Als avontuur is house voorbij

ROTTERDAM - Naar beukende house-beats zal de bezoeker van Streetwise tevergeefs zoeken. De tentoonstelling over tien jaar Nederlandse house-cultuur in de Kunsthal in Rotterdam is vooral een visueel spektakel. Dus geen beats per minute, maar wel flyers zover het oog strekt en een woud van boa's.

“We wilden geen 'leuke' expositie over house maken. Het is natuurlijk wel een leuke tentoonstelling. Maar het is vooral een serieuze benadering van tien jaar jongerencultuur. We benaderen house als cultureel fenomeen, net zoals je bijvoorbeeld het kubisme zou benaderen”, legt Wim Pijbes uit.

Wat de house-cultuur volgens de adjunct-directeur van de Kunsthal zo boeiend maakt, is dat house een zeer rijke beeldcultuur heeft. “House heeft in de afgelopen tien jaar heel veel interessant visueel materiaal opgeleverd: flyers, kleding, foto's, video. Toch wordt house door de officiële kunstwereld genegeerd. De moderne kunstmusea hebben een introverte benadering van kunst. Ze staan los van wat er echt aan de hand is. Moderne kunst is voor hen bijna een godsdienst geworden. House trekt zich daar niets van aan. De house-cultuur is heel eclectisch en geeft nieuwe betekenis aan begrippen als vorm en inhoud. In de house wordt gezapt en gejat bij het leven. Van Griekse goden tot Disney-figuren, alles wordt geplunderd. Bovendien werken de house-artiesten met de hulpmiddelen van deze tijd. De nieuwe mogelijkheden die digitaal beeld en geluid bieden worden maximaal benut. Denk maar aan de samples. In de begintijd van house kwam je de gilletjes van James Brown overal tegen. Of denk aan Eboman, die voor zijn video's commercials met zwart/wit westerns vermengt.”

In de expositie wordt de house-cultuur onder meer geschetst aan de hand van flyers. De 1 200 party-aankondigingen laten een duidelijke ontwikkeling zien. Van de eenvoudige fotokopieën van eind jaren tachtig tot de grafisch hoogstaande flyers van nu, waarbij de vormgeving aangeeft om wat voor soort party het gaat: rave, techno of ambient. Ook de kleding van de house-scene komt op Streetwise aan bod. Op de foto's van Cleo Campert en Gerard Wessel is te zien hoe in de begintijd van de house de new wave nog naijlt in de kleding van de party-gangers. Al snel ontwikkelt de house-wereld echter een eigen stijl. Pijbes: “Het verschil tussen boven- en onderkleding, couture en confectie valt weg. Je kunt een duur Chanel-shirt dragen op een broek van de dump.”

De sfeer van de house-cultuur wordt in de Kunsthal in vier stijlkabinetten tot leven geroepen. Bij Ted Langenbach en Sis Josip kan de bezoeker in een decor van enorme opblaas-elementen naar video's van dansende party-gangers kijken. En daarna bijkomen in de wollige witte chill-out room van Micha Klein. Styliste en fotografe Isis Vaandrager herschiep voor Streetwise haar woonkamer, compleet met foto-dagboek van tien jaar house. Ruud van der Peijl tekende tenslotte voor wat Pijbes een 'beklemmende disco-ervaring' noemt. Via een woud aan zwarte boa's betreedt de bezoeker het kabinet, waar de grootste spiegelbol ter wereld draait, de vloer bezaaid is met nep-cocaine en 'No limit' van 2 Unlimited eindeloos doorloeit.

Het belangrijkste onderdeel van de house, de muziek, liet zich niet in de expositie onderbrengen. Daarom vroeg de Kunsthal muzikant en journalist Gert van Veen een cd samen te stellen, met en overzicht van tien jaar house-muziek in Nederland. Van Veen selecteerde voor de dubbel-cd 44 niet-commerciële house-tracks van eigen bodem, beginnend bij 'Pay the piper' van A-men uit 1989 en eindigend bij de big beats van Junkie XL. “De eerste museale catalogus op audio-cd”, stelt Pijbes trots vast.

Natuurlijk ontbreekt op de compilatie ook Fierce Ruling Diva niet, de formatie van house-pioniers Jeroen Flamman en Abraxas. De Amsterdamse Flamman (34) was van huis uit hardrock-fan, tot hij in 1988 tijdens een verblijf in New York gegrepen werd door de house. Eenmaal terug in Nederland begon Flamman house-parties te organiseren en bracht samen met Abraxas in de zomer van 1989 zijn eerste house-plaat uit. De nummers van Fierce Ruling Diva werden op alle dansvloeren van de wereld gedraaid. “Fierce Ruling Diva bracht ons internationale bekendheid en betekende voor mij altijd veel gratis reizen”, blikt Flamman terug.

De commerciële doorbraak voor Flamman en Abraxas kwam pas toen het duo onder de naam Party Animals hardcore ging maken voor de gabber-scene. Werden de Fierce Ruling Diva-singles doorgaans uitgebracht in een oplage van vijfhonderd stuks, van de Party Animals gingen maar liefst 400 000 singles over de toonbank. De muziekpers kon voor de Party Animals-hardcore echter weinig waardering opbrengen. Daarbij speelde ongetwijfeld de slechte naam die de gabbers kregen door het rechts-extremisme dat binnen de scene de kop opstak een rol. Ook Flamman erkent dat het racisme in de gabberscene “op het randje van uit de hand lopen heeft gestaan. Maar ik denk dat ik daar juist een remmende werking op heb gehad, door als dj en niet-stereotype gabber veel contact te hebben met het publiek en ook met eventuele racisten die op de parties rondliepen.” Daarnaast stond de formatie twee maal op het 'Racism beat it'-festival en bracht een nummer uit met de veelzeggende titel 'Die nazi scum'.

Van het idealisme uit de begindagen van de house is anno '98 niet veel over. Flamman denkt bijna weemoedig terug aan de eerste parties. “Zeker op de illegale feesten heerste een bijzondere sfeer. Werklozen, advocaten en krakers stonden allemaal op dezelfde dansvloer. Er was een soort idealistische gedachte dat deze muziek iedereen bij elkaar zou kunnen brengen.”

Inmiddels is de house-scene uiteengevallen in ontelbare sub-cultuurtjes en is de ooit zo verguisde muziek een commercieel trekpaard van de eerste orde. “In eerste instantie had iedereen een hekel aan house. Muziek zonder gitaren, dat vond men een ramp. Radio 3 en Oor zijn toen ook in de fout gegaan door house te negeren. Ze verloren het contact met wat er onder het publiek leefde. Nu kun je de hele nacht clubmuziek horen op Radio 538. House is nu honderd procent mainstream.”

De vercommercialisering is volgens Flamman ten koste gegaan van de originaliteit. “De parties werden vroeger georganiseerd door avonturiers. Het ging om de sfeer en de muziek. Nu gaat het om het geld en zijn de parties heel cliché-matig. De flyers, de dj's, alles is hetzelfde.”

Ook in muzikaal opzicht ziet Flamman geen belangrijke vernieuwingen meer. “De muziek is in tien jaar tijd niet zoveel veranderd. Veel house uit de begintijd wordt nu weer opnieuw uitgebracht. Met uitzondering van sommige speedgarage is er niets nieuws. Alle clubhouse is in feite een na-effect van de house. Big beats en drum 'n' bass zijn alleen maar varianten. Als je hoort hoe William Orbit de nieuwe cd van Madonna heeft geproduceerd, dat is precies zoals wij vroeger underground-platen maakten. Het wachten is op een nieuwe stroming die It-travo's, huisvrouwen en studenten zal samenbrengen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden