Naschrift

Als 14-jarige was al Kim Bok-dong troostmeisje, als 86-jarige nog activiste voor misbruikslachtoffers

Kim Bok-dong in 2013. Beeld Reuters

Haar droom bleek een illusie. Liefst was ze als een vlinder uit haar cocon gekropen, beginnend aan een leven vrij van strijd. De verschrikkingen uit het verleden hielden haar echter tot de laatste adem in een nachtmerrie gevangen.

Kim Bok-dong werd net als 200.000 anderen tijdens de Tweede Wereldoorlog als seksslavin misbruikt door het Japanse leger. Troostmeisje, luidde eufemistisch haar functie. Tijdens een groot deel van haar leven ontpopte ze zich als vooraanstaande strijdster voor genoegdoening. Daarmee verbrak ze het taboe dat in Zuid-Korea lang onder schaamte lag weggestopt.

Op haar sterfbed riep ze Japan nog ter verantwoording. In 2015 zou er een 'definitieve en onomkeerbare' overeenkomst worden gesloten tussen de landen. De verontschuldiging en een donatie van amper negen miljoen dollar werden door Kim en medeactievoerders, verenigd in de Koreaanse Raad voor Gerechtigheid en Herinnering, als 'niet gemeend' afgewezen.

Vooraanstaande Japanners bleven volhouden dat er geen schriftelijke bewijzen waren van staatsgeorganiseerd misbruik. Eerder had Japan alle claims afgewimpeld, verwijzend naar een overeenkomst uit 1965, waarbij alle schade van de koloniale onderdrukking was afgekocht.

Toen Kim in 1926 werd geboren als vierde van zes dochters, lonkte ondanks de Japanse bezetting een mooie toekomst. Ze groeide op in een welvarende familie, tot op haar achtste haar vader stierf en het gezin in armoede verviel. Japanse autoriteiten dwongen haar moeder in 1941 een contract voor haar dochter te tekenen als arbeidster in een militaire kledingfabriek. Weigering werd als verraad beschouwd.

Kim was veertien toen ze als slavin terechtkwam in een geïmproviseerd legerbordeel in China. Hongkong, Maleisië, Indonesië en Singapore volgden. Tijdens haar zevendaagse 'werkweek' moest ze naar eigen zeggen op zaterdagen en zondagen meer dan 50 soldaten afwerken. "We werden erger behandeld dan beesten."

Een poging tot zelfmoord door excessief drinken van alcohol mislukte. Toen ze na tien dagen uit haar coma ontwaakte, nam ze zich voor te blijven leven om te getuigen. Bij terugkeer thuis nam ze aanvankelijk slechts haar moeder in vertrouwen. Die raakte zo overstuur dat ze overleed aan een hartaanval.

Kim begon een restaurant in Busan, trouwde, maar bleek geen kinderen te kunnen krijgen. Pas toen haar man overleed en Zuid-Korea van een militaire dictatuur een democratie werd, verbrak ze begin jaren negentig in navolging van Kim Hak-sun haar zwijgen.

Na aanvankelijke scepsis werden woensdagse demonstraties bij de Japanse ambassade in Seoul steeds massaler bezocht. Kim trok de wereld over om met lezingen aandacht te vragen, onder meer bij de Verenigde Naties.

Ze kreeg steun van de Japanner Masayoshi Matsumoto, die in de oorlog artsen assisteerde bij medisch onderzoek van seksslavinnen om geslachtsziektes te beperken. Zijn verklaring: "Onze eenheid woonde binnen muren, de vrouwen konden niet ontsnappen. Soldaten stonden voor hen in de rij. Dan maakten zij alvast hun beenwindsels en broeken los, om geen tijd te verliezen als ze aan de beurt waren. Het was alsof zij het toilet bezochten."

Herstel van de eer

Kim Bok-dong heeft altijd benadrukt dat het haar niet om geld ging. "Wij willen oprechte verontschuldigingen en juridische schadeloosstelling die bijdragen aan het herstellen van onze eer." Eerbetoon kreeg ze van de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in, die vaststelde dat haar werk "de Zuid-Koreanen de moed heeft gegeven de waarheid onder ogen te zien".

De strijd moet met het uitsterven van de getuigen doorgaan. In 2012 richtte ze daarom met Gil Won-ok The Butterfly Fund op, een fonds voor slachtoffers wereldwijd van oorlogsverkrachtingen. Alle eventuele postume compensatie van de Japanse overheid zal ten bate komen van hulpprogramma's die zijn opgezet.

De naam heeft een symbolische betekenis, aldus Kim. "Wij zouden graag zien dat de slachtoffers vrij zijn van hun schadelijke verleden - zoals een vlinder die zojuist uit zijn cocon is gekomen."

Kim Bok-dong werd op 19 april 1926 geboren in Yangsan en overleed op 28 januari 2019 in Seoul.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden