'Als Bach had geweten dat de marimba bestond...'

Het Bachjaar. Concerten, cd's, biografieën, balletten, toneelstukken, tentoonstellingen en curiosa - 250 jaar na zijn dood wordt de componist der componisten alom geëerd en geprezen. Aflevering 6 van een wekelijkse rubriek over alles wat met Bach te maken heeft: Bach in jazz- en slagwerkonderwijs.

Het is open dag op het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. In de hal leeft een groep jonge slagwerkers zich lachend en dansend uit met opzwepende Afrikaanse beat en gezang. Een staccato oerritme op dierenvellen en houten balkjes. Eromheen zijn wat ernstige cellisten blijven staan. Ze wiegen voorzichtig mee.

Klassiek, jazz, wereldmuziek, op het conservatorium leven diverse werelden onder één dak. Soms angstig gescheiden, soms inspireert het tot vruchtbare kruisbestuiving. Neem nu Bach. Ooit als hopeloos verouderd afgedaan, maar hier levend als nooit tevoren: zelfs buiten de klassieke wereld worden zijn composities uitgeplozen, opgevoerd, en hergebruikt.

Ook de swingende slagwerkers bezinnen zich regelmatig op de grootmeester. Ze studeren Bachs strenge suites voor clavecimbel en cello. Maar dan op marimba, een Zuid-Amerikaans xylofoon, met onder de houten latten resonerende buizen, waardoor een warme diepe klank ontstaat.

,,Als Bach had geweten dat de marimba bestond, had hij er heel veel stukken voor gecomponeerd'', zegt slagwerker Joeke Hoekstra. Bezweet van zijn Afrikaanse performance - 'dit is natuurlijk hakken' - vertelt hij over Bach op marimba: ,,Bach gebruiken we vooral voor repetities, maar ik heb ook wel eens solo opgetreden met een Bachsuite. Het spelen van Bach is compleet anders dan wat ik normaal doe. Ik kom uit de Friese fanfare-wereld. En hier speel ik veel op Afrikaanse instrumenten. Toch heeft zo'n fuga een waanzinnig metrum. Sommige musici op het conservatorium vinden dat je oude muziek alleen op oude instrumenten mag spelen. Maar alles wordt tegenwoordig toch samen geprobeerd?''

,,Bach swingt'', vindt afgestudeerd jazzpianist en componist Wolfert Brederode. Voor hem is het idee dat klassiek en jazz gescheiden werelden zijn een hardnekkig misverstand. Hij werd zelf bijvoorbeeld gedurende zijn opleiding tot jazzmusicus geïnspireerd door Bach: ,,Het studeren van klassieke muziek, zowel Bach als Debussy, is voor mij een zuiverend proces. De techniek die ik door het spelen van Bach leerde, werkt door in mijn improvisaties. Een jazzsolo gaat vaak in achtsten, net zoals een Bach-sonate. En ook Bachs contrapunt, als twee melodielijnen tegen elkaar inspelen, wordt toegepast. In de jazzwereld hebben we het zelfs over 'Bachiaanse melodielijntjes'.''

Bach wordt in het muziekonderwijs dus in uiteenlopende stijlen gebruikt. De slagwerkers doen het pas sinds enkele jaren, legt slagwerkdocent Wim Vos uit: ,,De marimba is een jong instrument en kent pas sinds kort een eigen repertoire. Daarom wil ik nu pas de rest van de muziekgeschiedenis gebruiken. De stap naar Bach is voor deze jongens heel groot. Meestal kennen ze geen klassieke muziek, ze komen uit een drumband of popgroep. De intellectuele rijkdom van Bach vind ik heel goed voor het polyfoon denken van slagwerkers. En zijn muziek lijkt voor de marimba gemaakt. Sommige slagwerkers willen er zelfs meer mee gaan doen. Er ontstaan dan hele verrassende dingen.''

Maar zowel slagwerker Vos als jazzmusicus Brederode zijn geen voorstander van verregaande cross-over. Ze blijven bij de authentieke Bach-compositie. Als een collega-docent aan Vos de cd 'Bach goes Africa' laat zien, krimpt Vos ineen: ,,Tenenkrommend'', roept hij. ,,Dat is dan weer zo ver gezocht. Bach-choralen uitgevoerd in Afrikaanse zangstijl. En dan sturen ze het naar ons op, omdat wij zowel aan Afrikaanse muziek als aan Bach doen.''

Brederode: ,,Jazzpianist Oscar Peterson combineerde hele delen uit Bach met eigen improvisaties. Ik wil dat niet. Bach is al zo volledig, zo af. Een improvisatie kan denk ik weinig toevoegen. Maar als ik een harmonie mooi vind, dan kan dat later terugkomen in mijn jazzcomposities. Het is eerder integreren dan citeren: Bach voedt mijn eigen muziek.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden