Op marktdagen komen daar dan nog eens de boeren van buiten bij en de marskramers. En heel af en toe dringt de graaf van Gelre met zijn gevolg door het drukke gedoe, op weg naar zijn huis aan het 's Gravenhof.

De verplaatsing in de tijd kost wat voorstellingsvermogen. De machtige Berkel is ineengeschrompeld tot een onbevaarbare sloot en de watermolens langs de stroom hebben plaatsgemaakt voor een cafetaria. De paard-en-wagens waar we op drukke punten voor gewaarschuwd worden, zijn natuurlijk al lang vervangen door rondrijdend blik. En het gezellige geroezemoes in de straatjes van het centrum wordt tegenwoordig krachtig ondersteund door muziek uit luidsprekers.

Ook na de Spanjaarden, die hier huishielden tot prins Maurits in 1591 de stad bezette en Zutphen verbouwde tot een onneembare vesting, mag dan het nodige zijn verwoest, er is nog voldoende over. Bovendien kunnen we niet overal te lang bij stilstaan, want we zijn leerlingen in het gilde van de 'beeldwrijvers'. Beeldwrijvers brengen een beeld te voorschijn door een papiertje op een reliëf te leggen en met een potloodje daarover te wrijven. Gewapend met potlood en papier gaan we op zoek naar de bordjes langs de route om ons te bekwamen in het vak.

De meester legt via de cassetterecorder in de Hanzekoffer (10 gulden plus 2,50 per deelnemer) geduldig uit hoe het moet. Het begint al direct ingewikkeld met het eerste deel van een samengestelde voorstelling: een in delen gesplitst beeld. Door hetzelfde papiertje op verschillende bordjes te leggen met een telkens een deel van de voorstelling, krijg je uiteindelijke het hele beeld. Een hele klus voor kleine kinderhanden - en de tip dat het wel handig is elkaar te helpen, komt dan ook rijkelijk laat.

Onder het werken vertelt de meester wat er te zien is in zijn tijd van leven. Maar het is wel slim even de informatie bij de andere wandelroutes op te slaan. Want we zouden bijvoorbeeld zo aan de Poortersklok in de Broederenkerk voorbij lopen, die nog altijd 's avonds om tien voor tien waarschuwt voor het sluiten van de poorten. Wie er geen gehoor aan gaf, was overgeleverd aan de gevaren buiten de stadsmuren.

Ook de 'hofjes' blijven links liggen. Aan het eind van de Beekstraat ligt het Luthershofje uit 1850, boven de ingang de zwaan - het symbool van Luther. Meer in het centrum is het hofje van Borro, de kanunnik die zijn woonhuis in 1320 naliet aan de stad voor de verzorging van bejaarde zieken en armen (destijds mensen van dertig jaar en ouder).

We hebben dan de prachtige ruïne van de waterpoort over de Berkel van onder en boven bekeken, en zijn langs de stadswallen op Armenhage naar de Oudewand gelopen, de grens van het oudste stadsdeel. Na de 'Schupstoel' - de meester op de band komt met een verrassende uitleg - en de toren van de zestiende-eeuwse stadsmuzikant Teunis Drogenap, lokt de Zaadmarkt met de vroegere herberg 'De Wildeman'. Daar gaat het wat rustiger toe sinds Henriette Polak er een collectie twintigste-eeuwse schilderijen uitstalde. Wie alles wil weten van het grafisch ambacht, moet naar het museum aan het Kerkhof met onder meer de vermaarde Van Bommel-verzameling van boekbindspullen.

Op het plaveisel van 's-Gravenhof, het bestuurlijk en kerkelijk centrum van de stad, zijn de fundamenten gemarkeerd van het twaalfde-eeuwse, maar verdwenen onderkomen van de graven van Gelre. Het Bourgonjebolwerk rondend, een van de zwaartepunten in Maurits' vestingwerken, wandelen we de IJsselkade op met de façade van koopmanshuizen. Die gaf Zutphen midden vorige eeuw een volledig nieuw gezicht, toen de verdedigingswerken rond de stad - overbodig geworden - mochten worden afgebroken.

Vlak bij de IJsselbrug wacht ons, beeldwrijvers, de laatste opdracht. Een bewijs van meesterschap wordt uitgereikt bij het inleveren van de koffer, plus een beloning om van te smullen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden