Allister Sparks' 16 jaar late gelijk

Het beschermen van je bronnen is een bijkans heilige plicht voor een journalist. Dat de prijs soms zeer hoog kan zijn, laat de Zuidafrikaanse journalist Allister Sparks deze week zien in een column in onder meer de Washington Post. Zestien jaar heeft Sparks moeten zwijgen over een zeer belangrijk aspect in de zaak van Steve Biko, de anti-apartheidsactivist, die tijdens het vervoer van de ene Zuidafrikaanse gevangenis naar de andere het leven liet.

BERT VAN PANHUIS (BIJDRAGEN)

Dezer dagen overleed ZuidAfrika's belangrijkste patholoog-anatoom Jonathan Gluckman. Op de morgen van 29 september 1977 belde deze Gluckman Sparks, die op dat moment hoofdredacteur was van de inmiddels opgeheven krant Rand Daily Mail. Twee weken eerder was Biko dood gevonden en minister van justitie Kruger had als doodsoorzaak 'de gevolgen van een hongerstaking' opgegeven.

Gluckman liet Sparks naar zijn kantoor komen en vertelde onomwonden dat Kruger had gelogen. De patholoog was aanwezig geweest bij de lijkschouwing en uit het rapport, dat Gluckman aan Sparks liet zien, bleek dat Biko helemaal geen hongerstaking had gehouden of uitgedroogd was. Biko was gestorven aan hersenletsel.

Wat te doen? Sparks beschikte over de gegevens, die zeer aannemelijk maakten dat Kruger de zaak in de doofpot wilde stoppen. Maar de publikatie van die gegevens mocht het spoor niet laten leiden naar de patholoog, die een van de beoogde kroongetuigen zou kunnen zijn in een eventueel onderzoek naar Biko's dood. Dus moesten andere bronnen worden gezocht, wier uitlatingen tot dezelfde conclusie zouden leiden als het lijkschouwingsrapport. Die bronnen, de artsen die Biko in detentie hadden onderzocht, wilden niet naar buiten treden en uiteindelijk moest de Rand Daily Mail in zeer afgewogen woorden Kruger van liegen beschuldigen.

De daaropvolgende dag stond de minister op de stoep bij de Persraad, een soort commissie van discipline, ingesteld om te voorkomen dat premier John Vorster de media wettelijk zou gaan breidelen. De Mail had leugens verspreid, zei Kruger, en hij eiste een onmiddellijke zitting van de Persraad. Sparks weigerde op het specifieke bevel van de minister voor de raad te verschijnen, maar boog uiteindelijk onder de smeekbeden van onder meer zijn eigen uitgever.

Kruger nam niet de moeite te verschijnen op de zitting onder leiding van een rustende rechter en Sparks kon geen getuigen laten opdraven, die het artikel in de Mail onderschreven. De uitslag van het beraad was: schuldig. De kop 'Biko's artsen: geen bewijs van hongerdood' was niet waar gemaakt en het artikel was 'misleidend en tendentieus'. De krant kreeg een ernstige berisping.

Toen Sparks Gluckman eens vroeg waarom hij liever in lijken sneed dan patienten genas zei de patholoog: 'Omdat daar de waarheid is te vinden.'

Sparks nu: 'De geschiedenis heeft ons van blaam gezuiverd. Maar het oordeel staat nog steeds in de annalen van de Persraad en de krant is ter ziele. Nu is ook Jon Gluckman dood. Maar de waarheid overleeft.'

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden