Alles voor een land zonder statiegeld

De beslissing over de afschaffing van statiegeld op plastic flessen nadert. Voor de verpakkingsindustrie gaat lobby-fase 3 in. Een opinieonderzoek suggereert draagvlak, een pr-bureau doet de rest.

De strijd van de Albert Heijns, de Coca-Cola's en de Spa's van Nederland is al veel ouder, maar ontbrandde pas goed in 2012. Staatssecretaris Atsma (CDA, milieu) ondertekende toen de zogenoemde 'Raamovereenkomst', waarin hij beloofde het statiegeld op grote kunststof drankflessen in 2015 'vrij te geven' mits de industrie kon aantonen dat zij voortaan zelf haar afval inzamelt.

Staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA, milieu) concludeerde vorig jaar dat het met die inzameling redelijk gaat, maar dat de industrie aan andere voorwaarden niet voldoet. In juni moet zij zich opnieuw over de kwestie buigen. Reden waarom de strijd voor en tegen statiegeld nu opnieuw oplaait.

Wie de vraag of het statiegeldsysteem nou wel of niet efficiënt is, even parkeert, raakt gefascineerd door de strategie van de frisdrank- en verpakkingsindustrie. Daarin zijn drie fases te herkennen. De gekleurde vragen in het opinieonderzoek van TNS-Nipo eerder deze week (waardoor het draagvlak voor afschaffing van statiegeld opeens enorm lijkt te zijn toegenomen) en de inschakeling van communicatiebureau Burson-Marsteller vormen de laatste fase.

De eerste fase vond plaats in 2012 en bestond uit het wegkopen van kennis bij het toenmalige departement van VROM dat zich met het verpakkingsdossier bezighield. Topambtenaar Hester Klein Lankhorst, die zich al die tijd met het opstellen van de Raamovereenkomst had beziggehouden, werd plotseling directeur van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) dat zich 'onafhankelijk' noemt, maar geheel wordt gefinancierd door de verpakkingsindustrie. Ook de secretaris-generaal bij het departement, Hans van der Vlist, stapte over en werd bij het KIDV de voorzitter van het bestuur. Tijdens 'fase 1' ving de industrie nog een grote vis. Naast een topambtenaar en een secretaris-generaal hengelde ze ook een echte staatssecretaris binnen. Pieter van Geel (CDA), die van 2002 tot 2007 juist moest toezien op de statiegeldregeling, lobbyt nu vóór de frisdrankindustrie.

Terwijl er door bezuinigingen steeds minder 'milieuambtenaren' overbleven, groeide die lobby van de industrie juist. Het was tijd voor fase 2: de vergroting van de invloed op de wetenschap. Het afschaffen of het behoud van statiegeld is voor een groot deel afhankelijk van wetenschappelijk onderzoek naar systeemkosten en milieu-effecten. De industrie had al veel baat gehad bij een omstreden kostenstudie naar statiegeld door dr. Ulphard Thoden van Velzen, van TI Food and Nutrition. Dat is een door de verpakkingsbranche gesponsorde poot van Wageningen Universiteit. Thoden van Velzen moest na publicatie van de studie twaalf van de zestien kostenposten aanpassen, maar staatssecretaris Atsma baseerde er wel de afschaffing van het statiegeld op.

Dat smaakte naar meer. Vandaar het optuigen van het Kenniscentrum KIDV onder leiding van voormalig topambtenaar Klein Lankhorst. Maar ook het onderwijs moet onder invloed van de industrie komen. In maart van dit jaar werd bekend dat drie Friese hogescholen samen het lectoraat Circular Plastics beginnen: opgericht door het verpakkende bedrijfsleven. Partijen doen geen mededelingen over de omvang van de financiering.

De bekendmaking van dat lectoraat werd vorige maand verzorgd door communicatiebureau Burson-Marsteller, wereldwijd befaamd vanwege de kunst van het oppoetsen van reputaties. Het dossier is daar in handen van Matthijs van Meerveld, directeur van de afdeling 'Media en Crisis'. Toen al was duidelijk dat fase 3 was aangebroken. Een agressieve communicatiestrategie moet het vermaledijde statiegeldsysteem definitief slopen. Het opinieonderzoek van TNS-Nipo met de omstreden conclusie dat Nederland van het statiegeld af wil, is daarin alleen een instrument.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden