ALLOCHTONE OUDERS

Als je allochtone ouders meer betrekt bij de school van hun kinderen, gaan de prestaties van de kinderen erop vooruit. Tenminste, in het onderwijs wordt dat veel gedacht - ook al is nog niet bewezen of het wel echt waar is. In den lande wordt hard gewerkt aan meer communicatie tussen ouders en school. Bijvoorbeeld met een 'schoolcontactwerker'.

Het is oudermiddag en een Iraakse moeder, Moyda, wil weten hoe haar zoon, Miran, het er in groep zeven van afbrengt. De leerkracht vertelt het haar. Wat hij vertelt wordt vertaald door Abbas Ouali, schoolcontactwerker. Moyda knikt en maakt aantekeningen. Ze schrijft in haar eigen taal, van rechts naar links. Tenzij een onbekende term passeert - neveninstromer, of LOM. Dan schrijft ze van links naar rechts.

De opkomst is laag vanmiddag, zegt directeur Carola Peters van openbare basisschool Het Mozaiek in Malburgen-Oost, Arnhem. Veel ouders van groep zeven-kinderen zijn inmiddels bekend met het curriculum. Dat verreweg het grootste deel van de populatie in Malburgen van buitenlandse afkomst is mag geen beletsel meer heten. Sinds een kleine tien jaar zijn er in Arnhem schoolcontactwerkers zoals Ouali: voor Turken, Arabisch- en Berberssprekenden, voor Surinamers en Antillianen. Zij leggen, zoals de naam al zegt, contact tussen ouders, leerlingen en school. De schoolcontactwerker komt uit dezelfde gemeenschap als z'n doelgroep, en legt ouders uit hoe het Nederlandse onderwijs werkt. Leerkrachten doen op hem een beroep als er problemen zijn met een leerling, en hij bemiddelt bij een conflict.

Z o'n 'schoolcontactwerker' is een van de manieren waarop het Nederlandse onderwijs probeert de allochtone ouders er meer bij te betrekken. Tenslotte is dit het land waar het initiatief voor een school bij traditie door ouders wordt genomen. Weliswaar moeten ze zich daarvoor door een dikke haag bezwaren, regels en wetten heenwerken - zie de onlangs gesneefde poging (in Rotterdam) om een Islamitische middelbare school op te richten - maar in de oorspronkelijke zuilen stonden ouders en leerkrachten samen pal voor 'hun' onderwijs.

Die samenwerking wil de laatste jaren niet meer zo vlotten. Ouders zijn slechts met moeite naar een ouderanog vond te krijgen; oudercommissies kennen een formatietijd waar die van een kabinet een ommezientje bij lijkt, en er is altijd wel een vacature in de medezeggenschapsraad. En dat terwijl betrokkenheid van vaders en moeders een direct effect heeft op de prestaties van hun kinderen, zeggen onderzoekers. Als ouders weten wat hun kind op school doet, kunnen ze het bemoedigen en steunen.

'De verwachtingen van school en ouders sluiten niet bij elkaar aan', zegt Boudewijn Hogenboom van het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum (CPS). Dat werkt door in de toch al moeizame communicatie met de leerkracht. Hogenboom: 'Zeggen ze op school: Het gaat goed met uw kind, maar...' dan horen allochtonen dat 'maar' niet. Dan kan het uiteindelijke schooladvies rauw op hun dak vallen.'

Bij allochtone gezinnen is de kloof tussen school en thuis groot, maar ook Nederlanders laten het onderwijs graag over aan hen die daarvoor hebben doorgeleerd. Op de gemiddelde ouderavond komen doctorandussen en hbo-ers. Leerkrachten verstaan vaak de kunst niet om ouders met een lagere opleiding uit te leggen wat de nieuwste reken-of taalmethode behelst. Er zijn ook ouders die niet meer naar ouderavonden komen omdat er, zegt Niki, moeder van Gawaine (8) in Amsterdam-Oost, 'informatie over je wordt uitgestort zonder dat je commentaar kunt leveren, of het gaat alleen over de prestaties van je eigen kind.'

Leerkrachten in zowel basis- als voortgezet onderwijs klagen over de geringe belangstelling van ouders. Zoals wel vaker in het onderwijs gebeurt, wordt er een enorm belang aan gehecht: als Mohameds ouders zich maar vaker op school vertonen, denken ze op veel scholen, dan schieten Mohameds rapportcijfers meteen omhoog. En omgekeerd: omdat we zijn ouders zelden zien, zijn Mohameds cijfers laag. Hoewel een direct verband nog niet aangetoond, probeert bijvoorbeeld ook het ministerie van Onderwijs via video's en projectsubsidies de deelname aan medezeggenschapsraad en bestuur te bevorderen.

Van gemeentewege zijn er steeds meer oudercursussen en voor- en bijschoolse projecten voor allochtone moeders als Opstapje, Opstap en Overstap. Bovendien slaan de verzuilde ouderorganisaties de handen ineen. Onder de symbolische samentrekking 'Schouder' is een samenwerking opgezet met universitaire onderzoekers en allochtonenorganisaties. Vier keer per jaar bespreken zij de integratie van buitenlandse ouders in het onderwijs.

Peter Burgers is coördinator van het Arnhemse onderwijsachterstandsbeleid. Zijn gemeente, vertelt hij tevreden, trekt dit jaar voor het eerst ook voor schoolcontactwerk in het voortgezet onderwijs geld uit. Hoezo? Werkt het dan? 'Tja, hoe meet ik dat', zegt Burgers. 'Als de schooluitval met tien procent daalt, wil dat niet zeggen dat het door het contactwerk komt. Maar ik ben ervan overtuigd dat je de achterstand van jonge allochtone kinderen, nu ruim vijftig procent, niet kan keren zonder de inzet van mensen die de wegen kennen, contacten leggen in moskeëen en clubhuizen.'

Ouali is al acht jaar actief voor de Arnhemse basisscholen. 'Ik hoor bij de groep, al heb ik dan doorgeleerd.' Daardoor, vertelt directeur Peters van Het Mozaiek, kon hij de partijen sussen toen niet de ouders maar een broer van een leerling het rapport kwam ophalen. Dat is tegen de regels, maar Ouali kon haar uitleggen dat oudere broers en zussen in Marokkaanse gezinnen vaak een verantwoordelijke taak hebben die bijna gelijk staat aan die van de ouders. 'Daar waren we te streng in.' Een ander misverstand ging over gemengd zwemmen. Officieel mocht een Irakese van pa best naar zwemles. In de praktijk hadden zijn dochters telkens een andere smoes om niet mee te hoeven, want hij verbood het hen wel degelijk. 'Wij kwamen er niet doorheen', zegt Peters. Maar Ouali vertelde de vader dat de Profeet zelf heeft gezegd: kinderen moeten leren zwemmen, paardrijden en boogschieten. Sindsdien doen de dochters mee.

Ouali neemt niet alle krediet op zich. 'Er zijn scholen waar de directeur uit de hoogte doet, of waar leerkrachten alleen kunnen praten in onderwijsterminologie. Deze school staat open voor andere culturen, ze nemen iedereen serieus. Ouders kunnen altijd binnen lopen om iets te zeggen of te vragen.'

Buitenlandse moeders helpen in de klas met breien en haken en maken hapjes bij feestelijke gelegenheden. Het Mozaiek is de eerste Arnhemse school die allochtone leden in de ouderraad heeft. Maar de grootste triomf is het Marokkaanse vrouwelijke lid van de mezeggenschapsraad.

Ouali zit altijd bij de vergaderingen van de MR. 'Er zit een vader bij die de discussies niet echt kan volgen, maar dat hij in de raad zit, betekent veel voor zijn gemeenschap. Via hem doen ze mee op school. De Nederlandse cultuur verwacht heel veel van ouders, maar dat lukt niet als ze analfabeet zijn, zoals de meesten hier. Je kunt geen aalmoes vragen aan iemand die niets bezit, luidt een Marokkaans spreekwoord.' Peters eist inderdaad veel van de ouders. 'Als er een vader of moeder wegblijft op de bijeenkomsten over taalontwikkeling in groepen één, twee en drie wordt er meteen gebeld: waar blijft u?'

Op de Rotterdamse Asch van Wijckschool is begeleidster Anneke Volders nog in het prille begin van wat ooit ouderparticipatie moet worden. De eerste contacten gaan 'heel voorzichtig', vertelt ze. Rotterdam beschikt niet over zoiets moois als een schoolcontactwerker, het zal allemaal in het Nederlands moeten. Met een populatie van negentig procent buitenlanders beperkt dat het aanbod van meedenkende ouders sterk. Volders: 'Ik benader eerst ouders van de onderbouw met een huis-, tuin- en keukenpraatje. Zij komen hun kind nog zelf brengen, dus dat gaat soepeler dan als je moet bellen.' Hoe meer ouders er mee doen op school, hoe meer rendement er uit je onderwijs te halen valt, is Volders' overtuiging. Niet iedere leerkracht deelt deze mening. 'De een vindt het geweldig, de ander zegt: moet dat nu allemaal.'

Het taalprobleem maakt de zwakke band tussen ouders en school zichtbaar, zegt Hogenboom van het CPS. 'Als je een middag voor Turken organiseert met een tolk erbij, zit de zaal vol.' De paradox is dat dàt probleem concreet is aan te pakken. Maar hoe benadert een leerkracht met hbo een vader met lts? Als het aan Arnhems onderwijscoördinator Burgers lag, stelde de gemeente ook een schoolcontactwerker aan voor Nederlandse Nederlanders. 'Het is geen etnisch probleem. Allochtoon zijn is niet bepalend', zegt hij, 'maar de lagere economische status. Als je een avond organiseert over rekenmethodes blijven ouders thuis. Gaat het over Achmed of Willem, dan komen ze.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden