Als albino ben je alleen van binnen zwart

Na haar bejubelde verhalenbundel 'De danskampioen en andere verhalen uit Zimbabwe' (2009) bleef het even stil rond Petina Gappah. Niet zo gek: ze heeft een fulltime baan als advocaat in Genève en voedt in haar eentje haar zoon op. Het schrijven doet ze 'erbij'.

Nu verschijnt haar debuutroman 'Het boek van Memory', waarvoor haar juridische achtergrond duidelijk een bron van inspiratie is geweest.

Memory is een jonge albino die ten onrechte vastzit voor de moord op de welgestelde blanke man bij wie ze jaren in huis heeft gewoond.

In een Zimbabwaanse gevangenis wacht ze al twee jaar op de galg. In een land waar rechters 'strengere straffen uitdelen voor het stelen van koeien dan het verkrachten van kinderen', waar je veroordeeld kunt worden zonder enig direct bewijs, is haar kans op vrijlating bijna nihil. Memory besluit haar herinneringen op te schrijven voor een Amerikaanse journaliste die onderzoek doet naar gerechtelijke dwalingen (helaas heeft de Nederlandse titel niet de mooie dubbelzinnigheid van de Engelse: 'The Book of Memory').

Wat begint als een zoektocht naar het bewijs voor haar onschuld, groeit al gauw uit tot een eerste levensbehoefte: ze schrijft om te overleven, om zin te geven aan een uitzichtloze situatie. Maar schrijven blijkt vooral een manier om beter inzicht te krijgen in haar eigen verleden. "Dat is het rare met het geheugen. Soms ga je dingen begrijpen die je onmogelijk kunt hebben geweten; je snapt ze en je herschrijft je herinnering om er een samenhangend geheel van te maken."

In haar aantekeningen volgt Memory de grillen van haar geheugen. Vaak laat ze daarbij gaten vallen: pijnlijke momenten, 'open wonden' die ze niet direct kan aanraken, duistere gebeurtenissen die ze zelf niet begrijpt. Het maakt de lezer alleen maar nieuwsgieriger.

Memory gaat terug naar haar kinderjaren in het township Mufakose. Als 'zwart kind dat alleen van binnen zwart was' gold ze daar als een buitenstaander, een vloek voor de familie.

Haar moeder sleepte haar mee naar allerlei waarzeggers om haar van haar aandoening te genezen. Het mocht niet baten. Op haar negende 'verkochten' haar ouders haar aan de blanke Lloyd Hendricks, die ervoor zorgde dat ze een goede opleiding kreeg en haar opvoedde als zijn eigen dochter.

Het zijn vooral de details die

Memory's herinneringen tot leven wekken: de verstikkende geur van kamfer, het diepe rood van de paradijsvogelbloem, de treurige grammofoonplaten die haar moeder altijd draaide.

Indrukken uit een vorig leven, die zich naadloos verweven met haar grijze bestaan in de gevangenis.

Toch houdt Gappahs proza zelfs hier iets luchtigs. Met humor en een flinke dosis cynisme wapent Memory zich tegen het onrecht. Geestig zijn vooral de anekdotes over haar excentrieke medegevangenen en de vrouwelijke cipiers, die dankbaar profiteren van de heersende corruptie.

In de tweede helft van het boek missen sommige passages diepgang: Memory's leven tussen blanken en haar relatie tot Lloyd blijven wat vlak. Maar uiteindelijk doet dit aan de roman als geheel geen afbreuk. Zo'n ode aan het geheugen verdient een groot lezerspubliek.

Petina Gappah: Het boek van Memory (The Book of Memory). Vert. Inge Kok. Atlas Contact; 304 blz. euro 24,99

(Ned. vertaling verschijnt 15/1)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden