'Allochtoon' is vernederend

Beeld Censuur

Is 'allochtoon' stigmatiserend? De discussie laait weer op, nu de ombudsvrouw van de Volkskrant zaterdag voorstelde om het woord uit de berichtgeving van die krant te schrappen. De hoofdredactie van de Volkskrant neemt dat advies niet over, schreef plaatsvervangend hoofdredacteur Pieter Klok vandaag (zie kader). De Vlaamse krant De Morgen deed dat wel, al in 2012. En dat werkt, zegt hoofdredacteur An Goovaerts.

Al drie jaar is in haar krant geen allochtoon te vinden. Tenminste, niet onder die noemer. Hoofdredacteur An Goovaerts (38) van De Morgen is 'blij' met de koers die haar voorganger Wouter Verschelden inzette.

Waarom?
"Het woord is stigmatiserend en dat past niet bij een progressieve, geëngageerde krant als de onze. Daarnaast is het domweg onze journalistieke plicht mensen zo goed mogelijk te informeren."

Dat doe je met het woord 'allochtonen' niet?
"Nee. Het is makkelijk om te zeggen: 'Allochtonen hebben een probleem met integreren'. Maar over wie heb je het nu eigenlijk? Je moet mensen zo nauwkeurig mogelijk definiëren, dieper graven. 'Allochtoon' ontslaat je van denkwerk."

Was het woord lastig te vermijden?
"In het begin wel. We merkten dat het door media en politiek met achteloos gemak werd gebruikt. We betrapten onszelf er ook op. Nu gaat het makkelijker."

Welke alternatieven vonden jullie?
"Vaak was er geen alternatief nodig. Dan bleken we de vermelding van afkomst achterwege te kunnen laten. Bij misdaad bijvoorbeeld doet afkomst er vaak absoluut niet toe. Waar we etnicitiet wél relevant vonden, ontkwamen we er niet aan heel precies aan te geven uit welke groep iemand komt. De Marokkaanse gemeenschap, de Turkse."

Hoe precies is dat eigenlijk? Is 'de Marokkaanse gemeenschap' niet ook een containerbegrip?
"Je moet ergens een grens trekken. Anders kun je niks meer schrijven."

De Volkskrant wil de 'streepjes-Nederlander' invoeren. Dus 'Marokkaans-Nederlandse man' in plaats van 'Marokkaan'.
"Lijkt me prima. Wij doen dat niet, wij schrijven: 'Een man van Marokkaanse origine'. Als maar blijkt dat hij even Nederlands is als de rest."

Mag je schrijven: '90 procent van de Schilderswijk is allochtoon'?
"Bij de rellen vorige week leek mij de etnische opbouw van de wijk zeker relevant, omdat die samenhing met ervaren discriminatie. Wij zouden het dus noemen, maar schrijven: '90 procent van de wijkbewoners is van buitenlandse komaf'."

Hoezo is dat minder stigmatiserend?
"Het heeft geen negatieve lading. Ik vind: je moet je bewust zijn van het frame dat bepaalde woorden met zich meebrengen. Zo voeren we nu een discussie over het woord 'illegalen'. We willen ervan af, het is van dezelfde orde als 'allochtonen'. Te vaag. En vooral ook vernederend."

Los je met een ander etiket de problemen ook op?
"Dat is steevast de kritiek: je verandert er niks mee. Nee, natuurlijk lost dit niet alle problemen op. Maar door secuurder te schrijven, krijg je die wel scherper in het vizier. En dat helpt bij het vinden van oplossingen. De ironie is overigens dat minderheden onze koers lang niet altijd in dank afnemen. Hoe enthousiast ze aanvankelijk ook waren. Het is heel confronterend om precies benoemd te worden."

En wat vindt Trouw?

Hoofdredacteur Cees van der Laan: "Ik snap de keus van de ombudsvrouw van de Volkskrant, maar ik ben niet voor een verbod op woorden. We moeten iemands etnische achtergrond alleen aanduiden als het echt nodig is. Zelf vermijd ik daarbij het woord 'allochtoon' zo veel mogelijk. Ik vind het een vervelend woord, dat stigmatiserend kan werken. Ik spreek liever over 'migranten' of 'migrantenkinderen'. Dat heeft voor mijn gevoel niet die negatieve bijklank, het sluit mensen niet uit. Maar soms kun je het woord 'allochtoon' niet vermijden. In bepaalde discussies speelt het nu eenmaal een rol. De ruimte in de krant is bovendien beperkt, waardoor je er soms niet aan ontkomt terug te vallen op generalisaties. Dan is het wel belangrijk dat het in een goede context staat."

Stopt de Volkskrant nu wel of niet met het woord 'allochtoon?'

Zaterdag schreef de ombudsvrouw van de Volkskrant dat het woord 'allochtoon' geschrapt moest worden uit de berichtgeving. Ook moest de krant niet meer over Turken of Marokkanen schrijven, maar over Turks-Nederlandse en Marokkaans-Nederlandse mensen - de zogenoemde 'streepjes-Nederlander'. De hoofdredacteur had beloofd er werk van te maken, schreef ze.

De Volkskrant bracht het artikel dezelfde dag op Twitter en Facebook onder de aandacht met de volgende zin: 'Waarom de Volkskrant afscheid neemt van de woorden 'Marokkaan', 'Turk' en 'allochtoon'.'

Het nieuws werd overal op internet opgepikt: de Volkskrant heeft besloten het woord 'allochtoon' in de eigen berichtgeving af te schaffen. Die indruk werd nog eens versterkt door de column van Elma Drayer, maandag op pagina 2 van de Volkskrant. In de eerste zin stond dat de krant 'zal stoppen met de kwalificatie 'allochtoon' - althans in de eigen berichtgeving'. Ook Trouw nam het bericht over.

Maar dat blijkt niet te kloppen.

Vandaag schrijft plaatsvervangend hoofdredacteur Pieter Klok op de site van de Volkskrant dat de krant het woord niet afschaft. Anders dan Drayer schreef ging het niet om een plan van de krant, maar enkel om een advies van de ombudsvrouw, stelt hij. "En we nemen het advies van de Ombudsvrouw altijd zeer ter harte, maar niet zomaar over."

Toch werd de column van Drayer vandaag in de papieren editie van de Volkskrant niet gerectificeerd.

Klok geeft toe dat de Volkskrant de verwarring zélf heeft gesticht. "Dat het als nieuw beleid werd geïnterpreteerd, was onze eigen schuld", schrijft hij.

Wat doet de Volkskrant nu? "De begrippen 'allochtoon' en 'Marokkaan' gebruiken we liever niet, maar dat was al zo", schrijft Klok. "En we gaan snel in discussie over de vraag: zijn we accuraat genoeg of dragen we soms door een onnauwkeurig taalgebruik bij aan het in stand houden van vooroordelen en stereotiepen?

Hoe die discussie ook uitpakt, een verbod op het woord 'allochtoon' komt er volgens hem niet. "Wat de resultaten ook zijn, we zullen nooit doen wat het Vlaamse dagblad De Morgen deed: aankondigen dat we een bepaald woord niet meer gaan gebruiken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden