Als alles voorbij is komt pas het vuur

Als een gideonsbende groepen de vrienden en ouders van Theo van Gogh samen tijdens de Amsterdamse herdenkingsbijeenkomst in Hotel Arena. In de pauzes staan ze in de gang te mopperen. Het is niet hún dag, anders had Ayaan Hirsi Ali wel gesproken en was er flink gediscussieerd.

,,Denken jullie nou echt dat Theo hier blij mee was geweest? Ga met elkaar echt vurig in debat. Kan ik zeggen dat ik de Koran een kutboek vind? Ik kan dat alleen maar zeggen met gevaar voor eigen leven hier“, roept columnist Theodor Holman aan het einde van wat een debat had moeten worden vanuit een donkere hoek in de zaal.

Eindelijk komt er wat stoom, verontwaardigd gemompel en instemmend geknik. Maar dan is het allemaal al voorbij. Burgemeester Cohen krijgt het laatste woord: ,,Bij uitzondering ben ik het wel een beetje eens met Theodor. Ik vond de discussie ook te lief.“

Volgens de vrienden van Theo van Gogh is dat Cohens eigen schuld. De gemeente Amsterdam, organisator van de herdenking, wilde nu eenmaal geen polarisatie op een dag als gisteren. Amsterdam moet het trauma van de brute moord verwerken. Daarom ook mag het Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali, die overigens wel aanwezig is, haar ongemakkelijke boodschap over de islam niet verkondigen. Volgens cabaretier en vriend Hans Teeuwen onbegrijpelijk: ,,Theo is vermoord om Hirsi Ali de mond te snoeren. Zo wint Mohammed B.“, zegt hij voor het debat begint. Anneke van Gogh naast hem verzucht dat ze 'er nu echt mee stopt' om haar mening te geven. ,,Ik doe geen interviews meer; wij willen wat rust.“

Het thema verbroedering levert een matte, maar beklemmende middag op. Wat een discussie had moeten zijn, wordt een parade van mensen die om beurten vertellen over het initiatief dat zij hebben genomen om Amsterdammers nader tot elkaar te brengen: een festival tijdens de ramadan, een voetbalwedstrijd tussen Joodse en Marokkaanse jongeren, thema-avonden van ouders van de multiculturele basisschool vlakbij de moordplek.

Alleen de toespraak van schrijfster Yasmine Allas, die gisteren live op televisie werd uitgezonden, legt de vinger op de zere plek. Zij vertelt hoe blij ze was toen ze in Nederland kwam en hoe ze zich langzaam steeds ongemakkelijker is gaan voelen. ,,Als je uit een land van oorlog komt, ruik je de veenbrand eerder.“ En het afgelopen jaar werd het alleen maar erger, vindt Allas. ,,Je was Nederlander of niet. Je was een onderdrukte moslim of geen moslim. Je sprak vloeiend Nederlands of je moest de taal leren.“ (...) ,,Ik begreep er niets meer van. Alsof ik een kind ben die moet kiezen tussen haar moeder of haar vader.“ Ze sluit af met: 'Ja, ik ben een Somalische vrouw, maar ik ben ook een Nederlander. Ik ben een zwarte liberale moslimvrouw. Maar bovenal ben ik Amsterdammer en daar ben ik trots op. Moge Theo in vrede rusten.“

Burgemeester Cohen, die naast de ouders van Theo van Gogh op een stoeltje op het podium zit, schiet bij die hartenkreet de tranen in de ogen. Hij moet er zelfs een grote witte zakdoek bij halen.

Johan van Gogh heeft zijn lichaam gedurende de toespraken wat van de burgemeester afgewend. Anneke van Gogh houdt haar hand op haar kin en kijkt de meeste tijd naar de vloer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden